Kópten beri jurtty dúrliktirip júrgen másele – birjynysty otbasylardyń quqyqtaryn zańmen retteý bolatyn. Áýel bastan jaratylys erkek pen áıelden turǵan.
Bular urpaq jalǵastyrý úshin jaratylǵan. Bizdiń tanymymyzdaǵy otbasy osylardyń arasyndaǵy baılanystyń kórinisi bolatyn. Keıingi kezderi birjynysty otbasy degen uǵym paıda boldy. Olardy bálenshe emes, túglenshe emes, Eýropanyń elderi qoldap otyr. Qoǵamnan oryn bólip berip, quqyǵyn zańmen rettep, tipti, áleýmettik jeńildikterden de shettetpegen olardy.
Sol aıtqandarymyz – «Geıler» men «Lesbıandar».Bylyǵy men shylyǵy kóp Batys úshin bul qalypty. Alaıda, biz sekildi memleketterge, onyń ustanǵan dini men tulǵalyq qaǵıdalaryna múldem qaıshy bundaı zań eserlik hám essizdik bolyp kórinetini anyq. Áńgimeni bulaı bastaýymnyń sebebi 26 maýsym amerıkandyqtar úshin aıtarlyqtaı erekshe kún bolyp qaldy tarıhta. Sebebi, bul kúni AQSH joǵarǵy soty eldegi birjynysty otbasylardyń quqyǵyn teńestirý týraly konstıtýsıalyq emes zań jobasyn maquldady osy jyly.
Endi ózara kelisim boıynsha januıa qurǵan birjynystylar da kúndelikti turmystyq jeńildikterge, alımetke, memlekettik tólemaqylarǵa ıe bola alady. Olardyń otbasyn quryp, bala asyryp alýlaryna da ruqsat. Olarǵa tipti, meshit, shirkeý sekildi ǵıbadat oryndarynda neke qıýlaryna da múmkindik bar. Biraq, ıslamda da, hrıstıan dininde de qaǵıdat buǵan qaıshy. Anglıa men Fransıada zań quqyqtyq kúshine engen. Masqarasy, AQSH prezıdenti Barak Obama da osy zańdy quptaýshylardan bolyp shyqty. Bulardyń qatarynda Nıderlandy, Belgıa, Ispanıa, Kanada, Norvegıa jáne Danıa sekildi memleketter de bar. 2013 jyldyń 12 aqpanynan bastap Fransıada bir jynysty neke týraly zań jobasy parlament tarapynan maquldandy. Al, Qazaqstanda birjynysty negege zań júzinde tyıym salynǵan. Bul zań 2013 jyldyń 18 qańtaryda zańdyq kúshine ıe bolǵan edi.
Belgili qoǵam qaıratkeri Amangeldi Aıtaly: «Qazirgi Eýropany posthrıstıandyq zaman deıdi. Sebebi, olardyń kóbi ata-baba dininen bas tartty. Ateızmge de barǵan joq. Beıtarap bir aýrada ómir súrýdi jón tapty. Biz bas ıetin batystyń bylyǵyn parlamentke jetkizbeý kerek. Áıtpegen jaǵdaıda ulttyq quldyraýǵa ushyraımyz. Birde bir top qazaqstandyq delegasıa Belgıaǵa is-saparmen barǵanymyzda sobordyń mańynda merekelik sharaǵa uqsas dýman bolyp jatyr eken. Bul ne boldy eken dep jaqyn baryp edik, eki erkek nekelesip jatyr eken. Keıin shirkeý qyzmetkerinen bul masqaranyń áýjaıyn suraǵanymyzda din qyzmetkeri jylarman kúıde «sizder óz elderińizde buǵan jol bermeýge tıissizder. Óıtpegende keler urpaqtyń aldynda keshirilmes kúnaǵa qalasyzdar» degen bolatyn. Sondyqtan biz búgin bundaı shaıtanı áreketterge jol bermeýimiz kerek»—dep edi. Aıtpaqshy, Qazaqstanǵa tanymal ári qara pıarǵa qumar ánshi Merýert Túsipbaevanyń: «Meniń aınalamda qaptaǵan qyztekeler, erkek dep aıtaýǵa kelmeıtin áljýazdar qaptap júr»—degen edi. Sondaı máıegi maıysqan, áljýaz erkekter kóptigi qasiret búginde.
