Bashqurt jazba ádebıeti Oktábr revolúsıasynan keıin qalyptasty. Odan burynǵysy – negizginen halyq poezıasy, fólklor. Aýyz ádebıetinde forma jaǵynan erekshe jetilgen janr – qobaıyr. Ol qazaq poezıasyndaǵy tolǵaýǵa jaqyn.
Qobaıyrdyń ózegi áleýmettik saryn, ıaǵnı Oral taýyn, Aq Edildi, týǵan jerdi, halqyn madaqtaý. Al «Aqbozat», «Qozy Kórpesh – Baıan Sulý», «Kúsák beı» sekildi epıkalyq poemalar – bashqurt tarıhynyń túrli kezeńderin beınelegen kesek týyndylar. XVI I-XIX ǵasyrda áýezdi, syrly, sherli, ánmen aıtylatyn «Salaýat», «Azamat», «Oral» sıaqty tarıhı jyrlar, «Zulhıza», «Shaýra» sekildi ańyzdar týdy. Revolúsıaǵa deıin Bashqurt poezıasynyń keıbir nusqalary qoljazba túrinde taraǵan. Bashqurt ádebıetiniń tarıhynda Salaýat Iýlaevtyń esimi áıgili. Jaýynger aqynnyń el aýzynda qalǵan, kezinde orys tiline aýdarylǵan jyrlaryna tán sıpat – ereýil rýhy, áleýmettik ıdeıa, azamattyq pafos.
Dinı ýaǵyzǵa arnap shyǵarma jazǵan. T. Ialsygýl (1787-1838), Á. Qarǵaly (1784-1825), G. Salıhov (1794-1867), Sh. Zakı (1825-1865), Ǵ. Sokryı (1826-1889) sekildi aqyndar mıstıka, sofızm shyrmaýynda qalyp qoıdy. XIX ǵasyrdyń 2-jartysynda bashqurt ádebıetinde aǵartýshylyq baǵyt órleı bastady. Bul kezdiń kórnekti ókili kóp qyrly talantty aqyn, tilshi, fólklorıst, etnograf, tarıhshy, pedagog, aýdarmashy, qoǵam qaıratkeri M. Úmitbaev (1841-1907) boldy. Onyń 1897 j. shyqqan «Jádiger» jınaǵynda ǵylymı eńbekteri, óleńderi toptalǵan.
Qazaq, tatar poezıasynda eleýli iz qaldyrǵan Aqmolla aqyn – bashqurt demokrattyq ádebıettegi iri tulǵa. Bashqurt sovet ádebıetiniń irgetasyn qalaýda Májıt Ǵafýrıdiń «Qyzyl tý», «Ant», «Eńbekshi», «Tatar jigitine», D. Iýltyıdyń «Oktábr», «Attan, jigit», «Maısara», Sh. Babıchtiń «Halyqqa arnaý», S. Qudashtyń «Qyzyl ásker», «Aıtshy» sekildi revolúsıa jyrlary asa zor ról atqardy. 30-jyldarda halyq ómiriniń ár túrli kezeńin beıneleıtin realısik proza týdy. Olar – S. Qudashtyń «Qos qaıyń», S. Agıshtiń «Jaǵdaıǵa oraı» povesteri, D. Iýltyıdyń «Qan», A. Tagırovtyń «Soldattar», «Qyzyl gvardıashylar», «Qyzyl áskerler», I. Nasyrıdyń «Kedeı» romandary, H. Ibragımovtyń «Bashmaqshy», K. Daıannyń «Tańsholpan», N. Karıptiń «Alma» pesalary, S. Quryshtyń «Baqyt zańy» (1935), «Respýblıka jyrlaıdy» (1938), B. Ishemǵuldyń «Otan» (1936), H. Karımniń «Saltanat», R. Nıgmatıdiń «Aq Edildiń ásem aıdyny» (1940) óleń-jyrlary. Otan soǵysynyń qaharly shyndyǵy ádebıette jan-jaqty beınelenedi. A. Bekchentaevtiń «Aqqýlar Oralda qaladysy» (1956), «Úlken orkestri», H. Dáýletshınanyń «Yrǵyzy» – prozadaǵy; R. Nıgmatıdiń «Bolshevıgi», H. Karımniń «Altyn masaǵy», S. Qudashtyń «Otanym meniń» – poezıadaǵy eleýli shyǵarmalar. Ejelden irgesi bir, tilinde, turmysynda, salt-sanasynda uqsastyq kóp, qazaq pen bashqurt – týysqan halyqtar. Bashqurt jazýlarynyń shyǵarmalary qazaq tilinde kóp aýdarylady. Úlken aqyn ári dramatýrg Mustaı Kárimniń «Aı tutylǵan tún» pesasy qazaq sahnasynan kóp jyl boıy túsken joq. M.Áýezovtiń «Abaı» epopeıasy, t.b. kóptegen qazaq shyǵarmalary bashqurt tilinde jaryq kórdi. S. Qudash pen B. Maılınniń, S. Muqanovtyń tvorchestvolyq dostyǵy úzilgen emes.
