Eger ózińizdiń balańyzdan qaýiptenseńiz, ne isteýge bolady? Eger ol eshteńeni sezbese, tipti ózin de, ony jazalaýdan ne paıda? Psıhıatrlar «emosıanaldyq qasıeti joq, sezimsiz» dep baǵa beretin balalar túbinde kimge aınalady? Bul qasiret kimge aýyr tıedi, ata-anaǵa ma, álde eshteńeni sezbeıtin balaǵa ma? Sheteldik BAQ jýrnalısi dál osyndaı synaqty bastarynan ótkergen ata-anamen tildesip kórdi. Djeın men Pol balalary úshin arnaıy maman izdeıdi, alaıda ondaı maman joq.
Djeın men Pol Maksty asyrap alǵan. Bala asyrap alý – árıne, saýaby mol is. Alaıda asyrap alǵan balańnyń saǵan degen júregi jylymasa, ózińe shabýyl jasasa, qandaı shara qoldanýǵa bolady? Sonyń jaýabyn tappaı júrgen ata-analar búginde jeterlik.
Djeın: Bizdiń ómirimizde Maks paıda bolǵan kezde bári túbegeıli ózgerdi. Mundaı úlken ózgeris bizdiń myqıylyǵymyzdy synady. Bolashaqta ne bolatyynyn kóz aldymyzǵa elestetip te kórmegen edik.
Pol: Maks – asyrandy bala. Mundaı da jaýapkershilik te kóbeıedi. Biz úlken máselege tap bolǵanymyzdy erte túsindik, alaıda syrtqy kómekten úmitti boldyq.
Djeın: Maks úımizdiń tabaldyryǵyn attaǵanda qatty qoryqtyq, biraq bári jaqsy bolady dep sendik. «Oǵan úı syılaımyz, otbasy jylýlyǵyn sezinýge múmkindik beremiz, ózin jaıly sezinýine bar jaǵdaı jasaımyz, ýaqyt óte kele... Bári jaqsy bolyp ketedi.
Biz ony asyrap alǵan kezde onyń ótken ómirimen tanystyq. Mektebinde sotqar bolǵanyn bildi. Bastaýysh mektepke bergen sátimizde muǵalimder Maksty áreń basqaratyn. Ol ózge oqýshylarǵa tap beretin. Synyptastarynyń mazasyn alatyn. Alaıda ol óz qurdastarymen eshqashan tóbelespegen, tek ashýyn shyǵarý úshin dórekilik tanytqan, ursysqan.
Bir kezde as bólmede turǵan kishkentaı pyshaqty alyp ketken eken. Sol pyshqapen ózgelerdi úrkitip júrgen, qoqan-loqy kórsetken. Sóıtip, birneshe aıdan keıin Maksty mektepten shyǵarýǵa týra keldi.
Biz qandaı da bir shara qoldaný kerek ekenin túsindik. Men alǵash ret Balalar men jasóspirimderge arnalǵan psıhıkalyq densaýlyq qyzmetine júgingenimde, maǵan Makstyń áli óz ortasyna úırenise almaı júrgenin aıtty.
Alaıda, men shynaıy kómektiń kerek ekenin sezdim. Tipti, ne isterimdi, neden bastarymdy bilmeı dal boldym.
Pol: Úıimizde qıyndyqtar jıi týyndap turady. Maksty kishkentaı kezinde ustap alyp, jónge salý ońaı edi. Al qazir ózin ustatpaıtyn boldy. Bizge de kúsh qoldanýǵa týra keledi.
Onyń ústine Makstyń qaryndasy bar. Ekeýin ońasha qaldyrýǵa qorqamyz. Maks uıyqtaǵansha, onyń ár qadamy baqylaý bizdiń basty mindetimizge aınalǵan.
Djeın: Ol bizge qazirden kúsh kórsetedi. Tipti, birde polısıa shaqyrýymyzǵa týra keldi. Oǵan ursa jónelsek, bizdi urady.
Pol: Ol qazir áli bala. Al er jetkende qandaı bolatynyn kóz aldymyzǵa elestetýdiń ózi qorqynyshty.
