Keıde myna bir tarıhı derekterge qarap otyryp, osy qazaqty eń kóp qyrǵan, eń kóp jerin tartyp alǵan, eń kóp qorlyq-zorlyq kórsetken kim degen oıǵa ketemin. Sosyn osy kúngi qazaqtardyń otyryp alyp jońǵar shapqynshylyǵy, batyr babalarymyz, aq bilektiń kúshimen, aq naızanyń ushymen degen sıaqty jeldirme sózderdi qaıtalaýdan úlken-kishisiniń aýzy bosamaıtyny esime túsedi. Olardy odan ári tyńdap otyrsań ózbek pen arabty qala berdi tili, dini, jer-sýy úshin Reseımen arpalysyp jatqan ýkraındardy jamandaıdy. Aý, orys júrgen jerde soǵyssyz tynysh ómir bolmaıtynyn kórdik qoı. Sheshenstandy, Grýzıany, Daǵystandy anandaı qyldy. Aýǵanstandy mynadaı qyldy búkil Baltyq elderdi Reseıden oqshaý ketip aman qaldy. Endi kúnige Qazaqstan bizdiki, ol "ıskonno rýsskaıa zemlá" dep ses kórsetip otyrǵany anaý deseń, eki qazaqtyń biri ózińe tap beredi. Tipti, «ult arazdyǵyn qozdyrdy» dep ustatyp jiberýge de daıar turatynyn kózimiz kórip júr. Sonysyna qarap-aq qazaqtyń rýhyn áýeli patshalyq Reseı, sosyn Keńestik Reseı áldeqashan óshirip tastaǵan, qazaqtyń rýhy endi jańǵyrýy qıyn-aý degen kúpirlik oıǵa ketem. Sosyn "myna bir tarıhı derekterdi oqyǵan keıbir qazaqtyń sanasyna sańylaý kirip qalýy da múmkin-aý, á" deımin ishteı.

1556 jyly orystar Astrahandy basyp aldy

1755 jyly Orta júz qazaqtarynyń birneshe júz myń gektar jerin tartyp aldy.

1810 jyly Elek ózeniniń mańaıynan 600000 desátına jerdi tartyp aldy.

1835 jyly Or ózeni (Orsk qalasy) men Troısk bekinisteri arasynan 3.400000 desátına jerdi tartyp aldy. Bekinister dep otyrǵanymyzdyń bári kazachestvo voıskosynyń turaǵy).

1839 jyly Sarytaý (Saratov), Omby, Tobyl, Narym, Úlbi, Buqtyrmany aldy.

1920 jyly Altaı ólkesin (Altaıskıı kraı) aldy.

1916 jyly qazaqtardy soǵystyń aldyńǵy shebine qolyna kúrek qana berip ásker jumysyna aparyp qyryldyrdy.

1917-1920 jyldary Reseıdiń aq gvardıashy, qyzyl gvardıashy áskerleri qazaq aýyldaryn kezekpen qyrdy.

Orynbor ólkesin 1924 jyly tartyp aldy.

Keńes kezinde baı-qulaq dep jer aýdarylǵan 1 mln 800 myń qazaq ólip, 700 myń qazaq basqa jaqqa aýyp ketti.

Qostanaı jaıylymynan 1833ga jerdi 1965 jyly aldy.

Baıqońyr ǵarysh aılaǵy 1994-2050 Reseıge jalǵa berildi.

1946-1988 Semeı, Azǵyr, Naryn polıgondary

Embi-5 polıgony  2010 jyldyń ortasyna sheıin jumys istedi. Qazir bul jer paıdalanýǵa jaramsyz. Ýlanǵan.

1922, 1932-33 jyldary ádeıi uıymdastyrylǵan asharshylyqtan 4 mıllıonnan astam qazaqty qyrdy.

2017 jyly Qostanaıdyń Jankeldın aýdanynan 75000-ga jer Reseı zymyrandaryn qulatýǵa berildi.

Alashorda arystarynyń biri Halel Dosmuhamedov «Kishi júz qazaqtarynyń 250 jyldyq tarıhy  qanmen jazyldy. Ol qandy tókken orystar»-dep jazdy.

Bunyń bári Reseıdiń Qazaqstanǵa jasaǵan kóp zobalańynyń júzden, myńnan biri ǵana. Qazaq sonyń bárine kónip «elimizde tynyshtyq» degendi qaıtalaýmen keledi. Osyndaı  da tynyshtyq bola ma dep kúlseń, seni bir bále qýǵan adamdaı kóredi. Qazaqstan tarıhy oqýlyqtarynda bular aıtylmaıdy. Onyń ornyna qytaılar baıaǵyda qyryp tastaǵan jońǵarlardy, áldebir rý batyrlaryn aıta beredi.  28 jyl boıy qazaqtyń sanasyn oıatpaý úshin bul ádis orysqul bıliktiń basty qarýynyń biri bolyp otyr.

Myrzan Kenjebaı