Biz tarıh betterinen Paıǵambardyń (oǵan Allanyń ıgiligi men sálemi bolsyn) namazy týraly oqıǵalardy jıi oqımyz. Ashtyqtan quryldaǵan qarynnyń, isigen aıaqtyń haline qaramastan, júregi sharshamaı, berile oqyǵan namazdary – árbir musylmanǵa úlgi. Jasqa shylanǵan jaınamaz, tizesinen tyrsyldap tamatyn kóz jastary bir bólek áńgime. Ol Alla aldynda turýdyń raqatyn, baqyty men qýanyshyn, namazdyń tátti dámin sezingen adam. Sondyqtan da namaz ýaqyty kelgende «Eı, Bilál! Bizdi raqattandyr!» dep buıyratyn. Al Ábý Bákirdiń (oǵan Alla razy bolsyn) «Ókinýshi, qaıǵyly» degen esimin bilemiz. Ol Qurandy estigende, oqyǵanda jylaıtyn, namazda, ımamdyqqa shyqqanda jylaıtyn. Omardyń (oǵan Alla razy bolsyn) bir jas balanyń Qıamet kúni týraly oqyp otyrǵan aıattaryn estigende talyp túskeni esińizde me? Osydan keıin bir aı boıy tósek tartyp jatty. Omardyń namazda turyp jylaǵan daýysy eń artqy sapta turǵan sahabalardyń qulaǵyna jetetin bolǵan eken. Balasyn jylan shaqpaq bolǵanyn baıqamaǵan, úıdiń ishinde órt bolǵanyn bilmegen, rýkýǵta turǵanda arqasyna qustar qonatyn izgi jandardyń oqıǵalary júrekti terbeıdi. Al ózimizdiń namazymyzdy olardyń namazymen qanshalyqty salystyra alamyz? Áńgime hýshýǵ týraly edi. Hýshýǵ – jan-tánimen berilý, baǵynýshylyq, boısunýshylyq, tómendeýshilik, tynyshtyq, ótiný, suraý, tileý, Allaǵa baǵyný. Iaǵnı, seniń júregińniń qulshylyq jasaýy. Hýshýǵ – namazdyń jany.  Al namaz – dinniń tiregi, Jánnattyń kilti. Alla Taǵala Quranda: «Aqıqatynda, ımandylar (múminder) jeńiske (baqytqa, muratqa) jetti. Olar namazdarynda berile boısunatyndar». deıdi. («Mý’mınýn» súresi, 1-2-aıat). Al Alla Elshisi (oǵan Allanyń ıgiligi men sálemi bolsyn) tıisinshe dáret alyp, boısuna, tolyq namaz oryndaǵannyń kishi kúnálarynyń keshiriletindigin aıtady. Hýzeıfa (oǵan Alla razy bolsyn): «Ekijúzdilikpen hýshýǵ etýden qorqyńdar» degende, oǵan: «Ekijúzdilikpen hýshýǵ etý degen ne?» dep suraq qoıylady. Sonda Hýzeıfa: «Deneniń (Allaǵa) berilgen bolyp kóringenimen, júrektiń hýshýǵ etpegendigi» degen. Hýzeıfa (oǵan Alla razy bolsyn) taǵy bir sózinde: «Dinderińnen eń aldymen joǵaltatyndaryń – hýshýǵ» degen. Kez kelgen ishinde hýshýǵy bar ǵıbadattyń saýaby ondaǵy hýshýǵtyń mólsherine qaraı beriledi. Óıtkeni Paıǵambar (oǵan Allanyń ıgiligi men sálemi bolsyn) namaz oqyǵan kisi týraly: «Oǵan namazynyń jartysy, tórtten biri, besten biri... onnan ǵana biri beriledi» degen. Árbir musylman Rabbysy razy bolatyn, Aqyret tarazysynda aýyr tartatyn qulshylyq jasaǵysy keledi. Jáne «osymen Jánnatqa jetemiz-aý» dep júrgen «aldanysh amalymyzdyń» eń úlkeni – namaz. Endeshe, dál búgin Paıǵambardyń kóziniń qarashyǵyndaı bolǵan namazdy aıalaýǵa qadam jasap kóreıikshi. Tómende jazylǵan keńester – sizge de, bizge de úgit-nasıhat.. 1.    