Án padıshasy Shámshi Qaldaıaqovtyń Qazaqstannyń árbir qalasy men dalasyna, aýyly men aýdanyna án arnaǵany belgili. Jıyrmasynshy ǵasyrdyń alpysynshy-jetpisinshi jyldary búkil qazaq dalasy Shámshi ánderimen terbelip turǵandaı kórinetin. Eldiń batys óńiriniń turǵyndary «Munaraly Mańǵystaý» men «Atyraýdyń aq tańyn», «Aq erke – Aq Jaıyqty», qyzylordalyqtar «Syr sulýyn», jambyldyqtar «Fosforly Jambyl» men «Moıynqumda aýylymdy», Ońtústik halqy «Arys jaǵasynda», «Aqsýdan ushqan aqqýlar» ánderin tamyljyta shyrqaıtyn. Kompozıtordyń osyndaı ataýly shyǵarmasynyń biri «Teriskeı» ániniń shyǵý tarıhy jaıynda osydan eki-úsh jyl buryn gazetimizde maqala jaryq kórgen bolatyn. Osynaý án týraly zeınetker Óktem Shaıyqulynyń da óz aıtary bar eken.

Ótken ǵasyrdyń alpysynshy jyldary Shámshi aǵa Sozaq aýdanyna saparshylap barady. Osy aýdandaǵy «Jartytóbe» sovhozy qarakól qoı sharýashylyǵyn órkendetýden Odaqqa aty shyǵyp, dúrildep turǵan kezi eken. Ásirese, №1 ferma on jyl boıy kósh bastapty. Sondyqtan da aýdanǵa at basyn burǵan oblystan, astanadan kelgen qonaqtar ozat sharýashylyqqa soqpaı ketpeıtin bolǵan. Sovhoz dırektory Isabek Myrzahmetov №1 bólimshe meńgerýshisi Shaıyq Oqshıevke:

– Shámshi Qaldaıaqov qazaqtyń barlyq qalasy men dalasyn ánge qosqan talant. Bizdiń «Jartytóbe» sovhozy qarakól qoı sharýashylyǵy boıynsha Odaqqa tanyldy. «Sosıalısik Qazaqstan» gazetinde jaqynda «Juldyzy jarqyraǵan Jartytóbe» degen maqala da jaryq kórgenin bilesiz. Endeshe, osyndaı irgeli de ozyq sharýashylyqqa nege án arnamasqa?! Ol úshin Shákeńdi qonaqqa shaqyryp, jaqsylap kútip alaıyq, – dep usynys aıtady.

Jazdyń tamyljyǵan bir kúninde jaılaý tósinde aqboz úı tigilip, jartytóbelikter sazgerdi arnaıy qonaq etedi. Kópshilik kompozıtordyń nebir qýaqy ázilderin tyńdap, qazaq qaýymyn tamsandyrǵan ánderi jaıly áńgimege qanyǵady. Dastarqan basynda bólimshe meńgerýshisi Shaıyq Oqshıev:

– Aınalaıyn Shámshi, búginde búkil qazaq dalasy seniń ánderińmen tynystaýda. Ózim keshegi Uly Otan soǵysynyń qandy qyrǵynynda tamaǵymnan oq tıip, jaralanǵanyma qaramastan, keremet daýsym bolmasa da ońashada seniń ánderińdi yńyldap aıtyp júremin. Án degen bir qudiret qoı. Ol sharshaǵanyńdy basyp, tynyqtyrady, júregińe úmit uıalatady, kóńilińdi hosh etedi. Bizdiń «Jartytóbe» sovhozy keıindeý qurylǵanymen, búgingi tańda qarakól qoı sharýashylyǵyn órkendetýden Sozaq aýdany ǵana emes, respýblıkada aldyńǵy orynda. Sol sebepti eńbekshi halyqtyń kóńilin kóterip, «Jartytóbege» tamasha án arnasań degen tilegimiz bar, – deıdi.

Osy tusta Isabek aǵa da sharýashylyqtyń jetistikterin, Qodas Arqabaevtyń Sosıalısik Eńbek Eri ataǵyn aýdan boıynsha birinshi bolyp alǵanyn, aǵa shopan Bıbi Tólebaevanyń KSRO Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty bolǵanyn baıandap berip «Sozaqtyń tarıhy – qazaqtyń tarıhy emes pe?! Jartytóbelikterdiń eńbegi qandaı maqtaýǵa da laıyq» deıdi. «Jaraıdy, men oılanyp kóreıin» degen sazger tysqa betteıdi. Jartytóbe tóbesin aınalyp, tereń oıǵa berilip, yńyldap, birqydyrý ýaqyt serýendeıdi. Ózgeler sazgerdiń mazasyn almaý úshin ony ońasha qaldyrady. Et pisirim ýaqyttan keıin dastarqan basyna kóńildene oralǵan Shámshi:

– Án ómirge keldi, ol úshin qobaljymaı-aq qoısańyzdar bolady. Iseke, jańa ánniń mátinin tek Sabyrhan Asanov jazýy tıis. Men bul aýdanda birshama ýaqyt bolamyn, sondyqtan Sabyrhandy tezirek aldyrsańyzdar, – degen ótinish bildiredi.

«Jartytóbe» sovhozynan shyqqan kompozıtor odan ári Sholaqqorǵanǵa barady. Sholaqqorǵandyqtar da «bizge án arnasańyz» dep ótinish aıtady. Sonda kompozıtor tabıǵatyna bitken qýaqylyǵymen jyly jymıyp alyp:

– Apyr-aý, «Jartytóbe» sovhozyndaǵylar da osy ótinishti aıtty. Biri – sholaq, biri – jarty... Bul óńirde bútin dúnıe bar ma ózi? Eger bútin tabylsa, án de durystaý shyǵatyn edi, – dep dastarqan basyndaǵylardy dý kúldiredi.

Kóp uzamaı Almatydan aqyn Sabyrhan Asanov kelip, Jartytóbe, Sholaqqorǵan ǵana emes, jalpy Sozaq óńirine arnap «Teriskeı» ániniń sózin jazady. Bul mátinge osy óńirdegi tarıhı oryndardyń ataýy tegis enedi.

Úmithan ALTAEVA, «Ońtústik Qazaqstan».