Byltyrǵy jyly Elbasy Nursultan Ábishulynyń arnaıy tapsyrmasy boıynsha, «Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyna» oraı ázirlenip jatqan Qazaq handyǵy týraly 10 serıaly fılm túsirý jumystary qarjynyń jetkiliksizdiginen turalap turǵandyǵy týraly qazaqstandyq BAQ jarysa jazýda. Tipti, tarıhı fılmniń tóńiregindegi shý órship, qazaq qoǵamynda talqy-talas týǵanda, daýǵa QR Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamádıulynyń ózi aralasty. Ol qazaqstandyq BAQ-qa bergen suhbatynda byltyr bul fılmge boljamdyq jospar qurylyp, on serıa túsirý maqsaty qoıylǵandyǵyn aıtqan.
«Osy maqsatta «Qazaqfılm» kınostýdıasy 1 mlrd 120 mln teńgeniń josparyn qurǵan. Fılmdi belgili rejıser Rústem Ábdirashev túsirip, oǵan Arman Asenov prodússerlik etedi, al fılmge senarıdi Smaǵul Elýbaev myrza jazady dep bekitilgen. Ózderine artylǵan júkti eńserýge osy azamattar bastaǵan túsirilim toby bilek sybana kirisip ketken bolatyn. Túsirilim aıasy tar, bir ǵana pavılonda, bir ǵana ǵımarattyń ishinde emes, shynaıy tarıhı oqıǵalardy tolyq qamtý úshin ashyq aspan aıasynda aýqymy keń, sapaly fılm túsirýge tyrysqan. Mysaly, bir epızodty kórsetý úshin 500 jylqy paıdalanyp, tarıhı jerlerimiz sanalatyn Syǵanaq, Saraıshyq syndy jerderdi de dalada túsirý josparlanǵan. Bul óz kezeginde úlken dekorasıany qajet etedi», – deıdi Arystanbek Muhamedıuly.
Iá, Mınıstr myrza aıtyp otyrǵandaı, alǵashqy joba boıynsha, «Qazaq handyǵy qashan quryldy?», «Kereı men Jánibekten keıin bolǵan handar kim?» degen suraqtarǵa jaýap beretin tanymdyq fılm túsirý mindettelgenimen, Túsirý toby bul formattan asyp, aýqymdy kórkem fılm túsirýdi kózdese kerek. Árıne, nıet jaqsy. Degenmen, ózge dese ózegimizden julyp beretin bizdiń úkimet – bul fılmge kelgende aýyzdaryn qur shóppen súrtip otyr.
Mysaly, ózge ózge emes, Mınıstr myrzanyń ózi «jalpy smetasy 5 mln. dollardy quraıtyn fılmge ıá, qarjy tapshylyǵy týyndap otyrǵany jalǵan emes. Sondyqtan shyǵarmashylyq ujym Qazaqstandaǵy qaltaly azamattardan demeýshilik kútip, kómek surap otyr jáne osy sátti paıdalana otyryp,bul máselege qoǵamnyń nazaryn aýdartyp, qaýqary jetetin qaltaly azamattardy kómekke shaqyramyn»,-deıdi.
Aıtpaqshy, Arystanbek Muhamádıuly «fılm toqtap qaldy» dep baıbalam salýdyń negissizdigin aıta kelip, tym quryǵanda bıyl 5 serıasyn túsirip qoıatynyn aıtqan. Sonda, Qazaq handyǵy týraly fılm handyqtyń 550 jyldyǵyna oraılastyrylyp, ózi handyqtyń 552-553 jyldyǵyna ázir bolady degen sóz be bul?
Joq, «Qazaqfılmdegi» bar dekorasıany paıdalanyp, on serıany da túsirip tastaýǵa daıyn. Biraq bul jerde kózdep otyrǵan maqsat áldeqaıda joǵary. Jáne sol maqsatqa qol jetkizý úshin ishki rezervterden qarjy qarastyryp, demeýshi izdeý jumysyna mınıstrdiń ózi de aralasyp ketken eken. Ol úshin 1 mlrd. 125 mln. teńge qarajat qajet eken. Bul áý basta belgilengen somadan eki esege asyp túsken. Másele osynda.«Bylaı alyp qarasa, «masqara!» deıtindeı úlken qarjy da emes. Qazir másele jobanyń janryna qatysty týyndap otyr: jaı teleserıal túsirý nemese aýqymdy birneshe bólimdi kórkem fılm túsirý. Jobaǵa barsha Qazaqstan qoǵamy atsalyssa deımiz. Bul joba halyqtyq jobaǵa aınalýy tıis. Men óz basym túsirilimge daıyndyq jumystaryna qatystym. Buıyrtsa, túsirilim qyrkúıek aıynda bastalady dep otyrmyz. Shyǵarmashylyq top 15 jeltoqsanǵa deıin joǵary sapaly kórkem fılm janrynda 5 serıa nemese televızıalyq nusqadaǵy 10 serıasyn tolyq aıaqtaýǵa daıyn. Bul endi qosymsha tabylǵan qarjy kólemine baılanysty bolady», – dedi Muhamedıuly.
Sonymen ne bolyp ketti? Qazaq handyǵy týraly fılmniń turalap qalǵanyna ne sebep? Qarjy jetpeı me, álde janry belgisiz be? 5 serıa ma, álde 10 serıa ma? Bir anyǵy, bul iske bel sheshe kirisken myrzalardyń ózderi de túsinbeı jatsa kerek.
Esterińizde bolsa, 2014 jyly Qazaqstan Reseıde túsirilgen 28 panfılovshylar týraly fılmge arnaıy 1 mln. dollar qarajat bólgendigi týraly reseılik BAQ jazǵan bolatyn. Tipti, bul týraly RF-nyń Mádenıet mınıstri Vladımır Medınskıı myrzanyń ózi habarlaǵan. Iá, dúnıejúzin qamtyǵan surapyl soǵys jyldaryndaǵy 28 panfılovshylar erligi týraly kórkem fılm tarıhı turǵydan mańyzdy ekeni ras. Alaıda handyqtyń qurylý tarıhy týraly fılmge kelgende halyqtan jylý jınaý naýqanyn uıymdastyrý ersi hám kúlkili ekeni sózsiz.
Tipti, 2013 jyly tanymal qazaqstandyq veloshabandoz Aleksandr Vınokýrov týraly derekti fılm túsirýge golandıalyq kompanıa 3 mln. dollar bólip, QR Mádenıet mınıstri de (ol kezde M.Qul-Muhamed) derekti fılmge qarjy bólinetindigin aıtqany esińizde bolar.
Al, «Kóshpendiler» she? Memlekettik qazynadan 30 mln. dollar qarjy bólinip, AQSH-tan rejıser aldyrǵanda kórgenimiz anaý. Oıbaılaǵanda Gollıvýd 60 mln. dollardan az búdjetti qamtıtyn fılmderge nazar aýdarmaıdy eken dedi. Aqyry Gollıvýdy da, basqasy da joq boldy.
Olqylyqtardyń ornyn toltyratyn osyndaı fılmderge (Qazaq handyǵy týraly 10 serıa) memleket járdem berýge tıisti edi ǵoı. Al olar halyqtan jylý jınaýǵa kirisip ketipti.
Nurgeldi Ábdiǵanıuly