Ataqty antropolog Edvard Vestermaktyń «The History of Human Marriage» atty ǵylymı eńbeginde: «Neke-bir nemese birneshe er adamnyń bir nemese birneshe áıelmen zańmen quptalǵan birlesken uıymy» dep kórsetilgen eken. Shynymen tórt áıeli bolǵan Abaıda, úsh áıelmen musylmandyq nekede turǵan Qunanbaı da eshqashan erkekke shappaǵan ǵoı. Alaıda, sońǵy on jyldyń ishinde «neke» uǵymy múldem óziniń maǵynasyn joǵaltqan bolsa kerek, jynysy bir adamdar qoǵamda iritki salyp júr. Bular psıhologıalyq aýrýǵa dýshar bolǵandar deıdi mamandar.
Tarazynyń ekinshi shetinde: memleketti azǵyndaýǵa dýshar etý arqyly, rýhanı hám adamı ujdanyna shabýyl jatqandaı kórinedi maǵan. Ultty qarýsyz jaýlaý, urpaqty iritý, shiritý, bolashaǵyna balta shabý. Bul óte tıimdi ádis emeı ne? Demokratıalyq baǵyt, bylaı qarasańyz. Biraq, bunyń artynda kózdegen bir maqsattyń jatqany anyq!
Qazir qoǵamnyń ózi bir jynystylardy óz ortasynan oqshaýlaýda. Siz bilmessiz - kógildir erkekterdiń ózderi jik-jikke bólinedi eken. «Getro», «metro», «gomo», «androgıny», «transvıstıt» t.s.s. Bul erkekterdiń jańa tıpteri. Estimegen elde kóp:Getroseksýaldylyq – bul bir-birine qarama-qaıshy jynystaǵylardyń arasyndaǵy qarym-qatynas eken. Buny eń alǵash 1886 jyly Rıhard Kraft-Ebıng óziniń «Jynystyq psıhotopıa» atty kitabynda jazady. Al metreseksýal degenimiz – erkekterdiń jynys tańdamaıtyn jańa túri. Olar syrtqy kelbetine basa nazar aýdarady. Tipti jynys múshesiniń formasyna da erekshe kóńil bóletin, jynystyq qarym-qatynastan sharshamaıtyn erkektiń bir túri mys. Gomo –bul da birjynystylardyń arsyndaǵy seksýaldyq qatynas. Endi biri tipti masqara. Androgıny dep atalatyn bul túrge jatatyn erkekter áıelderdiń ornyna podıýmǵa shyǵady. Árıne, áıel beınesinde. Transvıstıt degen taǵy bir topqa jatatyn erkekter múlde jynysyn ota jasaý arqyly aýystyryp jibergender. Bundaılar da bar aramyzda. Áýel basta erkektiń bir-aq túri bar emes pe edi? Ol, jaýyryny qaqpaqtaı, judyryǵy toqpaqtaı azamat dep aıtýǵa arlanbaıtyn arlandar. Áıeliniń jary, balasynyń ákesi, otbasynyń otaǵasy – erkek. Endi, saraptap kórelikshi.
