Jaqynda «Azattyqtyń» orys bóliminde «Ashyq dıalog» (Polsha) uıymy belsendileriniń «Prıtesnenıe aktıvısov v Kazahstane», «Qazaqstandaǵy azamattyq belsendilerge qysym» atty vıdeo jaryq kórdi. (http://rus.azattyq.org/image/video/kazakhstan_open_dialogue_civil_society_report/27141574.html). Onda baıandama avtorlarynyń biri Katerına Savchenko Qazaqstandaǵy táýelsiz, oppazısıalyq jáne BAQ-tardyń bılik tarapynan qysymǵa ushyraýy jáne munyń aıaǵy qylmystyq is qozǵaýǵa deıin aparyp soqtyratyndyǵy týraly aıtqan. Aıtpaqshy, aıtqyshbek qyzymyz Katerınanyń ózi bolsa, Ýkraına astanasy Kıev qalasynda turady eken. Al Praga stýdıasyna arnaıy suhbatty polshalyq jýrnalıs Kazıs Togýzbaev júrgizgen.
Suhbat alyp otyrǵan jýrnalıs Kazıs Togýzbaev shet memlekette júrgen belsendi arasyndaǵy suhbat aýany Qazaqstandaǵy azamattyq qozǵalystardan ózge oppazıasıalyq BAQ pen partıalardyń jaǵdaıyna aýysqan. Jýrnalıs qoıǵan alǵashqy suraqtyń ózinde-aq, Qazaqstandaǵy daý men janjaldyń ortasynan tabylatyn beıresmı «Alǵa» partıasy men baıaǵyda tuqymy tuzdaı quryǵan «DVK» týraly sóz qozǵalǵan.
Al Alǵanyń arnaıy ókili Katerına hanym bolsa, esh múdirmesten 2005 jylǵy QDT (qazaqstandyqtardyń demokratıalyq tańdaýy) qozǵalysynyń belsendileri men esh jerde tirkelmegen «Alǵany» mysal ete otyryp, Qazaqstandaǵy azamattyq qozǵalystardyń jaǵdaıy týraly baıandaǵan. Intervúerdiń aıtýynsha, QR Ádilet mınıstrligi árqashan azamattyq qozǵalystardy, partıalar men oppazısıalyq BAQ-ty tirkeýden qashyp, tipti saıası qýdalaýǵa deıin aparady eken.
Sonymen qatar, jýrnalıs Kazıs Togýzbaev myrzanyń atalmysh qysymdarǵa qatysty naqty faktilerdi atap bere alasyz ba degen suraǵyna ıntervúer Katerına Savıcheva hanym «Jańaózen oqyǵasy», «Ostavıt narodý jıle», «Antıgeptıl» sekildi azamattyq qozǵalystardy atap ótken. Katerına hanymnyń aıtýynsha, bul qozǵalys jetekshileri men belsendilerine túrli saıası ádister qoldanylǵan. Bireýlerin ashyqtan-ashyq abaqtyǵa japsa, endi bireýlerin saıası qýdalaýǵa ushyratqan-mys. Suhbat barysynda Shańyraq oqıǵasynyń batyry – Aron Atabek pen Alǵanyń jetekshisi V.Kozlov týraly da sóz qozǵalǵan.
Endi, myna eki oqıǵaǵa qatysty taldaý jasap kóreıikshi. Birinsheden, Qazaqstandaǵy sóz bostandyǵy, azamattyq qozǵalystardyń bostandyǵy týraly aıta keteıik. 2015 jyldyń 1-qańtaryndaǵy málimetterge súıensek, Qazaqstan sóz bostandyǵy jóninen 161-orynǵa taban tiregen. Mundaı reıtıńti «Reportery bez granıs» quqyqqorǵaý uıymy jasaǵan (http://demos.kz/kaz/index.php?news=188). Iaǵnı, bizdiń eldegi demokratıanyń kórinisi Qytaı, Koreı, Reseı sekildi memlekettermen salystyrǵanda kóshi ilgeri ekenin túsinýge bolady. Múmkin, suhbatta aıtylǵandaı Qazaqstandaǵy bılik nemese resmı organ tarapynan oppazısıalyq toptardy tunshyqtyrý prosesteri júrgizilip jatqan bolýy múmkin. Degenmen, bizdiń qoǵam tolyq demokratıalyq prınsipterge daıyn ba degen suraq týyndaıtyny zańdylyq.
Al esh jerde tirkelmegen Alǵa partıasyna keler bolsaq, «Men orys adamymyn! Qazaq jeri meniń jerim!» (https://www.youtube.com/watch?v=SPX4-U0HzuQ) dep uran salyp júrgen Kozlovtyń jetekshiligindegi partıany Qazaqstandaǵy resmı organdar «Ekstrımıstik» dep taný týraly sheshim shyǵarǵan bolatyn.
Nurzat Toǵjan