Djeın: Aldyńǵy kúni oǵan qalaǵanyn isteýge tyıym salǵan edim, ol ashýǵa býlyqty da, maǵan tap berdi. Alǵashynda jaı ǵana ıteretin. Keıin maǵan sóz qaıtarýdy shyǵardy. Al qazir ashýlansa, úıdegi zattardy qıratatyn ádet shyǵardy.
Pol: Ol keıde óte qaýipti bolyp ketedi. Aıqaılaǵany, ursysqany, qoqan-loqy kórsetkeni jaı ǵana sóz, bizdi óltire me dep qaýiptenemiz.
Djeın: Biz balalardy qorǵaý baǵdarlamasyna kirdik, birqa úlkenderdi de qorǵaý baǵdarlamasyn ashý kerek dep oılaımyn. Maks bizdi de, qaryndasyn da urady.
Pol: Ol ózin-ózi baqylaýdan qalǵan. Renish pen ashýdy ishinde saqtap júredi de, bir kúni jarylady. Biraq jaqsy qasıetteri de joq emes.
Djeın: Iá, onyń súıkimdiligi de bar. Keıbir adamdarǵa Makspen bolǵan unaıdy. Menińshe, ol ustamdy bolyp, saýda isine aralassa, adamdarmen til tabysyp, jaqsy pıada taba alatynyna senemin. Sebebi, Maks adamdardyń kóńilin kóterýdi biledi.
Kishkentaı kezinde minezi óte názik bolatyn. Qazir ne ózgergenin bilmeımin. Ózin eshkimge kereksiz sezinetin shyǵar, bálkim. Keıde oılanbastan dóreki sóılep qoıady, biraq keıin ókingeınin baıqap qalamyn.
Emosıonaldyq qasıetterden ada jandardy qalaı tanýǵa bolady?
-Ondaı adamdar óz sezimderin ashyq aıta almaıdy, ózgelerden jasyrady;
-Olar jaqsy men jamandy ajyrata almaıdy;
-Ondaı jandar sýyq, ári jat baýyr keledi;
-Olar adamnyń kóńiline qalamıdy, óz qalaǵandaryn alsa, istetse bolǵany;
-Olar renjitken adamdarynan keshirim suramaıdy;
-İstegen isterine ókinbeıdi;
-Jazalanýdan da qoryqpaıdy;
-Ózderiniń is-áreketteriniń durys emestigin moıyndamaıdy;
-Olardy sabaq úlgerimi de alańdatpaıdy.
Djeın: Maks psıhologqa baryp júrgen, biraq odan túk shyqpady. Sebebi ol ózi jaıly eshkimge tis jaryp aıtpaıtyn. Psıhıatr Maks úshin eshteńe isteı almaıtynyn aıtty. Ózimiz kúreskennen basqa amal qalmady, sóıtip ony arnaıy mektepke aýystyrdyq. Ol jerde de qıyn boldy, alaıda arnaıy mamandar tyrysyp baqty. Maks ol mektepte 2 jyl oqydy.
Pol: Árıne, Maksty jaqsy kóremiz. Bul da bir ómirdiń synaǵy shyǵar dep qabyldaımyz, báriniń ózgeretinine senemiz. Alaıda kúshimiz sarqyldy.
Endigi josparymyz Maksty mektep-ınternatyna berý.
Djeın: Eger ony mektep-ınternatyna tapsyrsaq, qaıta alý múmkin bolmaıdy. Biz Maksty asyrap aldyq, ol – bizdiń ulymyz. Ony ınternatqa bergenimiz asyraı almaı áleýmettik qyzmetke qaıtarǵanymyzben teń. Bul jaǵdaı Maksqa da, onyń qaryndasyna da, bizge de aýyr tıeri anyq. Alaıda, budan basqa amalymyz qalmady.
Maqaladaǵy esimder ózgertilip berilgen. Djeın men Pol ózderiniń aýyr ata-analyq mindetteri jóninde BBC Radio 4 arnasynyń «Today» baǵdarlamasynda aıtty.