Matrıarhat qurýdyń bir joly emespe bul?! Erkek úıdiń egesi, áıel úıdiń shegesi demeı me dana qazaq. Bastamasyn batystan alǵan birjynysty otbasy túsinigin kórshiles Reseı jatyrqaı tanyp, olarǵa qarsy zań qabyldady. Eger bir jynystaǵy azamattar nemese azamatshalar otbasyn qurýǵa talpynsa, bul áreketterin nasıhattasa zań aıasynda jaýapqa tartylady. Tipti, bas bostandyǵynan aıyrylýy da múmkin. Qazirgi ýaqyttaTaıland – osyndaı birjynystylardyń otany ispettes. Bul jerdegi er azamatardyń basym kópshiligi jynystaryn aýystyrǵan. Bundaı bassyzdyqqa barýlarynyń bir sebebi, Taıland teńizinde balyqtyń bir túri ósedi eken. Atalyq balyq, ýaqyt óte kele, analyqqa aınalyp ketetin kórinedi. Bul ańyz oqıǵa bolǵanymen astynda anaý aıtarlyqtaı astar jatyr túsingenge. Erkekterdiń ezge, áıelderdiń jezge aınalyp bara jatqanyn kózimiz kórip júr. Tipti, bala taýyp baıyp jatqan erkekterdi de álem áspettep jatyr. Qazir Amerıka birjynystylardyń bul bastamasyn quptap otyr. Sebebi, Amerıkalyq geıparadshylardyń ustanǵan ustanymy mynadaı: «qazir túsinbeıtindermen daýlasýdan esh paıda joq. 50 jylda qoǵam ózi-aq bárin qabyldaıtyn bolady». Bul ázirge nátejıesiz emes. Batystyq juldyzdardyń kóbi osy bastamashyldardyń burmalaýynda. Mysaly áıgili akter Elton Djon óziniń juby Devıd Fernısh ekeýi 2005 jyly zańdy nekege otyrǵan. Mamandar bularǵa qarap psıhıkalyq aýytqýdarǵa ushyraýy múmkin deıdi. Joq, bul memleketti joıýdyń joly, ultsyzdyqtyń, ujdansyzdyqtyń kórinisi. Ulty sumdyq soraqylyqqa bastaıtyn birjynystylyq bul – bir juǵys bylyq. Azǵan elge tozǵan arba aıdatý. Birte-birte qoǵamda qalypty jaǵdaıǵa aınalyp ketetin bul sumdyqqa erten óskeleń urpaq tartylmasyna eshkim kepil bola almaıdy. Eske úsireıikshi, keshegi Lýt paıǵambardyń dáýirinde de adamdar azǵyndap, gomoseksýalızm keń etek jaıylǵan edi. Sonda Haq Taǵala olardy jazalamap pa edi. Endeshe 50 jydy qoǵamda birjynystylyq qalypqa enetin bolsa, artynda úlken azaptyń, zamanaqyrdyń turǵany ma?! Tipti, búginniń ózinde balańyzdyń basy osyndaı ozbyrlyqtyń ortasynda bolýy bek múmkin. Sebebi, teledıdar, ınternetten gogmoseksýalızm, lezbılikti kún demeı, tún demeı nasıhattaýdamyz. Osydan-aq balańyzdyń irigen basy shirigen jumyrtqa bolmaı qaıtedi?! Qazaqstan zańy qarsy bolǵanymen elimizde birjynysty neke keń etek jaıýda. Bulardyń qatarynda jastar basym. Jas shamasy 20-30 aralyǵyndaǵy er balalar kóshede uıalmastan aımalasyp turady. Bul Almatyda. Al elimizdiń basqa qalalarynda qaptap júrgen geıler men ol tuqymdas shógenekterdiń shamasy qansha?
Birjynysty otbasyn qurýshylarǵa qoǵam bolyp, memleket bolyp qarsy turýymyz kerek. Kerek bolsa kúresýmiz kerek. Qazaqtyń salt-sanasyna syzat túsirip, keri áser etetin mundaı nárselerdi Qazaqstanǵa kirgizbeýimiz kerek. Sońǵy kezderi shólmektiń sheńgelinen bosamaıtyn ákeler men analardyń qoǵamda qaptap ketýinen, tárbıege kóńil bólinbeı júrgeni, keıbir baıbatshalardyń qaǵazbastylyǵynan balanyń ne istep, ne qoıyp júrgeninen múlde beıhabar ekeni ras-aq. Otbasyndaǵy ákelik tárbıeniń jetkiliksizdiginen, analyq meıirimniń azyǵynan nebir jigitterimiz jibekteı maıysqan, qyzdarymyz qylyǵyn joǵaltqan bódenege aınalyp bara jatqany ashshy bolsa da shyndyq. Geıler» men «lesbıandar» lańy ishke buqqan jylanǵa aınalmasyna kim kepil?!
Nurgeldi Ábdiǵanı