Duǵa  jasaý. Quranda jáne hadıste kelgendeı, duǵa qabyl bolatyn mezgilder men mekenderde duǵa jasaý. Ibrahım Paıǵambar (oǵan Allanyń sálemi bolsyn) Alla Taǵalaǵa mynadaı duǵa jasady: «Rabbym! Meni jáne urpaǵymdy namazdy (barlyq sharttaryn saqtap, berile) tolyq oryndaýshylardan et. Rabbymyz! Tilegimdi qabyl et!». («Ibrahım» súresi, 40-aıat). Namazda boısuný – úlken nyǵmet. Al nyǵmet duǵamen keledi. Júrekterdiń ıesi – Alla, ıaǵnı, Alla bermese, eshbir keńes sizge bul raqattyń dámin tattyra almaıdy. 2.    Namazǵa tıanaqty daıyndyqpen kelý. Eń birinshi uqyptylyqpen dáret alý qajet. Sebebi, kóptegen ýásýas dárettiń nasharlyǵynan bolady. Al bul oılar júrektegi hýshýǵty joıady. Birde Paıǵambar (oǵan Allanyń ıgiligi men sálemi bolsyn): «Senderge Allanyń kúnálaryńdy ketirip, Jánnattaǵy dárejelerińdi kóterýine sebep bolatyn amaldy aıtaıyn ba?» dedi. Basqalar: «Iá, Alla Elshisi!» degende: «Dáretti muqıat alyńdar...» degen eken. (Mýslım) Iaǵnı, árbir músheniń dárettegi haqysyn berý kerek. 3.    Namaz aldynda mısýak qoldaný. Alla Taǵalanyń aldyna bararda Quran aıattaryn oqıtyn  aýyz qýystaryn tazartý abzal is.  «Aýyzdaryń – Qurannyń joly, mısýakpen tazalańdar» (Ábý Nýaım). «Úmbetime qıyndatyp qoıatyn bolmaǵanymda, olarǵa ár namazdan buryn mısýak qoldanýdy buıyrar edim» (Buharı), «Mısýak qoldanyńyzdar, ol aýyz tazalyǵyna ári Jaratýshynyń razylyǵyna sebep» (Buharı) degen hadıster – mısýak qoldanýdyń danalyǵyn nusqaıdy. 4.    Meshitke erte barý. Joǵaryda keltirilgen Mýslımnen jetken hadıste Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń ıgiligi men sálemi bolsyn) kúnálardy ketirip, Jánnattaǵy dárejeni kóteretin amaldarǵa dáretpen birge, meshitke qaraı basylatyn kóp qadamdy ataıdy. Ózińiz oılańyzshy, asyǵyp kelip, ekinshi rakatqa qosylýda, yńǵaısyz orynda turýda qandaı boısuný bolsyn!? Al adam meshitke tynyshtyqpen, laıyqty túrde kirip, namazdyń ýaqytyn kútse saýap jazyla bermek. 5. Jaqsy kıiný, ıistený. Boısunýǵa jol ashatyn ádisterdiń biri – hosh ıisti mısk sebý. Sondaı-aq Alla Taǵala Quranda: «Eı, Adam urpaqtary! Árbir sájde jasaıtyn orynda kórikti (kıimderińdi) kıinińder» dep buıyrady» («Araf» súresi, 31-aıat). Jáne hadıste: «Alla – Sulý, sulýlyqty jaqsy kóredi» delingen. (Mýslım). Bul – qulshylyq, Allaǵa, dinine degen qurmet.  Aıaqtan, qoltyqtan jaǵymsyz ıis shyqqanda, kirlengen kıimmen turǵanda namazdyń tátti dámin sezý qıyn. Mundaı ádepsizdik meshitke namaz oqýǵa kelgen basqa musylmandarǵa da zıanyn tıgizedi. Aqıqatynda, perishteler de adamdar jırenetin nárseden jırenedi. 6. Taqýa ımamnyń artynda turyp namaz oqý. Jamaǵatta bolý shaıtannyń úreıin týǵyzady ári Allanyń rızashylyǵyna jetkizedi. Alla Elshisi bul týraly: «Aqıqatynda, qasqyr otardan bólingen qoıdy jeıdi» (Ábý Dáýit) jáne «Kim Jánnattyń ortasyn qalasa jamaǵatta bolsyn: rasynda, shaıtan bir adammen bolady, al eki adamnan alystaıdy» (Ahmad, Tırmızı), «Bir aýyldaǵy nemese shóldegi úsh adam jamaǵat bolyp namaz oqymasa, shaıtan olarǵa bılik júrgizedi. Sondyqtan da, namazda jamaǵatpen bolyńyzdar, qasqyr da otardan bólingen qoıdy jeıdi» degen. (Ábý Dáýit, Tırmızı). Iaǵnı, jamaǵatpen namaz oqý qaı jaǵynan da qulshylyqqa paıdaly. Al tánmen ǵana emes, júrekpen, berile, qorqynyshpen oqıtyn ımam artynda turý – hýshýǵ týdyratyn sebepterdiń biri. 7.    Namazda kedergi bolatyn barlyq nárseden arylý. Namazǵa turarda yńǵaısyzdyq týdyratyn barlyq nárseni meshittiń syrtyna tastap (úıdgegi namazǵa turar aldynda da) ketińiz. Tipti, tákbir qaqqanda kúlli dúnıeni, dúnıe týraly oılardy tárk etý qandaı úlken jetistik! Sebebi, biz «Allahý  akbardy» aıtýmen álemderdiń Rabbysymen tildesýdi bastaımyz. İlgeri býynnyń taqýalary tákbir qaqqanda qorqynyshtan dirildeıtin bolǵan eken.  Munyń sebebi suralǵanda: «Sender qazir meniń kimniń aldymda turatynymdy bilesińder me?» dep jaýap beretin bolǵan. Sondaı-aq, tamaq dastarqanǵa qoıylǵanda, qarnyńyz qatty ash kezde namazǵa turý  qaıtarylady. Mýslımde Aısha (oǵan Alla razy bolsyn) anamyzdan jetken myna hadıs keltirilgen: «Tamaq qoıylǵanda namaz joq». Iisi múńkigen, tábetti ashatyn tamaq adamdy namazdan aldaıdy, nátıjesinde hýshýǵ joǵalady. Jel shyǵarǵyńyz kelgende, úlken, kishi dáret qysqanda namaz oqymaǵan jón. Aldymen qajettilikti ótep alý kerek. Mundaıda jamaǵat namazǵa úlgermeseńiz, aqtalý sebebim bar dep bilińiz. Munan basqa qybla baǵytyna kúmándaný men ashylyp qalýynan qoryqatyn kıimderińiz de namazǵa kedergi keltiredi. Tiri jaratylystyń sýretteri bar kartınalar nemese shymyldyqtardyń da bolmaýyn qadaǵalańyz. Kıimdegi tym kóp qyzyldy-jasyldy órnekterdiń de oıyńyzdy bólmeıtin bolýyna nazar aýdaryńyz. 8. Istıǵfar duǵa men zikir. Namazǵa barar aldynda jan men júrekti tazartý qajet. Mýslımde Alla Elshisiniń (oǵan Allanyń ıgiligi men sálemi bolsyn) tań namazyna barar jolda nur suraǵan duǵasy keltiriledi: «Eı, Alla, júregimdi nurlandyr, tilimdi nurlandyr, qulaǵymdy nurlandyr, janarymdy nurlandyr jáne maǵan ústimnen nur ber, astymdy nurlandyr, maǵan oń jaǵymnan nur ber, maǵan sol jaǵymnan nur ber, aldymdy nurlandyr, artymdy nurlandyr, ishki dúnıeme nurdy jaılastyr jáne men úshin nurdy uly et, men úshin  nurdy úlken et, maǵan nur endir, meni nur et!...». (Munan basqa namaz aldynda keshirim surap, Allaǵa maqtaý aıtylatyn zikirlerdi «Musylman qorǵany» kitapshasynyń 32-42 betterinen taba alasyzdar). 9. Qýylǵan shaıtannyń azǵyrylýynan syıyný. Paıǵambar (oǵan Allanyń ıgiligi men sálemi bolsyn) namaz aldynda Alla Taǵaladan pana suraıtyn bolǵan: «Shaıtannyń dem salyp, úrleýinen jáne onyń tákapparlyǵynan jáne onyń zıanynan Allaǵa syıynamyn» (Ábý Dáýit). Kelesi bir hadıste namaz ýaqytynda ýásýas salatyn shaıtan týraly bylaı delingen: «Bul Hınzab atty shaıtan, sen onyń qatysýyn sezseń, Allaǵa shaıtannan syıyn da, oń jaqqa úsh ret túkir». (Mýslım, Ahmad). Iaǵnı, namaz ýaqytynda bóten oılar kele bastasa, «Áýzý bıl-lááhı mınásh-shaıtaanır rajıım» dep oń jaqa túkiresiz. 10. Namazdy sýtra qoıyp oqý. Ábý Dáýit keltirgen hadıste: «Eger kimde kim namazǵa tursa, sýtraǵa jaqyndasyn» delingen. Mundaǵy danalyq – sýtradan ar jaqa qaramaý, adamnyń nazary sýtramen aıaqtalady, sýtradan shaıtandy, adamdy ótkizbeý. 11. Sájde jasalatyn jerge qaraý. Hakım Aısha (oǵan Alla razy bolsyn) anamyzdyń: «Alla Elshisi namazdy sájde jasaıtyn jerge qarap oqıtyn» degen hadısti keltiredi. Bul – tap bir quldyń qojaıynnyń aldynda qoryqa, boısuna turǵanyndaı qubylys. 12. Namazda ólimdi eske alý. Paıǵambar (oǵan Allanyń ıgiligi men sálemi bolsyn) namazda ólimdi oılaǵannyń qulshylyǵy jaqsarady degen bolatyn Kelesi namazǵa jetpeımin degen oı –sizdiń dúnıelik oılaryńyzdan arylýyńyzǵa sebep bolady. Hýshýǵ týdyratyn eń úlken sebep – namazdy maǵan berilgen sońǵy múmkindik dep oqý. 13. Duǵalardy, súrelerdi aýystyryp otyrý. Iaǵnı, bes ýaqyt namazda únemi «Yqylasty», «Káýsardy»oqı berý hýshýǵtyń paıda bolýyna kedergi bolady. Al ár túrli súrelerdi túsinip oqyǵan adam boısunýǵa jetedi. Bizde basqa 112 súre bar emes pe? Al qımyldar arasynda aıtylatyn duǵalardyń birnesheýi jetken. Máselen, rýkýǵta aıtylatyn: «Sýbhaná rabbıal-azyım»-nan basqa, «Sýbhanákál-lahýmmá rabbáná ýá bıhamdık. Allahýmmáǵ-fır-lı» duǵasy bar. 14.  Namazdaǵy tynyshtyq. Rýkýǵty, sájdeni asyqpaı, súıekterdiń qalpyna kelgenin kútip, muqıat áreket jasaý. Paıǵambar (oǵan Allanyń ıgiligi men sálemi bolsyn) namazdy solaı oqyǵan. Jattyǵý jasaǵan adam nemese robot sekildi qımyldaý – namaz raqatyn sezinýden tosady. «Aqıqatynda, naǵyz ury – óziniń namazyn urlaýshy adam». 15. Aıattarǵa, zikirlerge oı júgirtý. Quran – bireýler aıtatyn «qur án» emes. Quran – jatqa oqý úshin emes, oı júgirtý, amal jasaý úshin túsirilgen kitap. Alla Taǵala «Sad» súresiniń 29-aıatynda: «Bul – Biz saǵan túsirgen berekeli Kitap. (Biz ony adamdardyń) aıattaryn túsinsin dep jáne aqyl ıeleriniń úgit alýy úshin (túsirdik)» nemese «Olar Quranǵa zer salyp qaramaı ma?...» deıdi. («Nısa» súresi, 82-aıat). Ózińiz bes ýaqyt oqıtyn aıattaryńyzdyń, duǵalaryńyzdyń maǵynasyn bilmeseńiz hýshýǵqa jetemin dep oılamańyz. Oılańyzshy, bastyǵyńyzdyń aldynda turyp, ne aıtyp jatqanyńyzdy bilmeseńiz, qandaı kúıde bolar edińiz? Sol sebepti, álemderdiń Rabbysynyń aldynda aıtatyn árbir sózińiz júrekten shyqsa, saýaby kóp ári paıdasy shash-etekten bolmaq. Aıattardyń tápsirlerin qarap shyǵyńyz, qandaı jaǵdaıda túskenin bilip alǵanyńyz da abzal. 16. Imandy kúsheıtip otyrý. Namaz – adam ımanynyń ólshem birligi. Sondyqtan, ıman álsiregende namazdaǵy hýshýǵ ta joǵalady. Adam tamaqsyz óletin sekildi, ıman da tamaqsyz kúsh-qýatynan aıyrylady. Imannyń azyǵy nemese kúsheıtý quraldary retinde tómendegilerdi atap ótkimiz keledi: - Quran aıattaryn túsinip oqý; - Paryz namazdarǵa yqylastylyq tanytý; - Paıǵambardyń ómir jolyn oqý; - Duǵa, nápil qulshylyqtardy arttyrý; - Imandy kúsheıtetin áserli kitaptardy oqý, kórkem ýaǵyzdar tyńdaý; Joǵaryda toptastyrylǵan 16 keńes – táýekel etý aldynda jasalatyn materıaldyq jáne rýhanı amaldar ǵana. Asylynda, qulshylyq lázzatyn syılaýshy – uly Alla. İlgeri býynnyń bir taqýasy: «Men namazdaǵy hýshýǵ dárejesine jıyrma jyl túngi namazǵa turý arqyly jettim» degen eken. Endeshe, duǵa jasaýdy toqtatpaıyq!

Derekkóz: "Asyl arna"