Panteonǵa jerlenetinder tizimi jarıa bolysymen Qazaqstan azamattary arasynda qyzý talqylaý júrip jatyr.  Ár túrli alyp - qashpa pikirler bar. Osy tizimdi halyqqa keńinen túsindirý maqsatynda bizdiń «UJYMAQ PEN TAMUQ» atty álemge taraıtyn gazetimizdiń tilshisi , osy tizimniń qaq ortasyna kirgen, eń joǵary shendi, eń joǵaryda qyzymet etetin, osy tizimdi jasaýshy toptyń múshesi Dókeı Kókúıulymen suhbattasqan edi. Sol suhbatty bir sózin qysqartpaı sizderge usynyp otyrmyz qurmetti oqyrman!

Tilshi:     Dókeı aǵa!  Panteonǵa Prezıdentterdiń jerlengeni óte durys. Ol adam jaqsy bolsyn jaman bolsyn memlekttiń tarıhynda aty qalady. Qurmetti ataqtary bar, tizimdegi ordenderi bar elge eńbegi sińgen azamattarǵa da esh kimniń daýy joq. Al, endi  ne qurmetti ataǵy joq, ne tizimdegi ordenderi joq - premerler, mınıstrler, olardyń orynbasarlary, memleket hatshylary, Prezıdent aparatyndaǵylar t.b. joǵary shendilerdiń bul tizimge kirgeni halyq arasynda qarsy pikirler týǵyzýda. Sebebi, olar sol qyzymetti memlektten jalaqy alyp, kádimgi dáriger, muǵalim, shahter, agronom t.b. mamandar sıaqty óz mindetterin atqarǵan joq pa? Olaı bolsa,  atalǵan mamandyq ıeleri nege tizimge kirmegen? Osy máseleni ashyp aıtsańyz.

Dókeı:    Bul másele jan – jaqty qaralǵan.  Siz atap otyrǵan joǵary shendilerdiń tizimge kirýine eki túrli sebep bar.                                                               Birinshi – Eń joǵary shendi bolýdyń ózi ońaıǵa túspeıdi. Oǵan jetý úshin qanshama qarajat pen «aqyl – aıla» mańdaı ter kerek! Sol sebepti, eń joǵaryǵa jetetinderdi yntalandrý jáne olardyń bedelin kóterý. Olardyń qarapaıym halyqtan tiri kezindegi erekshe artyqshylyǵyn qorǵaı otyryp,  ólgennen keıin de  mártebeleriniń qatardaǵy azamattardan joǵary bolatynyn  kórsetý.                                                                                                        Ekinshi – eń bastysy, olardy tiri kezinde qara halyqqa qospaı, qalaı qorǵasaq, ólgennen keıin de halyqqa aralastyrmaı, kór azabynan, áńkúr – múńkirdiń suraǵynan,  tamuqtaǵy ottan, qyl kópirden ótkizýden, t,b.  o dúnıedegi azaptan qorǵaý. Sebebi, olar jumys babymen ár túrli sebeptermen bireýlermen «alys – beris» jasaıdy. Onsyz laýzym basbaldaqtaryna kóterile almaıdy. Bizdiń qoǵam «alys – beristiń» damyǵan qoǵamy ekeni álmge  bilgili!  Halyq arasynda ony para men jemqorlyq  dep ataıdy.  Olaı ataý múlde durys emes.  Tipti Ata -  babalarymyzdyń ózi «Alaǵan qolym – beregen» - dep, «alys – berissiz» is bitpeıtinin aıtyp ketken!                                                                            O dúnıedegi teksergishter de bizdiń «alys – beristerimizdi» kúnáǵa jatqyzyp, ólgenderimizdi azptaıtyny belgili bolyp otyr. Tipti  ózimizdiń memleketimizde sol «qomaqtylaý alys – berisimizdi» qylmystyq iske jatqyzyp, qanshamyz sottalyp kettik, qanshamyz tergeýdemiz, qanshamyz shet elge  ketip jan saýǵalap júrmiz!  Qudaı buıyrsa endi osy Panteonnyń arqasynda bárámiz ólgennen keıin tórt kózimiz túgel, o dúnıede jolyǵyp bas qospaqpyz!                                                                                                                                   

Tilshi:  Solaı deńiz...  Panteondy salǵyzýdaǵy negizgi maqsattaryńyz eń joǵary shendilerdi  alǵan para men jemqorlyqtaryńyz úshin o dúnıedegi suraqtar men azaptan qutqarý eken – ǵoı.

Dokeı:  Jumys babyndaǵy «alys – beris» deńiz... Qaıdaǵy para!

Tilshi:  Solaı – aq bolsyn... Sizder bul dúnıede ózderińizge yńǵaıly, zańdar qabyldap, halyqtyń baılyǵyn «alys - beristerińizge» salyp, halyq aldynda esh qashan esep bermeısizder. Endi ólgennen keıin Allanyń aldynda da esep bermeısizder me?

