(Talasbek Ásemqulov týraly bir úzik syr)
Talasbek. Biz Talas deýshi edik. Qazir ol – Talasbek Ásemqulov. Esimine laıyq qurmetti Talasbek ózi jasady. Eshqandaı shen-shekpensiz, syı-sıapatsyz. Jalpy ol óz baǵasyn biletin. Sondyqtan barlyq pendeshilikten bıik turdy.
Iá, ol óz múmkindigi men qýat-qarymyn biletin. Biz de biletinbiz. Endi ańǵarsań, ózgeler de biletin kórinedi. Dostary da kóp eken. Soǵan tań qaldym. Gazet betterindegi azanamalar... Onda jazylǵan nebir asyl sózder... Talasbek oqysa... Meni jubantpady.
Biz qatar oqydyq. Ol áý bastan saıaq júretin. Stýdenttik ómirdiń kórigin qyzdyrǵan dýmandy topqa qosylǵan joq. Qolynan qaryny qampıǵan qara sómke eshqashan túsken emes. Talantty jandardyń syrahanalardan tabylýy ol kezde qalypty jaǵdaı dep qabyldanatyn. Al biz Tolık (qazir ol belgili aqyn) ekeýmiz ózimizdiń talantty ekendigimizge bek senimdi edik. Talasbek bizge qosylmaıtyn. Talanttylarǵa degen onyń kózqarasy bizdiń ólshemmen úılespeıtin. Solaı bola tura biz ózimizdi bir jippen baılanǵan jandardaı sezinetinbiz.
Kóńil tórinde ornyqqan jandar jadyńnan shyqpaıdy. Saǵynyp júresiń. İzdeısiń. Ózimsinesiń. Kóriskende kóz kúlimdeıdi. Qaýqyldasasyń. Keıbir syrlar da búkpesiz aıtylady. Talas biz úshin sondaı jan edi. Solaı bola tura biz tonnyń ishki baýyndaı bolyp aralasyp kete almadyq. Biraz jyl kórshi turdyq. Úıine bir-aq ret bas suqtym. Ras, telefonmen sóılesip turdyq. Keıde uzaq sóılesetinbiz. Birtindep ondaı sát te sıreksidi. Ol jańa dostar tapty. Eskiler... Olardyń bir-ekeýimen ketisti. Biz Tolık ekeýmiz ara-aǵaıyndyqqa júre almadyq. Onyń ústine... Iá. Talasbek ılikpedi. Keshire almady. Sońǵy telefon soǵysqanymyzda men sol «eski dostar áýenin» qaıta qozǵadym. Talasbegim jyly shyraı tanytpady. Olarǵa qosa unatpaıtyn taǵy bir-eki jigittiń atyn atady. Aýyzǵa ilinip-aq júrgen jigitter. Talasbek unatpasa... Iá. Bir kákir bar.
Osyndaıda eske túsedi. «Kóshpendilerdi» ekeýmiz qatar otyryp kórdik. Men kınony lepire maqtadym. Ol únsiz kelisti. Tek «Abylaıdyń ákesin fılosofıalyq mánge ıe jan sıaqty qylyp jiberipti, á» dep qoıdy. Ekeýmiz jyly qoshtastyq. Odan keıin...
Odan keıin sotta kezdestik. Qarsylaspyz. Jaýlasýshy ózgeler, daýlasýshy ekeýmiz. Ol – Maǵaýınniń kúıin kúıtteıdi, men – Shahanovtyń joǵyn joqtaımyn. Sot saıyn aıtysamyz. Bitpeıtin daý. Talaılarmen bet shaıystyq. Biraq ekeýmiz dostyq kóńildi ol daýdan bıik qoıdyq. Áıteýir «ishshaı» despeı taǵdyrdyń ol synynan da aman óttik. Keıin...
Keıin «Jalyn» jýrnalyna onyń asharshylyq týraly jazǵan maqalasyn jarıaladyq. Ol muqtaj bolmasa da «Jalyn» jýrnaly jarıalaǵan Ǵ.Músirepov atyndaǵy syılyqtyń laýreatyn berý oıymda bar edi. Jospar aıaq astynan buzyldy. Ol kez bizdiń (M.Shahanov bastaǵan topty aıtamyn) «qazaqstandyq ulttyń» aldyn alsaq dep daýryǵyp jatqan kezimiz edi. Qas qylǵanda Dosqan Joljaqsynov deıtin ártis «Qazaq bolǵannan, qazaqstandyq ult bolǵan jaqsy» dep bizge qarsy soıylyn kóterip shyǵa kelsin. Biz oǵan jan-jaqtan shabýyldap, baspasóz betinde tópelep tastadyq. Sol kezde Talasbek Dosqanǵa ara tústi. Ol ara túsýdi biz ózimizge qarsy shyǵý dep qabyldadyq. Syılyq týraly oǵan deıin sóz kóterip qoıǵan maǵan Muhań «Seniń ana dosyń...» dep bastap biraz áńgime aıtty. Sózin «Ol áý bastan Maǵaýınshil bolatyn. Sen «ózgergen» degenge senip qalyp em» dep bir-aq aıaqtady. Talasbektiń ózgergendigin men Muhańa báribir uǵyndyra almadym.
