Qazirgi tańda qoǵamymyzda zaıyrly memlekettiń dinmen araqatynasyn aıqyndaý, «zaıyrlylyq» týraly durys túsinikti qalyptastyrý óte ózekti máselege aınalǵan. Sebebi qoǵamdyq sanada memlekettiń zaıyrlylyq qaǵıdattaryn nyǵaıtý Qazaqstan úshin naǵyz azamattyq qoǵam qurýdyń birden bir joly bolyp tabylady. Osyǵan qatysty Elbasymyz N.Nazarbaev óziniń sózinde: «Zaıyrly memleket pen qoǵam bul – bizdiń tarıhı tańdaýymyz. Zaıyrly ateısik degendi bildirmeıdi. Zaıyrly degenimiz bul – ozyq, tolerantty, ashyq qoǵam. Biz dástúrli dinderge qoldaý kórsetip, kez kelgen ekstremızm túrin úzildi-kesildi moıyndamaımyz. Jastardy radıkaldy dinı aǵymdardan qorǵaýymyz qajettigine senimdimin. Sondyqtan, Qazaqstannyń dinı qaıratkerleri bul jolda jumys atqarady dep oılaımyn» degen bolatyn.
Eń aldymen «zaıyrlylyq» uǵymyn alatyn bolsaq, ol ateızmdi nemese dindi oqshaýlaý, áıtpese dindi teriske shyǵarý degendi bildirmeıdi. Qaıta ol dinı tanym men qundylyqtardy moıyndaı otyryp, olardyń qoǵam men memleket ómirindegi róli men mańyzyn eskeredi, ári jeke adamnyń dúnıetanymdyq erkindigi men qoǵamdaǵy oı-sana kóptúrliligin quptaıdy. Zaıyrly memleket osy oraıda konstıtýsıalyq zańdardyń sheńberinde memlekettik-konfessıalyq jáne dinaralyq qatynastardyń quqyqtyq negizderin qamtamasyz etedi.
Ata zańymyzdyń 1-babynyń 1-tarmaǵyndaǵy normada Qazaqstan Respýblıkasy ózin zaıyrly, quqyqtyq memleket retinde ornyqtyratyny kórsetilgen. Elimizdiń zaıyrlylyq sıpaty eń aldymen barlyq adamnyń ar-ojdan jáne dinı senim bostandyqtaryn qamtamasyz etý, zań aıasynda olardyń quqyqtary men qalaýlaryn erkin júzege asyrýǵa jol ashý sekildi gýmanısik qundylyqtarǵa negizdelgen.
Qazaqstannyń zaıyrlylyq qaǵıdattary qoǵamda dinaralyq mámilegerlik pen dinı tózimdiliktiń saqtalýyna, sondaı-aq qoǵamda rýhanı-ónegelik ahýaldy qalyptastyrýǵa serpin berýde. Memleket pen din araqatynasynyń beriktigi, ulttyq jáne dinı-rýhanı qundylyqtardyń sabaqtasýy, memlekettik jáne dinı múddelerdiń ushtasýy qazaq halyqynyń baıandy bolashaǵyn qurýǵa negiz bolady.
Táýelsizdikti tý etken kezden beri elimizde ulttyq, rýhanı-mádenı muralardyń jandanýyna, tól tarıhymyzdyń jańǵyrýyna, áleýmettik-ekonomıkalyq damýymyzǵa qatysty ár túrli ıgi ózgerister oryn aldy. Bul ózgerister aıasynda adamdardyń ar-ojdan jáne dinı senim bostandyqtary zań júzinde bekitilip, qoǵam ómirindegi dinniń mańyzy artty. Dástúrli dinderdiń beldi ókilderi aǵartýshylyq jáne tanymdyq nasıhat jumystaryn buqaralyq aqparat quraldary arqyly júrgizýge qol jetkizdi. Halyq úlken jáne kishi qajylyq saparlaryn emin-erkin oryndaıtyn boldy. Dinı ahýaldyń turaqty damýymen eldegi meshit-medreselerdiń sany kóbeıdi. Keıbir derekter boıynsha qazir 2600-dan asa meshit el aýmaǵynda resmı qyzmet etýde.
Sonymen qatar osy kúnge deıin Qazaqstan álemniń jetekshi elderimen jan-jaqty senimdi halyqaralyq qatynastardy nyǵaıtyp keledi. Búginde elimiz dinder men órkenıetter únqatysýyn qamtamasyz etetin birqatar mańyzdy halyqaralyq alańdardyń moderatory bolyp tabylady. Halyqtyń arasynda dinge órkenıetti kózqaras qalyptasyp, din demokratıalyq qaǵıdattardy ustanatyn azamattyq qoǵamnyń ajyramas bóligine aınaldy.
