«Qazaq memleketine – 550 jyl» proza báıgesine!

Sońǵy birer aıdan beri Jarylqasyn muń qursaýynan bosaı almady. Bylaısha bári durys sıaqty, biraq ishinen birdeńe aıaýsyz tyrnaı berdi. Kún ótken saıyn júregine sher toldy. «Syrty – bútin, ishi – tútin» degen osy shyǵar.

...Bul azapqa shydaı almaǵan Jarylqasyn bir kúni bar jumysty tastady da, eshteńege qaramaı tike temir jol vokzalyna qaraı tartty. Týǵan ólkesine degen bul jolǵy saǵynysh ózgeshe hám aýyr edi. Ol eńseni ezgen aýyrtpalyqty jeńildetpek nıetpen qas qaraıǵanda Ekaterınbýrg-Almaty baǵytyndaǵy poıyzǵa otyrdy...

Jarylqasyn onshaqty jyldan beri Reseıde turady. Mektep bitirgen jyly óz bilimimen Máskeýdegi múıizi qaraǵaıdaı oqý ornyna túsken. Stýdent kezinen-aq aınalasyndaǵylardy erek darynymen tánti ete bilgen qazaq balasy ýnıversıtetti aıaqtaǵanda, olar Jarylqasynǵa jata-jastana kep jabysty. «Bizde qalsańshy. Qalsań, talaıdan beri oıyńda júrgen jobalaryńdy iske asyrasyń. Memleket kómek kórsetýge ázir».

...Et pisirim ýaqytta poıyz qyzyldy-jasyldy sáýleleri jarqyraǵan alyp qaladan keń jazıra dalaǵa shyqty. Qalaı shyqty, jany solaı jadyrap sala berdi. Endi túsindi, shań topyraǵyna aýnaǵan dalany saǵynǵan eken...

...Ýaqyt óte baıaý syrǵıtyndaı. Tipti, Qazaqstanǵa jaqyndaǵyn saıyn ýaqyt esh ótpeı qoıdy. Netken qudiret. Saǵatyna qaıta-qaıta qaraılaıdy. Ýaqyt ótpeıdi, jol qysqarmaıdy. Osylaı kún de uıasyna batty.

...Bir ýaqta «Qazaqstan Respýblıkasy» degen taqtaıshaǵa kózi túskende, Jarylqasyn júregi jarylardaı qýandy. Artynda Reseı qaldy, saǵym syndy buldyraı. Endi, minekeı, alda – Qazaqstan. Týyp-ósken jer qansha degenmen de ystyq qoı, qalaı jasyrsań da. «Otan – ottan da ystyq» degen shynynda da ras eken. Shúbá keltirmeske kerek… Shekaradaǵy az-maz tekseristen soń, poıyz Qazaqstan jerimen júıitkip ala jóneldi. Uıqysy shaıdaı ashylǵan Jarylqasyn endi terezeden syrtqa úńildi. Poıyz dál qazir kókoraı qushaǵyndaǵy dalada keledi. Bul – Soltústik Qazaqstan oblysy. Alash jurty úshin janyn qıýǵa barǵan Maǵjandaı arys tulǵany ómirge ákelgen ólke. Dalasy ormandy, shóbi shúıgin...

...Jer-dúnıeni qoıý qara reńge malynǵan shaqta poıyz oblys ortalyǵy - Petropavlovsk qalasyna jetti. Bir áttegen-aıy, qala áli kúnge deıin – Petropavlovsk dep atalady eken. Poıyz terezesinen tap-taza qalaǵa súısingen Jarylqasyn «Qyzyljar dep ózgerse nur ústine nur bolar edi» dep ishinen kúbir etti.

Poıyz Atbasar, Sileti jazyqtary, Qorǵaljyń oıysy alyp jatqan - Aqmola oblysyna jetti. Ortalyǵy – Kókshetaý qalasy... Kókshetaý... Jer jannaty! Aqan seri sekildi nebir marqasqalar dúnıe esigin ashqan óńir búkil álemdi óz sulýlyǵymen tánti etti. İshine talaı syrdy búkken Kókshe, Jalǵyztaý, Sandyqtaý, Buqpa, Zerendi, Aıyrtaý, Syrymbet taýlary men Shortandy, Býrabaı, Aınakól, Mamaı, Qoskól, Siletiteńiz, Teke, Qaraoı sekildi ondaǵan kólderi bar ólkeni qalaı baı demeýge bolady? Ásirese, Býrabaı kóliniń ortasyndaǵy Jumbaqtas talaılardy súısindirdi emes pe? Aqyndar jyrlaýdan sharshamaǵan Oqjetpes shyńy she? Kezinde úsh júzdi bılegen birtýar qazaq hany – Abylaı da osy Kókshede han ordasyn tikpep pe edi?  Han Abylaı  – Qazaq eliniń mańdaıyna bitken taý tulǵa boldy. Ol sol tusta jan-jaqtan antalaǵan jaýmen jalǵyz arpalysty dese de bolady. Sondaı qıyn-qystaý kezeńde oǵan Buqar jyraý aqylshy boldy. «Kelisip pishken ton kelte bolmas», Abylaı abyz qarıany tyńdap jaman bolmady. Dúnıe kúıip ketse de, qazaq degen árqashanda qarıasyn syılaǵan tekti ult emes pe? Buqar jyraý:

Áı, Abylaı sen on bir jasyńda

Turymtaıdaı ul ediń.

On bes jasqa kelgende,

Arqada Ábilmámbet tóreniń

Túıesin baqqan qul ediń.

...Otyz beske kelgende,

Qara sýdyń betinde

Shaıqalyp aqqan seń ediń.

...Elý jasqa kelgende,

Úsh júzdiń balasynyń

Atynyń basyn bir kezńge tirediń, - dep jyrlap, hanǵa shyn júrekten razy ekendigin jetkizdi. Abylaı ómiriniń sońyn osy Kókshede ótkizdi. Bári-bári keremet. Qyz jasaýyndaı qulpyrǵan bul ólkege barǵan da armanda, barmaǵan da armanda. Jarylqasyn Kókshetaýdan ótkende bir marqaıyp qaldy. «Shirkin, Qazaq jeri netken sulý edi!»

  Poıyz kún keshkirgen mezgilde shamdary jarqyraǵan appaq vokzalǵa kelip toqtady. Jarylqasyn ishteı tebirendi. Bul – Astana qalasy edi. Ǵasyrlar toǵysynda, 1998 jyly Alataý eteginen Arqa tórine kóshirilgen bul qala búginde sáni men saltanaty kelisken bas qalaǵa aınaldy. Qazaq ańyzynda Samuryq qus ushar basyna adam kózi jetpeıtin báıterekke uıa salady eken. Sol ańyzdaǵy báıterek - búginde Astana sımvoly. Aınaldyrǵan 15 jylda ıt baılasa turmaıtyn qula túzden osyndaı zamanaýı qala turǵyzyldy degenge Jarylqasyn túk te senbeıdi. Qansha sengisi kelse de, ishinen «múmkin emes, múmkin emes» dep qaıtalaı berdi.

  Keńes Odaǵy tusynda osy elorda boı kótergen óńir Reseı quramyna kirip kete jazdap edi. Sol tusta qazirgi Oral, Pavlodar, Qostanaı, Aqmola, Soltústik Qazaqstan oblystarynda tyń ıgerildi. Uran etip alynǵan maqsat – egin egý. «Halyq astyqqa qarq bolady» degen jalań uranmen talaı jer shynynda da jyrtylyp ketti. Nátıjesinde, topyraq jelge ushty. Qara jer bar qunarynan aıryldy. Qasıetti Jer-Ana jylap qala berdi. Al, shyndyǵynda «tyń ıgerýdegi» basty maqsat – egin egý emes, Qazaqstandy bólshektep tastaý. Sol óńirdegi qazaqtardy dilinen, tilinen aıyrmaq boldy. Osyny tereń túısingen sol kezdegi Qazaq eliniń birinshi hatshysy Dinmuhamed Ahmetuly shama-sharqy jetkenshe elin qyzǵysh qustaı qorǵaýmen álek boldy. Ol ult múddesi úshin bolǵan saıası arpalysta bir jaǵynan utyp, bir jaǵynan utylyp ta jatty. Jeńis pen jeńilisti qatar kórdi. Biraq, halqynyń aldynda árqashan júzi jaryq bolyp qala berdi. «Súıer ulyń bolsa súı ony, súısinerge jarar ol» degen ras sóz emes pe?

  ...Poıyz usaq shoqyly ulan-ǵaıyr dalamen keledi. Bul – Ortalyq Qazaqstan. Soltústiginde Ereımentaý, ońtústiginde Betpaqdala jatqan Qaraǵandy oblysy. Bul jon arqaly, ústirtti dalada ejelgi Qazaq jerine bılik júrgizbek bolǵan parsy patshalaryna ólermendikpen qarsylyq tanytqan saqtar ómir súrdi. Jer-dúnıeni qumyrsqadaı qalyń qolymen jaýlap alyp, jolyndyǵyny pilshe taptap kele jatqan, túkirigi jerge túspeıtin Kırdi saıyn dalada Tumar patshaıym bastaǵan saqtar ajal qushtyrdy. Basyn qan toly torsyqqa bóktirdi. Saqtardan masqara bolyp jeńilgenderine namystanǵan parsylar saq dalasyna qaıta joryqqa shyqty. Bul joly joryqty Darıı patsha bastady. Ol Orta Azıany eginge túsken shegirtkedeı jaıpap tastamaq boldy. Árıne, ol úshin saqtardy jeńý kerek. Biraq, jeńe almady. Shyraq esimdi saq shopany asqan aılakerlikpen Darıı qolyn sýsyz dalada shólden qatalatyp seldiretti. Toz-tozyn shyǵardy. Sonda Darıı «endi kórmegenim saqtar bolsyn» dep ejelgi qazaq dalasynan bezip ketti.

  ...Óz zamanynda jarty álemdi ýysynda ustaǵan Shyńǵys qaǵan uly Joshyǵa osy Saryarqa tórinen ulys beripti. Saryarqa - «Aqsaq qulan-Joshy han» atty kúıdi dúnıege ákelgen Ketbuqadaı jyraýlar ómir súrgen, tarıhy tym-tym tereńde jatqan ólke. Baıaǵyda Joshy han janyna nókerlerin jıyp alyp, arqa beline ańǵa shyǵypty. Ol qarsy kezdesken kıik, qulandardy qynadaı qyra bergen eken. Sonda tólinen aırylǵan bir qulan ǵalamat kúshpen Joshyǵa atylypty. Tegi, kıeli ań bolsa kerek. Qulannan seskengen at oqyrana tuıaǵyn kókke kótergende, ústindegi Joshy jerge omaqasa qulady. Beli syndy ma, álde qaraqusy úzilip tústi me, áıteýir ol sol jerde til tartpaı ketipti. Ozbyr handy jer kıesi hám ań kıesi jibermedi. Shyńǵys qaǵan balasynyń ólgenin sezedi. Biraq, áke júregi buǵan esh senbeıdi. «Joq, ulym tiri. Ólýi múmkin emes» dep alas uryp, «eger kimde-kim meniń ulymdy óldi dese, kómeıine qorǵasyn quıam» dep jarlyq shyǵarady. Joshy jaıyn qaǵanǵa aıtýǵa eshkim bata almaıdy. Biraq, jasyrýǵa taǵy bolmaıdy. Báribir de ulynyń ólgenin estirtý kerek. Ne istemek kerek? Sonda amaldary quryǵan beıbaqtarǵa Jaratýshy ǵaıyptan Ketbuqany keziktiredi.

  ...Taqta Shyńǵys qaǵan otyr. Júzi órt sóndirgendeı qaraıyp ketken. Kózderi óte zárli. Myna túrinen adam túgili saıtan da seskenetindeı. Nókerleri jer shuqylap tur. Biraq, Ketbuqa qaǵan aldynda búgejektemedi. Esh saspaı, qaǵan aldyna kelip otyrdy. Sóıtip, qolyna dombyrasyn alyp, zarly kúıdi kúmbirlete jóneldi. Kúıdiń kúmbirleýi muń eken, qaǵan júregi bulqynyp sala berdi. Tipti, bir kezde kózine ystyq jas keldi. Kúı qudireti sonshalyq, kóz aldyna balasy elestedi. Ol saıyn dalada nókerlerimen shaýyp júr eken. Bir kezde ol attan aýyp, ólip bara jatty.

  - Toqtat, - dep Shyńǵys qaǵan kúıshige aqyryp jiberdi. Janyndaǵy «shash al dese, bas alatyn» shabarmandaryna: – Mynanyń kómeıine qorǵasyn quıyńdar, - dedi ile-shala.

  Han nókerleri jalańdap kelip, Ketbuqany oshaqqa qaraı súıreleı jóneldi. Sonda kúıshi:

  - Ýa, han ıe, datym bar, - dedi.

  - Datyń bolsa aıt.

  - Han ıe, ózińiz aıtpap pa edińiz, «ólimdi kim estirtedi, sonyń kómeıine qorǵasyn quıamyn» dep. Endi munyńyz ne? Meniń ne jazyǵym bar? Lám-mım dep til qatsam meıli eken.

  Shyńǵys han abdyrap qaldy. Aıtyp turǵan ýáji ras. Aıtqan sózinde turmasa, onda nesine uly han bolyp júr? «Ýáde – Qudaı sózi». Ýáde buzar jaıy joq.

  - Endeshe, qolyńdaǵy zarlaýyqqa qorǵasyn quıylsyn!

  Han nókerleri Ketbuqadan qolyndaǵy aspapty tartyp alyp, kómeıine ystyq qorǵasyn quıady. Bul aspap – dombyra edi. Han júregin bulqyndyrǵan qasıetti dombyra qazaq halqy úshin áli kúnge deıin qadirli aspap. Jarylqasyn bala kezinde atasy dombyra tartqanda uıyp otyryp tyńdaýshy edi. Sonysy Arqa belinde kele jatqanda esine túsip ketkeni. Atasyn saǵynǵanyn túsindi. Atasy nemeresi Jarylqasynǵa aıtýshy edi, «ulttyq qundylyqtaryńdy qasterle. Ony eshqandaı dúnıege satpa. Qazaq degen atyńdy saqtap qal. Dúrmekke ilesip ketpe». Qazir oılap qarasa, atasy kóregen bolypty ǵoı. «Ulttyq qundylyǵyńdy saqta degeni – táýelsizdigińdi saqta» degeni eken.

  Bul dalada irgedegi alpaýyt ımperıany basyp alyp, astanasy Máskeýdi órtep, olarǵa alym-salyq tóleýge májbúr etken Altyn Ordadaı ondaǵan handyqtar ómir súrdi. Olar azattyq týynan aırylmas úshin jan-jaǵyndaǵy antalaǵan jaýlarmen talaı arpalysty. Talaı batyr azattyq jolynda sheıit boldy. Sodan beri bul ólke jel tursa, saı-súıegińdi syrqyratardaı kúńirenedi desedi. Ortalyq Qazaqstan – egemendik jarshysy, ata-babalar súıegi jatqan kıeli meken. Jeruıyq izdegen Asan qaıǵa da osyndaǵy Ulytaý basynda jerlengen desedi. Qazir bul oblys – kómir kenimen tanylǵan Qaraǵandy, paıdalary qazbalarymen el ekonomıkasyna aıanbaı úles qosqan Jezqazǵan, el prezıdenti eńbek jolyn alǵash bastaǵan Temirtaý qalalarymen respýblıka jurtyna asa tanymal... Poıyz Qaraǵandy qalasyna jetti. Bul qala kezinde búkil Odaqty asyrady dese de bolady. Baıaǵyda Appaq Baıjan degen adam Qaraǵandydan kómirtas taýypty. Sodan beri osy Qaraǵandydan kómir úzbeı óndirilip keledi. Búgingi kúnge deıin Qaraǵandy qalasy Keńes Odaǵy tusyndaǵy abyroıynan aırylǵan emes. Qaraǵandy memlekettik ýnıversıteti, Medısına ýnıversıteti, İshki İster mınıstrliginiń zań ınstıtýtyna oqýǵa túsýdi qalaıtyn talapkerler jyldan-jylǵa kóbeımese, azaıar túri joq.

  - Aǵa, shaı ishińiz!

  Jarylqasyn selk ete qaldy. Ábden oı qushaǵyna súńgip ketipti. Qarasa, qarsy oryndyqta bir kelinshek buǵan jymıa qarap otyr. Baýyrynda egiz qozydaı qos uly jatyr.

  - Oıǵa berilip ketken sekildisiz ǵoı. Bizdi baıqaıtyn túrińiz joq.

  - Aıyp etpe, qaryndasym, - dep Jarylqasyn marqaıa kúldi. – Sender Qaraǵandydan mindińder me?

  - Iá, aǵasy. Qaraǵandydan mindik. Almatyǵa bara jatqan jaıymyz bar. Myna balalarym naǵashy ata-ájesin saǵynypty. Solarǵa apara jatyrmyn. Týystaryn kórsin, bilsin, olarǵa úırene bersin degenim ǵoı. Keıin jatbaýyr bolap ketpese bolǵany. Kúıeýim áskerı kisi. Shekarada qyzmet isteıdi. Ýaqyty tyǵyz. Áıtpese, qazir bizben birge júrer me edi.

  - Jón bolǵan eken, - dep Jarylqasyn kelinshekke dán rıza boldy. «Baýyrmaldyqty, meıirimdi oılaǵan osyndaı qazaq áıelderinen aınaldym. Áıtpese, sońǵy kezde Batys mádenıetine elikteýshiler kóbeıip ketkeni. Ózinen basqa eshkimdi oılamaıtyn tasbaýyr, qatigez balalar sany qoǵamda nege artyp barady? Bul úrdiske kim kináli? Qashanǵy mektepti kinálaı berýge bolady? «Tárbıe – tal besikten bastalady» emes pe? Bárine ata-ana jaýapty. Eger olar balalaryn jastaıynan meıirimdi bolýǵa baýlysa, ózderi de meıirimdi bolsa, bala otbasydaǵy tárbıesinen alystap ketpeıdi. Sóz bar emes pe, «óziń qandaı bolsań, balań da sondaı bolady. Sol sebepti eń birinshi balańdy emes, ózińdi tárbıele». Iá, dóp taýyp aıtylǵan sóz. «Balapan uıada ne kórse, ushqanda sony iledi».

  Álginde bıazy kelinshekti kórgende, esine óziniń úılengen kezi tústi... Zeıne jas kezinde sulý bolǵan soń ba, jigitter artynan qalmapty. Biraq, tákáppar Zeıne eshqaısysynan qaramaǵan. Talaı júrekterdi qan jylatqan Zeıne mektep bitirgen soń, oblys ortalyǵyndaǵy ınstıtýtqa «meıirbıke isi» fakúltetine oqýǵa túsedi. Munda da Zeıne sóz salǵan kóp jigitterge ıimedi, jaýap qaıtarmady. Jazdygúni Máskeýden týǵan jerine demalysqa kelgen Jarylqasyn Zeıneni bir kórgennen-aq unatty. Kóp uzamaı qyzǵa:

- Júrsek qaıtedi? - dep te usynys aıtady.

Biraq, Zeıne kónbeıdi. Jigit te qaıtpaıdy. Arada biraz ýaqyt ótkende tákáppar Zeıne Jarylqasynǵa qalaı ǵashyq bolyp qalǵanyn bilmeı de qalady. Sóıtip, aralarynda mahabbat shoǵy alaý otqa aınalǵan. Zeıne 1 kýrsty aıaqtaǵanda, Jarylqasyn Zeınege taǵy bir usynys jasaıdy:

- Úılensek qaıtedi?

Árıne, ol kezde Zeıne albyrt jas qyz. Kóp oılanbaı, birden kelisim bergen. Osylaısha sol jazda ekeýi úılenedi. Qudalar toı jasardan buryn tabıǵat aıasyna shyǵady... Maýsym. Kún qatty ysı qoımaǵan. Quda-qudaǵılar ózen jaǵasynda otyrdy. Sol kúni móp-móldir, tomaǵa-tuıyq ózen  syldyraı aqqan-dy. Ózenge jaqyn mańdaǵy egistikten jońyshqa ıisi kelgendikten shyǵar, máz-meıram otyrǵan qudalar túshkirýden sharshamady. Ár túshkirgen saıyn:

- O, quda, daýsyńnan sol, saý bol! – dep keńk-keńk kúlisti.

Sol kúni olar qýraı terdi, ot jaqty, shaı qaınatty, dastarqan jaıdy. Jeńil-jelpi tamaqtanǵan soń, olar osy ózen mańyndaǵy shıe-almasy, tal-teregi aralas ósken toǵaıdy aralady, áli pise qoımaǵan kók órikten dám tatty, shalǵyn shópke aýnady, maı topyraqty úgitti, sýy tizeden keletin ózendi keshti, erinbeı bıik qyrǵa shyqty. Ýa, shirkin, qart Qarataý men Alataý qaýyshqan Túrkibasy rasynda jer jánnaty ǵoı. Myna shetinen kelesi shetine qarasań kóz jetpeıtindeı ulan-ǵaıyr dala. Osy daladaǵy jap-jasyl tal-terekterge kómkerilgen aýyldar-aı. Áne, anaý jatqan – Aqsý-Jabaǵyly emes pe? Tabıǵaty baı, tobylǵy, ushqatqa kómilgen, sileýsin, aıý, barystary jyrtylyp-aırylǵan bul qoryq Túrkibasty búkil respýblıka jurtyna tanymal etken. Á-á, mynaý she? Meńqyzyl qumda gaýhar tastaı jalt-jult etip jaltyrap jatqan? E-e, bul Arys ózeni ǵoı. Qashan kórseń jaǵasynan kúlki-syńǵyr bir sát saıabyrlaǵan emes. Talaı shaıyrlar osy Arysty sýy móldir, aýasy saf, tolqyny mamyr dep tamsana jyrlamap pa edi? Áne, anaý jatqan ırek-ırek taýdy – uıqydaǵy batyr deıdi. Alystan qarasa, basy, kózi, murny, aýzy, moıny, jaýyryny kórinedi. Bul da bolsa Jaratýshy ıe qudireti bolsa kerek-ti.

Alqara aspandy juldyzdar qaptaı bastaǵan shaqta qudalar kólikterine otyrdy. Jol boıy:

- Jaz edi kúlkiń de,

Qaıdasyń bul kúnde?

Seni izdep armanym,

Syr boıyn sharladym, - dep Shámshi ánderin aıtty, dýyldasty, qaýqyldasty, kúlisti. Mashına asfált jolǵa shyqqanda qudalar ózen-kóldi, taý-tasty, tal-terekterdi, topyraq joldy qımaı-qımaı, arttaryna qaıta-qaıta qaraılaı bergen edi. Sol kúni olar boılaryna talaı jyldan beri qaq sekildi jınalǵan qoqyr-soqyr, sher-shemen, qatpar-qatpar kireýkelerden arylǵan-dy.

Ol kezde qylyshynan qan tamǵan Odaq qulaǵaly turǵan kez. Toı degen meıramhanalarda emes, úıde ótedi. Osy úılený toıyna aýyl turǵyndary 1 aı buryn daıyndala bastady. Aýyl jastary eń aldymen toı ótetin aýlany dóńke-móńkelerden tazalady. Kelinder bir jantyq qaldyrmaı sypyrdy. Uzyn-uzyn ústelder, qazan-oshaq, samaýyrlar tasyldy. Toıǵa birer kún qalǵanda daıashylar tartyldy. Daıashylar – osy aýyldaǵy kelin-kepshik, bozbalalar. Olar kelgen soń at soıyldy, dastarqan jaıyldy. Sók-mók, tary-talqan, baýyrsaq deı me, bári bar.

Toı bastaldy. Eń tórdegi ústel basynda Jarylqasyn men Zeıne otyr. Arttaryndaǵy ilýli turǵan kilemge «Jarylqasyn – Zeıne baqytty bolyńdar» dep aq maqtamen jazylǵan.

- Qadirmendi aǵaıyn-týys, dos-jaran, baýyrlar, mine búgin qos jas – Jarylqasyn men Zeıne úılengeli jatyr eken. Mahabbat degen qos jasty bir etpeı me, qos jaqty myńjyldyq quda etpeı pe, bárinen de eki aýyldy bir-birine baýyr etpeı me? - dep asaba áńgimeni arydan bastady. – Endi, ortaǵa qadirmendi qudalar shyqsyn! Qanekeı, dý qol shapalaq!

Ortaǵa qudalar mama qazdaı teńsele shyqty.

- Aınalaıyn, Jarylqasyn, Zeıne, jandarym! – dep sózdi qyz alǵan jaq bastady. - Mine, búgin sen úılendińder... Ne deımin endi, baqytty bolyńdar. Sender bizge qaramańdar, eń bastysy, ekeýiń áı-sháı despeı, aralaryńdaǵy syılastyqty óshirmeńder. Syılastyq bolǵan jerde bári de bolady. Men sózdi Sáke qudama bersem.

- Sóz bergenińe raqmet, Ereke, - dep Sáke qudasy mıkrofondy qolyna aldy.  - Men kóp sóılemeı, qysqa-nusqa aıtar bolsam, - dep jarty saǵat sóıledi.

* * *

  Bir táýlikten astam ýaqyt uıqy kórmegen Jarylqasyn ystyq kúreń shaıdy terlep-tepship otyryp iship alǵan soń, kózi ilinip ketken edi...

  Saldyr-gúldir etken daýystan oıanyp ketti. Poıyz ishi kúp-kúńgirt eken. «Bul ne daýys?» dep Jarylqasyn terezeden syrtqa qarap edi, kózine jartastan dıýdaı tóngen qap-qara kól kórindi. Balqash! Ol Balqashty óz kózimen kórgenine baladaı qýandy. İle, Qaratal, Lepsi, Aqsý, Aıagóz ózenderi quıatyn Balqash - Qazaqstandaǵy iri kólge jatady. Keıbireýler teńiz dep te jatady. Balqash – Qaraǵandy, Almaty, Jambyl oblystarynyń sheginde jatyr. Bul kól ózi jaıly ańyzdan kende emes. Ertede myńǵyrǵan mal aıdaǵan bir baıdyń Balqıa deıtin aıdaı sulý qyzy súıgenimen birge bola almaǵan soń, ózin Balqash shalqaryna jartastan laqtyryp jibergen kórinedi. Sonda saýmal jel, kól jaǵasyndaǵy syńsyǵan ný, baıtaq dala qasiret kúıin tartypty. Kól boıyn jaǵalaı qonǵan jurt bul aıdyndy – «Balqash» dep ataıtyn bolypty. Búgingi tańda tabıǵı resýrstarǵa baı Balqash kóliniń mańy – «Balqash» ken-metallýrgıa kombınaty, «Qapshaǵaı» sý elektr stansıasy, Qońyrat mys keni sekildi túrli óndiris oryndaryna toly. Bári el ıgiligi úshin kúndiz-túni tynbaı óz jumystaryn abyroımen atqaryp jatyr.

  Poıyz Jambyl oblysyna ótti. Bala kezinde Jarylqasyn Jambylda turatyn ata-ájesiniń úıine talaı barǵan edi. Jarylqasyn terezeden kóz almady. Quddy ata-ájesi jasyndaı jarq etip kórine ketetindeı. Ol osylaı baıaǵyda marqum bolǵan ata-ájesine degen saǵynyshty basqysy keldi. Betpaqdaladan Táńiritaýǵa deıin, Shýdan Qarataýǵa deıingi aýmaqty alyp jatqan oblysta talaı qoǵam qaıratkerleri dúnıege keldi. Kezinde Qazaq halqynyń bas bıi bolǵan - Tóle bı, poezıa dúldili, jyraý – Jambyl, Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń dańqty jaýynger-qolbasshysy - Baýyrjan Momyshuly, Qazaqstannyń Halyq jazýshysy - Sherhan Murtaza sekildi tulǵalardy dúnıege ákelgen topyraǵy kıeli bul oblystan qalaı aınalmaısyń?! Qazaq eli jońǵarlardy egemendik úshin bolǵan mańyzdy shaıqasta osy Jambyl oblysy, Shý mańynda oısyrata jeńipti. Bul shaıqas tarıhta – «Ańyraqaı» degen atpen máńgi qaldy.

  ...Aspandy qara bult torlap ketti. Tóńirek endi ne jaryq, ne qarańǵy emes, alageýim  kóleńke bir.

  Qazaq dalasynda urys júrip jatqanyna kóp boldy. Eki jaq ta alapat shyǵynǵa ushyrady. Uıqy kórmeı qan keshken sarbazdar ábden boldyrdy. Qontaıshy Sýan Rabdan bastaǵan quba qalmaqtarǵa qarsy soǵysýǵa esh qulshynystary qalmapty. Qalmaqtar da osal emes eken. Alǵashqy urysta-aq qazaq jerine jeńis úshin kelgenderin, ólispeı-berispeıtindikterin ańǵartyp qoıdy.

  Ábilqaıyr ózin taý astynda qalǵandaı aýyr sezindi. Kesheli beri kóńil túkpirine úreı uıalap aldy. Buryn mundaı kúıdi múldem bastan keship kórmep edi. «Bul ne? Eńsemdi kótertpeı qoıǵan bul ne sezim? Qorqynysh pa? Joq, olaı bolýy múmkin emes. Sońymnan ergen jaýyngerlerime qaı betimmen qaraımyn? Qolbasshylary ólimtik kúı keship turǵanda, bular qalaı soǵyspaq? Joq, dál mundaı jaýapty shaqta bulaı álsizdik tanytqanym jaramas». Sóıtip, basyndaǵy qara-qoshqyl oılardy silkip kep jiberdi de:

  - Baýyrlarym, - dep Ábilqaıyr artynda qaraqurym bop turǵan jaýyngerlerine buryldy.  – Biz neshe ǵasyrdan beri ózdigimizden eshkimge tıispeı jaı jatqan el edik. Aınalamyzdaǵy kórshilermen árqashan tatý-tátti turýdy qaladyq, keýdemizdi ashtyq, júregimizdi berdik. Biraq, kórshi qalmaqtar bizdi túsinbedi. Túsingisi kelmedi. Ókinishti. Kózderin shel qaptap ábden qutyrdy. Kereı hannan beri eshkimge bermeı kele jatqan egemendigimizdi kúshpen tartyp almaqshy. Ata-babalarymyz amanat etip ketken jerlerdi ıemdenip ketpekshi. Biraq, ol úshin myna bizdi, eshkimge basyn ıip kórmegen qudiretti qazaqtardy jeńip kórsin, - degende rýhtary asqaqtaǵan jaýyngerler ekilene jer tepti.

  - Ánekeı, ana qyrda qalmaqtar jatyr. Baıqasańdar, keshegi aryndary qaıtyp qalǵan. Biraq, áli de bolsa sany bizden eki ese kóp. Biraq, biz úshin sol da sóz bolyp pa? Eki kún burynǵy urysta olar bizden tórt ese kóp edi. Bilesińder, búgin sheshýshi aıqas. Búgin qol shaıqasy emes, rýh shaıqasy. Qaı jaq rýhtan synbasa, jeńis sol jaqta. Biz, qazaq – ajdaha bolsaq, qalmaqtar ajdahamen oınaǵysy kelgen torǵaı. Qalmaqtarǵa qazaqtarmen oınaǵannyń qandaı bolatynyn kórseteıik. Alǵa, qanekeı, - degende, qandary qyzynǵan qazaq jaýyngerleri qarsy qyrda úımelep turǵan jaýǵa bar daýystarymen «áraýq, árýaq» dep aıqaı salyp atyldy. Mynandaı rýhty aıqaıdan aspan aınalyp jerge túsetindeı.

  Qalmaqtar da ózderine qaraı shaýyp kele jatqan qazaqtarǵa qarsy shapty. Olar da jeńilgisi kelmeıdi. Olar da et pen súıekten jaralǵan adam. Olarda da júrek bar. Biraq, múddeleri eki basqa. Qazaqtar óz táýelsizdigin saqtap qalý úshin shaıqassa, qalmaqtar ózgeniń táýelsizdigin tartyp alý úshin qoldaryna qylysh aldy.

  Bir-birlerimen betpe-bet kelip shart-shurt etisip qalǵan qos tarap qıan-keski urysty bastap jiberdi... Kim-kimdi qylyshtap jatqany belgisiz. Eki jaq bir-birlerin aıaýsyz óltirip barady. Aıaq astynda ókirip qulaǵan sarbazdarda joq. Álgindegi kókpeńbek jer qoıý qara qanmen bylǵanyp ketken. Aınala ólik sasydy. Myna shýly qyrǵynnan dúnıe kúńirenip ketti. Aspanda qarǵalar qarq-qarq etip urys dalasyn aınala ushyp júr. Aǵash butalarynda urysty baqylap kári qyrandar otyr...

  Sol shaıqasta betege, jýsan, seleý ósken qońyr dala qoıý qara qanǵa boıaldy. Sebebi, qalmaqtar tas-talqan bolyp jeńildi. Bul – Ańyraqaı shaıqasy edi. Jarylqasyn osyndaı keń-baıtaq dalany jaýǵa bermeı, olarmen qasyq qany qalǵansha aıqasqan batyr babalarynyń rýhyna duǵa baǵyshtady. «Jandaryn jannatta qyla kór» dep Qudaıǵa jalbaryndy...

  ...Jarylqasyn máz bolyp keledi. Sebebi, eki táýlik boldy, poıyz áli jeter jerine jete almaı keledi. Shynynda da, qazaq jeri shetsiz hám sheksiz ǵoı. Sonaý kóz ushynda Alataý munartady. Bul – Almaty oblysy. Burynǵy – Jetisý. Batysynda Jambyl, soltústiginde Balqash kóli arqyly Qaraǵandy, soltústik-shyǵysynda Shyǵys Qazaqstan oblysymen, shyǵysynda Qytaı Halyq Respýblıkasymen, ońtústiginde Qyrǵyz Respýblıkasymen shektesken. XV ǵasyrda, ıaǵnı 1465 jyly Ábilqaıyr hannan enshilerin alǵan Kereı men Jánibek osy Jetisý óńirindegi Shý mańyna Qazaq handyǵynyń týyn tikken eken. Qazaqstandaǵy eń bıik shyń – Han táńiri de osy Almaty oblysyndaǵy Shyǵys Tán-SHanǵa tıesli. Ótken ǵasyrda İle Alataýynda Almaty qoryǵy quryldy. Tómengi taý beldeýine dolana, qaraqat, alma sekildi jemis aǵashtary men qalyń shyrsha ósse, kelesi beldeý jartas, odan ary máńgi erimes qalyń qar basqan quzdar jatyr. Bul oblysta kezinde Túrkistan Atqarý komıtetin basqarǵan Turar Rysqululy dúnıege keldi. Turar Qazaqstan úshin ne istedi dep emes, ne istemedi dep aıtsa da jarasatyndaı. Shynynda, Qazaqstandy kórkeıtken, qazirgi deńgeıge kóterilýine az da bolsa sebep bolǵan irgeni qalap ketken – qoǵam jáne memleket qaıratkeri Turar Rysqululy dep qysylmaı aıtsaq ta bolady. Jahandanýdan qalyp ketý qaýpi tóngen Orta Azıany kótermeleý nıetimen orasan aýqymdy Túrkistan-Sibir temir jolynyń salynýyna Muqamedjan Tynyshbaı ekeýi kóp kúsh saldy. Sodan bolar, bul temir jol magıstraly áli kúnge deıin kádege jarap tur. Osy temir jol arqyly myń, mıllıondaǵan adam ary-beri sapar shekti. Árıne, aıtqanǵa ońaı. Áıtpese, 1936 jylǵa deıin Odaqtyq mártebesi bolmaǵan Qazaqstandy ushpaqqa shyǵarý degen múmkin emesteı edi. Biraq, Turar alǵan betinen qaıtpady. Ult qamy jolynda: «Siz qatelesesiz, joldas Stalın» deýge deıin bardy. Nátıjesinde, halyq jaýy atandy. Aıýandyqpen azaptaldy. Atyldy. Sondaǵy halyq jaýlary – Turar sekildi qazaq qaımaqtary edi. Qaımaǵy alynǵan sút – kók sút. Ony ishkenmen, denege nár barmaıdy. Bastaýshy serkelerinen aırylǵan qoılar bastary birikpeı, jan-jaqqa bytyrap ketedi. Osyny túsingen bas hatshy Stalın búkil Alash zıalylaryn jappaı túrmege toǵytty. Aralarynda eýropashyl Maǵjan da bar.

  ...Temir esik aýyr yńyrsı ashyldy. Esik artynan bólmege kirgen eńgezerdeı kúzetshi:

  - Tur ornyńnan, tergeýge júr! - dedi jerde jatqan tutqynǵa jekire.

  Aıadaı tar, kúńgirt kóleńkeli bólme ishinen kúlimsi ıis shyǵady. Bul bólme kún kózine zárý bolǵaly qashan... Saldyr-gúldir etken kisenimen birge tutqyn ornynan ázer kóterildi. Ap-aryq kóterem denesinen saý tamtyq jer joq. Kókala qoıdaı. Eki urty ishine qaraı kirgen. Qandy tespeı soratyn tergeýshiler bul tutqyndy aıaýsyz-aq julmalaǵan eken. Tek qana kózindegi otqa qansha sý quısa da óshire almapty... Tutqyn tasbaqadaı baıaý qozǵaldy. Árıne, boıynda baıaǵydaı kúsh joq qoı. Kúnine ash qursaǵyna baratyny bar bolǵany – bir tilim qatqan qara nan men jarty tostaǵan sasyq haram sorpa ǵana bolsa, ne úmit, ne qaıyr?

  Kúzetshi:

  - Bol tez, - dep qolyndaǵy taıaǵymen tutqyndy aıamaı nuqydy. Tipti, esirgeni sonsha, ol bul nuqyǵanyna qanaǵattana almaı, endi tutqyndy artynan bar pármenimen bir tepti. Sol kezde tutqyn kúzetshige bar nazarymen qarady. Kózinen yzǵar shashyraı. Quddy ash qasqyr sekildi. Álginde ǵana keýdesine nan pisken ol aldyndaǵy shıdeı aryq tutqynǵa qaraı almaı:

  - Nemene? Adam kórmediń be? Aldyńa qara da, tez júrgin, - dedi. Biraq, bul joly úni baǵanaǵydaı emes, báseń shyqty.

  ...Olar uzyn dálizben uzaq júrdi. Aýyr tynyshtyqqa múlgigen dálizden tek tyq-tyq etken daýys pen saldyr-gúldir etken kisen daýysy ǵana shyǵady... Bir ýaqta olar dáliz sońyndaǵy bir kishigirim bólme aldyna toqtady... Kúzetshi esikti toqyldatqanda, bólme ishinen «kim bul?» degen gúr etken daýys shyqty.

  - Myrza, siz aıtqan tutqyn osynda.

  - Tez arada bólmege kirgiz.

  ...Tergeýshi dál qarsysyndaǵy oryndyqqa otyrǵan tutqynǵa barlaı qarady.

  - Maǵjan, abaqtyǵa túsýińe sebepshi bolǵan qylmysty jasaǵanyńa ókinesiń be? Tek, shynyńdy aıtshy!

  - Nege ókinemin? Ókinbeımin!

  - Jaraıdy, - dedi tergeýshi narazy keıippen. Osy ýaqytqa deıin Maǵjandy esh «ókindire» almaǵanyna qynjyldy. Qansha azaptasa da synbady ǵoı, synbady. «Mundaı temir rýhty adam da bolady eken-aý!»

  - Endeshe, ekinshi suraq. Ótkende kúzetshiler seniń bólmeńnen bir japyraq qaǵaz tapty. Óte mańyzdy qupıa hat pa degen kúdikpen shuqshıa oqydyq. Degenmen, bul eshqandaı qupıa emes, jaı ǵana bir qıalı óleń eken. Bir qyzyǵy, álgi óleńińnen ókinish saryny seziledi. Mine, tyńda:

  Abaqtyda aıdan, kúnnen jańyldym,

Sarǵaıdym ǵoı, sar dalamdy saǵyndym.

«Qarashyǵym, qulynym!» - dep zarlaǵan

Alystaǵy sorly anamdy saǵyndym.

...Altyn Kúndi, qara jerdi saǵyndym,

Jan joldasym – júırik jeldi saǵyndym,

Asaý taıdaı erkeletip esirgen

Aǵaıyndy, týǵan eldi saǵyndym...

  Jaraıdy, týǵan jerińdi, ólgen anańdy saǵynǵanyń jón eken. Zańdylyq qoı. Al, biraq aǵaıyndy, týǵan eldi saǵyndym degenińe ne joryq? Sen túrmege túskende olar qoldaý kórsetti me? Árıne, joq.

  Maǵjan úndemedi. Arzan adamǵa qymbat sózdi shyǵyn etkisi kelmese kerek-ti...

  - ...Anań sendeı qarabet uly barda qalaı tiri júrmek? Sonaý Saryarqadaǵy maldan aıyrmashylyǵy joq jabaıy elińe ne betimen qaramaqshy? «Halyq jaýyna» ana bolǵannan... - deı bergende Maǵjan tergeýshige bylsh túkirdi. Bireý ózine tıisse shydar, biraq, qaımana qazaǵyna til tıgizse shydaı almas...

  ...Zeńgir kókti qoıý qyzyl túske malyndyrǵan qashqyn kún júzi qyzara zańǵar taý artyna jasyryndy. Móldiregen beıkúná aspandy qanǵa bóktirgenine ókine me, sońǵy ret bolsa-daǵy kóz ushynan jer betine órtene syǵalaıdy...

  - Daıyndalyńdar!

  Bir top áskerıler qoldaryndaǵy myltyqty ólim jazasyna kesilgen tutqynǵa kezedi. Bul tutqyn – Maǵjan ǵoı...

  «Daıyndalyńdar» degen daýys shyqqanda, bir demde ótken ómiri kóz aldynan kınolentadaı óte shyqty.

 Maǵjan dúnıege kelgende bárinen buryn atasy júregi jarylardaı qýanǵan eken... Ol alǵash qaz-qaz qadam basqanda, keıinnen byldyraǵan tili shyqqanda – ata kózinen jas tamdy. Qaıda barsa da ol Maǵjandy qasynan bir eli qaldyrmaı ózimen birge ertti. Qysqy keshterde sábı Maǵjan ata baýyryna tyǵylatyn. Sondaıda Jumabaı qarıa qári júregi dirildeı: «Maǵynasyz ómirime sán bergen qulynym» dep eljireıtin-di...

  Ýystan qumsha sýsıtyn ýaqytqa ne shara...  Kóńili jibekteı pák, júregi jańa jaýǵan qardaı appaq bala Maǵjan ýaqytpen birge óse berdi. Ósken saıyn keshegi appaq júregine qara-qoshqyl daqtar túse bastady... Jastaıynan bilimge qumar ósken ol qos birdeı medreseni aıaqtady, eń sońy Máskeýdegi ádebıet-kórkemóner ınstıtýtynan bir-aq shyqty ǵoı. Ol jaqty da oıdaǵydaı bitirdi, obaly ne kerek. Biraq... Osy biraq qoı, Maǵjandy jasyna jetkizbeı erte qartaıtqan... Sol kezdegi qoǵamǵa ol narazy boldy. Jáne ol sol narazylyqty ishine buqpaı, syrtqa shyǵardy. «Sadaq» jýrnalynan atqan jebesi nysanaǵa dóp tıgen bolý kerek, ashshy aıqaı estildi. Eskertý aıqaıy...

  Oılasa bar jastyq ómiri pesh túbinde emes, at jalynda ótken eken. Sol qıyn-qystaý ýaqyttarda ol jyly kórpe astynda jasyrynbaı, yzǵary betti qanjardaı tiletin  respýblıkadaǵy qoǵamdyq-saıası ómirge belsenge aralasty. Bárinen buryn, Maǵjan qarańǵy, saýatsyz halqyna jan-júregimen jaryq shashqysy keldi. Sol maqsatta, ol aǵartý salasyna kóp kóńil bóldi. Hám ulttyq rýh pen múddeni dáripteıtin týyndylardy dúnıege ákeldi... Árıne, bul «uly» halyq – bıliktegi orystarǵa unamady. Unamady degen soń belgili emes pe, artyna «quıryq» tústi. Aqyry, sol shubalyńqy quıryq jas qazaqty túrmege tyqty ǵoı...

  - Atyńdar!

  ...Kóz aldynda dúnıe tumandandy. Tumanytqan dúnıe birte-birte qoıý qarańǵylyqqa sińe berdi. «Qosh, Alash»...

...Júrgen eski zańymen,

Aldyndaǵy malymen,

Birge jýsap, birge órgen,

Alash degen elim bar,

Nege ekenin bilmeımin -

Sol elimdi súıemin!

Jarylqasyn osy jaıttardy oılaǵanda jany jaı tappady. Óziniń beıqamdyǵyna jyny keldi. Qanshama ata-babalary el úshin óz jandaryn qurban etipti ǵoı. Atasy da aıtýshy edi, Alash zıalylary jazǵan kitaptardy tyǵylyp oqypty:

«Ony nesine suraısyn, qulynym. Ol kezde zaman qıyn edi... Bir kúni uıqym kelmedi. Kózim esh ilinbeı-aq qoıdy. Ary dóńbekshidim, beri dóńbekshidim. Qazir osylaı taǵy biraz ýaqyt jatsam, demim úziler endi...

  Bir ýaqta dálizdegi jaryq sóndi ǵoı, aqyry. Bári uıqyǵa ketti-aý degen shaqta jaımen ornymnan turdym. Tósek astynan aqyryn ǵana juqa kitapty aldym... Tyrs etken dybys shyǵarmaı kitapty qushaǵyma tyǵyp, mysyq júrispen terezege qaraı jyljydym... Syrtqa dáliz arqyly shyqqym kelmedi. Sebebi, dálizde – tyrnaq astynan kir izdeıtin qatal kezekshi bar. Ol túnde syrtqa shyǵatyn balany mindetti túrde tintıdi. Eger kezekshige myna jyrtyq kitabymmen ustalatyn bolsam, onda shekem shylqı qoımas.

Terezeni bildirmeı ashýǵa qansha tyrysqanymmen, eskirgen tereze jaqtaýy báribir yńyrsı berdi. Tereze yńyrsyǵan saıyn, mańdaıymnan porsha-porsha sýyq ter burqyrady... Ýh, áıteýir terezeni ashtym-aý, shirkin!  Endigisi ońaı.  Qabylan sekildi  ashyq terezeden syrtqa sekirdim. Jerge túskende, «top» etken dybys shyqty. Sol mezet zárem ushty...

...Túngi aspanda sansyz juldyzdar jymyńdasady. «Qarańdarshy, deni durys adamdar uıqyda jatqanda, esinen aýysqan Áljan japadan-jalǵyz dalada júr» dep bir-birlerimen sybyrlasatyndaı. Aspan tórinde han áskerindeı jymyń qaqqan sansyz juldyzdarǵa qolbasshydaı kúlshe aı jatyr. Beınebir «sender ózderiń-aq soǵysa berińdershi, al men kishkene demalaıyn» deıtindeı. Osy boıkúıezdik meńdegen aı túbinde qystygúni myjyraıma úı murjasynan býdaqtaıtyn qara-sur tútindeı býdaq bult shubatylady.

  Qadam basqan saıyn denem qorqynyshtan qalsh-qulsh etip, soqpaq jolmen ınternat janyndaǵy eski saraıǵa jetkenshe asyqtym... Bir ýaqta aıaq astynan tal-butalardy sybdyrlatyp, japyraqtardy saýdyratyp jel turdy. Nege ekeni belgisiz, osy bir sýyq jel qoıny-qonyshymdy aqtara sýmańdaǵanda janym jazdaı jadyrap sala berdi...

  Áıteýir, qı men tezekke tolǵan saraıǵa áreń degende jettim ǵoı. İshine kirip, ilgekpen esikti ilip aldym. Deı turǵanmen, munda kúlimsi ıisten basy aınalatyndaı-aq eken. Biraq, amal neshik, boıyma jylý taratqan kitapty osynda oqýǵa májbúrmin... Qyryq jamaýly kitapty asyqpaı, rahattana ashtym. Kitap syrtynda - «Sholpan» degen jazý bar. Avtory – Maǵjan Jumabaev...

  Iá, Jarylqasyn, biz kitapty osylaı jasyrynyp júrip oqıtynbyz. Qazir zaman tynysh. Shúkir. Endi Qudaı osyny kóp kórmesin».

* * *

...Kún shýaǵy tógile bastaǵan kezde poıyz Alataý eteginde sábıdeı buıyǵyp jatqan Almaty qalasyna da kelip jetti. Jurt japa-tarmaǵaı poıyzdan túse bastady. O, Almaty... Talaı aqyn-jazýshylar óz jyrlaryna arqaý etken Almaty rasynda kórkine kóz toımaıtyn sulý ǵoı, shirkin! Kezinde dańqy búkil Odaqqa taraǵan «Dos Muqasan» toby da «Almaty túni, uıqymdy meniń urlady. Almaty túni, Almaty túni, men bolyp tańdy jyrlady» dep qalany ánge bólemep pe edi? Daryndy rejıser Sháken de búkil el súısinip kórgen «Taqıaly perishte» atty kınosyn osy Almatyda túsirdi. Bul qala jetpis jylǵa jýyq ýaqyt Qazaq eliniń astanasy boldy. Qazir astana bolmasa da, Almatyǵa aǵylatyn adamdar qarasy mol. Almatyǵa bir kelgen jan keıin mindetti túrde qaıta oralady eken. Munda adamdy jipsiz baılaıtyn bir sıqyr bardaı.

  ...Jarylqasyn Táýelsizdik alańyna keldi. Shyndyǵynda, ony osynda belgisiz bir kúsh jetelep ákelgen edi. Aıaǵy alańǵa tıgende, jan dúnıesi astań-kesteń bolyp, kózine ystyq jas keldi... 1986 jyly olar osy alańǵa shyqqan bolatyn. Kún tastaı sýyq. Doly boran betińdi tilip túserdeı borap tur. Saıasat borany. Biraq, ult taǵdyryna beı-jaı qaraı almaǵan qazaq jastary eshqandaı kedergi, eshqandaı toqtaýǵa qaramaı, táýelsizdik jolynda óz jandaryn qurban etýge deıin daıyn boldy. Kózderi ashyq, kókirekteri oıaý qazaq jastary el egemendigi synǵa túsken saǵatta aıanyp qalmady. Olar