Chjý Dı syrtqy qatynasta qýatty Temir ımperıasyna qarsy keldi. Qytaı ımperatory Temirge elshi jiberip, Qytaıǵa táýeldiligin moıyndap, salyq tólep turýyn, An elshini bosatýyn talap etti. Imperatordyń bul oǵash qylyǵy Azıada ózine teń qarsylas kórmegen Temirdiń yzasyn keltirdi. Temir Qytaı ımperatoryn taý men shólge tyǵylsa da sýyryp alamyn dep aqyrdy. Al ımperatorǵa jaýap retinde elshilerdiń aldyńǵysyn da, sońǵysyn da zyndanǵa tastaýǵa buırdy. Temir qytaılyqtardy ózine teń qarsylas dep moıyndaǵan emes. Osynyń artynsha 1404 jyly qarashada Qytaıǵa joryqqa attandy. Biraq 1405 jyldyń 18 aqpanynda Otyrarda qupıa jaǵdaıda qaza tapty. Qytaı bıleýshisi bulaı qoqańdaǵanynynyń arty úlken baqytsyzdyqqa ushyraıtynyn uqqan sıaqty. Arty úlken apatqa aınalaryn oılaǵan ımperator Otyrarǵa óz jansyzyn jiberdi. Patsha saraıyna mysyq tabandap kirgen jansyz ataqty Ámir Temirdiń shashyn alý kezinde ýly ustarany qoldanyp, sonyń arqasynda Qytaı jurty kezekti qyrǵynnan aman qaldy. Patsha ózi jibergen jansyzǵa tolyq senbedi. Sol sebepti ózine tirek izdeýge jan ushyra kiristi.
Kóshpendilerdiń Uly hany Shyńǵystan qashqan Horezmshahtyń Kaspıı teńizindegi qaıdaǵy bir qańsyǵan aralda bir jutym sýǵa zar bolyp ólgenin, Jálaladdınniń Úndi men Arab asyp, Kavkaz taýlarynda ólim qushqanyn jaqsy bildi. Ol Temirdi osyndaı bıleýshi sanap jáne oǵan qarsy turǵan ózin maqtan tutty. Biraq qurlyqta jeńiler bolsa, Temirdiń qylyshynan qashyp qutylmaıtyn. Al Temirdiń teńiz jaǵynan álsiz ekeni belgili. Sol sebepti ımperatorǵa óz odaqtasyn qurlyqtan emes, qıyrdaǵy aral patshalyqtardan izdeýge týra keldi.
Aqshany eselep quıýdyń arqasynda Sýchjoýda 62 kemeden turatyn flotılıa jasaqtaldy. Bul kemelerge qytaılyq taýarlarmen qatar 27 800 jaýynger otyrdy. Flottyń basynda tegi arabtyq admıral Chjen He turdy. Onyń basshylyǵymen flot Qytaı jaǵalaýymen ońtústikke qaraı júze otyryp, Sýmatra men Iava porttaryna jetti. Eki jyl boıy saıahatta bolǵan Chjen Heniń floty kóp tabyspen qatar tutqynǵa túsken patsha Palembangamen qaıtyp oraldy. 1408 jyly Chjen He taǵy da Seılon patshalyǵyna attandy. Onyń basshylyǵymen Seılon patshasy men onyń ózge de basshylary tutqyndalyp, Qytaı ımperatoryna táýeldiligin moıyndady. Bul patshalyq 1457 jylǵa deıin Qytaıǵa salyq tólep turdy. Chjen He ońtústik teńiz elderine: Malakkaǵa, Bengalıaǵa, Parsy shyǵanaǵy, Ońtústik Arabıa, Shyǵys Afrıkaǵa 7 áskerı joryq jasady. 20-ǵa jýyq patshalyq Qytaıǵa táýeldiligin moıyndady. Olar óz porttaryn qytaılyq saýdagerler úshin ashýǵa májbúr boldy. Jaǵalaýlarda qytaı kolonıalary paıda boldy. Osylaısha Qytaı ımperatory óziniń súıener tirekterin tek qurlyqtan emes, teńizden de tapty. Mındik saraıǵa jaýlap alynǵan teńiz patshalyqtarynan baǵaly syılyqtar, asyl tastar men túrli matalar aǵylyp kelip jatty.
Osylaısha Chjý Dı ımperatordyń oǵash qylyǵynan qytaılar teńizde júzý isinde bir saty alǵa jyljydy. biraq bul kezde qarý-jaraǵyn asynyp, otty qarý ustaǵan Eýropa rysarlary Shyǵys elderine jaqyndap qalǵan edi.
Rysbek Ramazanuly, tarıhshy, «Álem halyqtary jazýshylary odaǵynyń» múshesi