Elbasynyń bastamasymen jahandyq únqatysýǵa baılanysty júzege asyrylǵan aýqymdy is-sharalar nátıjesinde, Qazaqstan ıslam, hrıstıandyq, ıýdaızm, býddızm jáne basqa da dinı ilimder ókilderiniń arasynda senimdi baılanystar men syndarly qarym-qatynastardy ornyqtyratyn órkenıetaralyq konstrýktıvti únqatysý alańyna aınaldy. Oǵan eń aldymen Qazaqstan tórinde 2003 jyldan bastap ár úsh jyl saıyn ótkiziletin Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń seziniń jumysy aıǵaq bolmaq. Sıez – halyqaralyq deńgeıdegi qýatty dinaralyq ınstıtýt retinde dinı qaýymdastyqtar arasyndaǵy ózara túsinistik pen syılastyqtyń ornaýyna jol ashty. Elbasy bastaǵan asa ózekti de, aýqymdy bul qadamǵa BUU, IýNESKO, ISESKO, EQYU, IYU sekildi basqa da birqatar halyqaralyq uıymdardyń jetekshileri, tanymal saıası jáne áleýmettik qaıratkerler, belgili sarapshylar búginde erekshe mańyzdylyq bildirip otyr.
Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sıezeri Astanadaǵy Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda jahandyq úderiske aınalǵan kókeıkesti ári kúrdeli máselelerdi birlesip talqylaý jáne olardyń sheshimin tabý maqsatynda ótkizilip keledi. Mundaǵy, óz zamanynda ýshyqqan jaǵdaılar men oqıǵalarǵa sáıkes ár sıeziń ózindik basymdylyqtary, saıası mindetteri jáne kózdelgen maqsattary aıqyndalady. Sıezer barysynda ózara tózimdilik pen senimge negizdelgen mádenıetaralyq, dinaralyq jáne memleketaralyq qarym-qatynastardy qurýǵa, sondaı-aq jalpyálemdik qaýip-qaterlerdi aldyn alýǵa qajetti usynymdar jasalyp, bekitilgen maqsatty qadamdardy júzege asyrýdyń joldary qarastyrylady.
Qazaqstan kópkonfessıaly qoǵamda ultaralyq jáne dinaralyq kelisimdi saqtaýdy ári osy kelisimniń yqpaldylyǵy men áleýetin nyǵaıtýdy dinderdiń únqatysýyna serpin berý jáne qoǵamdaǵy ózara dinı taǵattylyqty damytý arqyly júzege asyrýda. Bul – Qazaqstannyń eldegi turaqtylyqty saqtaýǵa baǵyttalǵan syrtqy jáne ishki saıasatynyń basty maqsattaryn qurap otyr. Búginde berilgen maqsattardyń sapaly deńgeıde júzege asyrylýy sátti oryndalyp jatqandyǵyn atap ótý kerek. Elimizdiń osy jolda qol jetkizgen jetistikterin Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń: «Biz etnosaralyq jáne dinaralyq kelisimdi qamtamasyz etýdiń ózindik jeke modelin qurdyq. Bizdiń etnosaralyq jáne dinaralyq kelisimniń modeli – ol ár túrli konfesıalardyń ózara árekettesýiniń búkil álemdik úderisine Qazaqstannyń qosqan shynaıy úlesi» degen tolyqqandy sıpattaýlarynan aıqyn kórýge bolady.
Zaıyrlylyq qaǵıdattary men qundylyqtaryna negizdelgen memlekettiń din salasyndaǵy saıasaty Elbasynyń «Egemen Qazaqstan» gazetinde jaryq kórgen «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasyndaǵy strategıalyq mańyzdy máselelerdi iske asyrýǵa úlken múmkindikter bereri anyq. Osyǵan oraı, eń aldymen qoǵamda zaıyrlylyq qaǵıdattaryn nyǵaıtý arqyly ǵana biz memlekettik-konfessıalyq jáne dinaralyq qatynastardy turaqty damytyp, jeke adamnyń da, tutas bir qoǵamnyń da qaýipsizdigin qamtamasyz ete alatynymyzdy moıyndaýymyz qajet.
Mýslımov M.J, QR MSM DİK «Din máseleleri jónindegi ǵylymı-zertteý jáne taldaý ortalyǵy» RMM Dinı birlestikterdi zertteý bóliminiń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri
