Dimkás qoǵamdaǵy demokratıa, dálirek aıtsaq «demokratıasymaq» týraly aıta-aıta jaýyr bolǵany ras. Degenmen, myna bir oqıǵa bizdi demokratıa prınsipteri, aqparattyq senzýra men sóz bostandyǵy týraly qaıta sóz qozǵaýǵa májbúrlep otyr.
Jaqynda «Qamqorlyq» qoǵamdyq qorynyń tóraǵasy Evgenıı Saı Ortalyq komýnıkasıalar qyzmetinde brıfıń ótkizgeni týraly habardar bolarsyz. Bul týraly Azattyq saıty jazǵan edi.
Dese de, kim oılaǵan?! QR Ortalyq komýnıkasıalar qyzmetinde sóz ben oı erkindigine tusaý, shekteý qoıylypty. KTK arnasy taratqan aqparatqa súıensek, 29 shilde kúni OKQ bırıfınginde baıandama jasap otyrǵan spıker – Evgenıı Saıdyń Qazaqstandaǵy jemqorlyq pen bıliktegi bylyq-shylyq týraly ashyq aıtqan sózderinen keıin belgisiz sebepterge baılanysty tikeleı efırdegi brıfıń úzilip qalǵan.
Brıfıńte balalar quqyǵyn qorǵaýshy Evgenıı Saı myrza erekshe áserlenip ketip, bılik ókilderin- «qylmyskerlermen aýyz jalasqandar» dep aıyptaǵan.
Evgenııdiń óziniń aıtýynsha, ol tikeleı efırde «Qazaqstanda bárin para berý arqyly sheshedi, elde ádilet tek joǵaryǵa esep beretin sheneýnikterge ǵana kórinetin turaqsyz pishinge ıe boldy» degen kezde Astanadaǵy Ortalyq komýnıkasıalar qyzmetinde ótip jatqan (OKQ) brıfıń úzilip qalady.
«Raqymsyzdyq pen adamgershilikke tán emes enjarlyq bizdiń memlekette qalypty qubylysqa aınaldy. Eger qoǵam olardy ashyq sókpese, al memleket ókilderi uıatsyz áreketterin búrkemelese, qoǵamda nemquraıdylyq, prınsıpsizdik, qorqaqtyq, sarańdyq kóbeıse, memlekette qazyna múlkine qol suǵý, jemqorlyq, búrokratıa, jaǵympazdyq jáne kózboıaýshylyq bılik etse, ádepsiz jáne adamgershiligi tómen bolsa da, aýqatty ári yqpaldy adamdar qurmetke ıe bolsa, olar bastyqtarynyń aldynda bas shulǵyp, álsizderdi jábirlese, balalarymyzǵa qandaı tańdaý qaldyramyz? Úlgi alýǵa turarlyq adamdar kóp pe?» degen Evgenıı Saıdyń tilekeleı efırdegi brıfıńi bar-joǵy 15 mınýttyń ishinde aıaqtalady. Dálirek aıtsaq, aıaqtatty. (http://www.azattyq.org/content/kazakhstan_yevgeniy_tsay/27161643.html ).
Aıtpaqshy, Evgenıı Saı osy brıfıńke keler aldynda bárin ashyq, esh nárseni búrkemelep qalmaıtynyn aıtqan eken.
Iá, Qazaqstandaǵy sóz bostandyǵy men aqparattyq senzýra týraly álemdik sarapshy uıymdar jyl saıyn óz qorytyndylaryn shyǵaryp júretinin bilemiz. Mysaly, Parıjdegi «Shekarasyz jýrnalıser» Odaǵy 2013 jyly Qazaqstandy sóz bostandyǵy jaǵynan 160 orynda dep tapsa, 2014 jyly Halyqaralyq Freedom House quqyq qorǵaý uıymy álemdegi sóz bostandyǵyna arnalǵan esebinde Qazaqstandy baspasóz erkindigi tómen ıaǵnı “erkin emes” el retinde sıpattap, 187-orynǵa qoıǵan edi.
Bul álemdik sarapshylardyń Qazaqstanǵa degen kózqarasy. Keıde osy tizimdegi Kot de Iýar memleketindegi demokratıalyq qundylyqtardyń saqtalý kórsetkishine nazar salyp otyryp, Qazaqstan men Afrıka arasyndaǵy aıyrmashylyqty baıqaımyz. Ánsheıinde bıliktik jaqqa bir búıregi buryp turatyn ózge ult ókilderiniń bulaı dep jatqany qoǵam men bıliktiń ara-jigi ajyraı bastaǵanyn kórsetse kerek-ti. Bizdegi qulaǵy bar bıliktiń – qulyǵy joqtyǵy ǵoı qarnymyzdy ashyryp, qadirimizdi qashyratyny. Shyn máninde, joǵarydaǵy oqıǵa antıdemokoratızmniń bir ǵana mysaly edi. Al bizde mundaı jaǵdaıdyń júzi-myńy tolyp jatyr
Al ǵalymdardyń anyqtamasyna súıensek, Demokratıa - grektiń demos – halyq jáne kratos – bılik degen sózderinen shyqqan, ıaǵnı “halyq bıligi” degen maǵynany bildiredi. Halyq bıligi – sóziniń ózi kúlkili estiledi eken. Álde biz bul sózdi estip kórmegen soń bolar.
Nurgeldi Ábdiǵanıuly