Iá, ol ózgergen edi. «Ózgergendi» M.Maǵaýınge qatysty aıtyp otyrmyn. Ony sońǵy ret telefonmen sóılesken kezde de ańǵardym. Kóńilinde kirbiń boldy.
Talasbektiń sol M.Maǵaýın kókesi taıaýda Almatyǵa kelip ketti. Kósheden eki taıaq taýyp alǵan eken, sony tarıhı jádigerge balap mýzeıge ótkizdi. Men ózimniń kókeme (M.Shahanovty aıtamyn) «Jeltoqsandy kóterdim dep júrgen sizde bir taıaq ta joq, al anaý attasyńyzda bir emes, eki taıaq bar» dep qyjyrta ázil aıttym. «Taıaqsyz qalǵanym ózimniń de janyma batyp tur. Bolashaq urpaq aldynda sol-aq batyr atala bersin. Qaıtemiz, áıteýir aman bolsyn» – dedi kókem.
Iá, aman bolsyn. Qansha degenmen Talasbektiń ustazy. Bizdiń de. Áıtse de... Ózgermepti. Áli «men» deıdi eken. Táńirdi aýyzǵa jıi alatyn bolypty. Biz ózimizdi «Muhań táńirshildikti emes, Allany aıtyp otyr ǵoı» dep jubattyq.
Aıtpaǵymyz... Iá. Sońǵy telefonda kóterilgen áńgime bolatyn. Oǵan deıin... Taǵy bir máseleni aıta ketken jón sıaqty. Shyny kerek, Talasbek kesh tanyldy. Onyń kóp ýaqyty kúıdiń jaıyn kúıtteımin dep ótip ketti. Kúı týraly kóp jazdy. Onysyn eshkim oqyǵan joq. Oqylatyn dúnıeni ol keıin qolǵa aldy. Shymyr dúnıelerdi shamyrqanǵan kezde jazdy. Ol – baz bireýler shamyna tıgen kezde shamyrqandy. Shamyrqandy da jan-jaǵyn qynynan sýyrylǵan qylyshtaı jaıpady. Tań qalmaǵan adam joq. Sol kezde de telefon shalǵan. «Oqydyń ba?» dedi. «Oqydym» dedim men. «Qalaı eken?» dedi. «Maǵaýınshilep aıtsam tynysym tarylyp, tilim baılanyp qaldy» dedim men. «Bul áli basy» dedi ol. Iá, ol kez Talasbektiń Ásemqulov bolyp jalpaq jurtqa tanylýynyń basy bolatyn.
Sońǵy sózge keleıik. Telefondaǵy áńgimege. Kóp bolsa dúnıeden ozarynan bir aıdaı buryn. Úıge telefon shaldy. Ol áńgimeniń birsypyrasyn joǵaryda aıttym. Sońǵy sóz:
«Men Muhańa (Shahanovty aıtady) eshqashan qarsy bolǵan emespin. Qalaı qarsy bolamyn? Ol kisi meniń «Ataıy» degen tuńǵysh áńgimemdi «Jalyn» jýrnalyna jarıalaǵan adam. Men Muhańa ár kez qurmetpen qaradym. Óziń bilesiń, baıaǵyda sottasqan kezimizde de Muhań týraly bir aýyz aýyr sóz aıtqan joqpyn. Jeke basyna, shyǵarmasyna tıisip, maqala da jazǵan emespin. Meniń sol kóńilimdi Muhańa jetkiz».
Talasbek osylaı dedi. Men jetkizdim. Muhań rıasyz sendi. «Jýrnalǵa jarıalaýǵa maqalasyn surap almadyń ba?» dedi. «Suradym. Beretin boldy» dedim men.
Shynynda da suraǵanmyn. Qalamaqy jaǵynan uıatty ekenimizdi bilgen soń «Men qazir jazǵandarymdy táýirleý tólep júrgen soń «Almaty aqshamyna» berip júrmin» dedi. «Maǵan eskisi de jaraıdy» dedim men. Sol kelisimmen qosh aıtystyq. Máńgige.
Aldyń jaryq bolsyn, Talas dos! Bizdiń kózimiz jumylǵansha duǵasyz bolmassyń.