Dókeı:  Másele sol esep berýde bolyp tur – ǵoı...  Biz neǵurlym joǵarlaǵan saıyn «alys – berisimizdiń» mólsheri de ósedi. Ony biz halyqtan jasyrǵanmen, Alla bárin kórip otyr – ǵoı. Erteń ólsek, sol kúni Áńkir – Múńkirin jiberip tergeýge alady. Olar bizdiń prokýrorlar men sottarymyzdaı «alys – beriske» kelispeıdi. Shynyńdy aıtqyzyp, Tamuqtyń otyna bir –aq aıdap  «shyryldatyp» jiberedi. Mine másele qaıda jatyr!                                                         Biz panteonǵa jerlenetin joǵary shendiler tizimin jasaǵanda, «alys – beristiń» eń joǵary mólsherin qoldanatyndardy tańdadyq.  Al, álgi halyq para deıtindi ortasha jáne tómengi mólsherde alatyn, aýyldyń, aýdannyń, jáı qalalardyń ákimderin qanshama jalynǵanymen olardy kirgizbedik.  Olardy kirgizsek panteonǵa taǵy bir Astana qalasy sıatyn jer telimi kerek eken!

Tilshi:  Olarǵa obal bolǵan eken... Qazaqta jer jetedi – ǵoı, «Árkimder»  alyp jatqan jer emespe, olar ózimizdiń azamattar – ǵoı, jandaryn qınamaı tizimge nege kirgize salmadyńyzdar.

Dókeı:  Olardyń tiri kezinde joǵary shenge ıe bolýyna  múmkindikter berildi. Biraq, olar aqshalaryn aıap, joǵaryǵa barmady. Sondyqtan da olar halyq kórgendi kórip, kinálary bolsa, o dúnıede jazalaryn ótesin.

Tilshi:  Dókeı aǵa! O dúnıedegi jaýap pen azaptan Panteonǵa jerlenetin tizimdegi joǵary shendilerdi qalaı qutqarmaqsyzdar?

Dókeı:  Ol úshin biz ǵalymdarǵa erekshe aparat ornatylǵan tabyt jasattyq. Ol tabyt máńgi shirimeıdi jáne kórge  Áńkúr – Múńkirdi kirgizbeıdi.                   O dúnıeniń zańy boıynsha suraq alynbaǵan pendeni perishteler ne ujymaqqa, ne tozaqqa aparmaıdy eken. Sebebi, ol jaqta demokratıa!  Kináńdi dáleldemese jazyqsyzdan azaptamaıdy, jaqysylyq isterińdi anyqtamaı, qansha para berseńde  ujymaqqa kirgizbeıdi. Suraq alynbaǵan adam kórinde alańsyz rahattqa batyp jata beredi eken. Bizdiń ǵalymdar ony dáleldedi. Sondyqtan da biz eń joǵary shendilerdi  elge eńbek sińirmesede, Qurmetti ataqtary, qajetti ordenderi bolmasa da, tiri kezindegideı  memlekttiń erekshe qamqorlyǵyna alyp, «alys – beristeri» úshin kór azabyn kórsetpeý maqsatynda Panteonǵa jerlenetinder tizimine kirgizdik.

Tilshi: Tizimge nege ulyttyń maqtanyshyna aınalatyn – Aqyndar, jazýshylar, ánshiler, sýretshiler, kompozıtorlar, ǵalymdar t.b. talantylar kirmeı qalǵan. Bular  tiri kezinde eńbekteri baǵalanbaı ne qurmetti ataq almaı, ne orden taqpaı ómirden ótýi jıi kezdesedi. Mysaly:  aqyndar – M.Júmabaev, Q.Amanjolov, M.Maqataev, J.Nájimedınov,  kompozıtorlar – Sh.Qaldaıaqov, Á.Espaev, ánshi –Á.Qashaýbaev t.b. talanttar. Qazir de eńbegi elenbegen qanshama ulyt maqtanyshtary bar. Osy másele týraly ne deısiz?

Dókeı:  Ol kisilerge alańdaıtyndaı eshteńe joq. Olar qaıda jerlense de, halyq olardyń basyna ózderi barady. Olar halyqtyń aldynda da. Allanyń aldynda da taza!  Talantar pantıeonǵa jerlenbesede beıshtiń tórinde bolady. Ondaı ult maqtanyshtary kóbnese ózderin týǵan jerine, Ata –babasynyń qasyna jerleýdi ósıet etedi. Ne degen baqytty jandar!                     Eger men osy joǵary laýazymda bolyp, «alys – beris» jasap kináǵa batpasam, mindetti túrde  týǵan jerime, áke – sheshemniń qasyna jerleýdi ósıet eter edim.  Átteń! Ne kerek...  Áńkúr – Múńkirdiń súraǵy men tozaqtyń otynan qorqamyn. Sol úshin tizimdegi laýazym ıesi retinde patıeonǵa jerlenemin. Ókinishti – aq! 

Tilshi:  Ókibeńiz! Mine oraza aıy. Kedeı – kepshikke, jetim – jesirge mol sadaqa berińiz. Allaǵa qulshylyq etip, pendeshilikpen istegen «alys – berisińiz» úshin Rahym surańyz! Alla bárin keshiredi. Júrek jardy suhbatyńyzhǵa rahmet!

Aımuhanbet Beısembekov