2026 jyldyń basynda Venesýela prezıdenti Nıkolas Madýronyń AQSH kúshteri tarapynan ustalyp, Nú-Iork federaldyq sotyna jetkizilýi halyqaralyq saıasat pen quqyq salasynda úlken rezonans týdyrdy. Bul oqıǵa — bir memlekettiń ekinshi memlekettiń prezıdentin áskerı jolmen ustap, sotqa tartýy turǵysynan buryn-sońdy bolmaǵan jaǵdaılardyń biri.

Madýro isi tek qylmystyq proses emes. Ol halyqaralyq quqyq, egemendik, geosaıası múddeler jáne AQSH sot júıesiniń jahandyq yqpaly toǵysqan kúrdeli másele.

1. Nıkolas Madýroǵa taǵylǵan negizgi aıyptar

AQSH prokýratýrasy Madýroǵa jáne onyń jaqyn aınalasyna tórt negizgi qylmystyq aıyp taqty:

1️⃣ Narkoterrorızm

Madýro Venesýela bıligin paıdalana otyryp, esirtki kartelderimen jáne AQSH terorıstik uıym dep tanyǵan toptarmen (FARC, Sinaloa karteli, Tren de Aragua) yntymaqtasqan dep aıyptalady.

Aıyptaýǵa sáıkes:

• Venesýela aýmaǵy kokaındi AQSH-qa jetkizýdiń negizgi tranzıttik dálizine aınalǵan;

• Memlekettik qurylymdar ádeıi «qorǵanys» pen logıstıka usynǵan.

2️⃣ AQSH-qa kokaın tasymaldaý boıynsha sóz baılasý

Aıyptaý aktisinde Madýro:

• Esirtki tasymaldaýshylarǵa dıplomatıalyq pasporttar bergen;

• Aqsha jylystatý men tasymaldaýǵa arnalǵan áýe reısterine saıası «qalqan» jasaǵan dep kórsetiledi.

Bul áreketter AQSH zańnamasy boıynsha asa aýyr federaldyq qylmys sanalady.

3️⃣ Zańsyz qarý-jaraq pen avtomatty qarýlardy qoldaný

Prokýratýra Madýro men onyń seriktesteri:

• Qylmystyq jelilerdi qorǵaý úshin avtomatty qarýlar men áskerı quraldardy paıdalanǵan;

• Qarý qoldaný esirtki bıznesiniń bir bóligi bolǵan dep tujyrymdaıdy.

4️⃣ Uıymdasqan qylmystyq sóz baılasý

Bul aıyp — barlyq joǵarydaǵy áreketterdi bir ortalyqtan basqarylǵan, uzaq merzimdi qylmystyq júıe retinde sıpattaıdy.

2. Dálelder máselesi: aıyp bar, biraq ashyq dálelder az

AQSH prokýratýrasynyń ustanymy

• İs 1999 jyldan beri jınalǵan barlaý, kýágerler jáne jasyryn derekterge negizdelgen;

• Kóptegen materıaldar qupıa nemese barlaý sıpatynda, sondyqtan jarıa etilmeıdi;

• Tergeý on jyldan astam ýaqyt júrgizilgen.

Syn-pikirler

• Aıyptaý aktisinde naqty dálelder (aýdıo, vıdeo, kýágerler aty) tolyq kórsetilmegen;

• Keıbir zańgerler muny «aıyptaýlarǵa toly, biraq detalızasıasy álsiz qujat» dep baǵalaıdy;

• Qorǵaý tarapy bul isti saıası tapsyrys dep sanaıdy.

3. Halyqaralyq quqyq turǵysynan daý

Memleket basshysynyń ımýnıteti

Halyqaralyq quqyqta árekettegi prezıdent:

• Sottyq ımýnıtetke ıe;

• Basqa eldiń soty aldynda jaýap bermeýi tıis.

Madýronyń advokattary:

«Bul — egemen memlekettiń basshysyn zańsyz urlaý. Bul BUU Jarǵysyna tikeleı qaıshy»
dep málimdedi.

AQSH sot júıesiniń jaýaby

AQSH tájirıbesinde:

• Eger aıyptalýshy el aýmaǵynda bolsa, onyń qalaı jetkizilgeni isti toqtatýǵa negiz emes;

• Buryn da (Norega isi sıaqty) shetel basshylary AQSH-ta sottalǵan.

Iaǵnı, halyqaralyq quqyq pen AQSH ishki quqyǵy bul jerde qaqtyǵysyp tur.

4. Geosaıası ólshem: bul is kimge paıdaly?

Bul prosesti tek zańdyq sheńberde qaraý jetkiliksiz.

AQSH úshin:

• Latyn Amerıkasyndaǵy yqpalyn kúsheıtý;

• Venesýelanyń munaı resýrstaryna saıası baqylaý ornatý;

• Basqa elderge eskertý sıgnaly.

Venesýela men AQSH-qa qarsy elder úshin:

• Bul — qaýipti presedent;

• Eger memleket basshysyn kúshtep áketý «qalypty» qubylysqa aınalsa, eshbir el qaýipsiz emes.

Qytaı, Reseı jáne keıbir Latyn Amerıka elderi bul áreketti jahandyq turaqtylyqqa qater dep baǵalady.

5. Buryn-sońdy bolmaǵan proses pe?

Iá, birneshe sebeppen:

1. Árekettegi prezıdenttiń áskerı operasıa arqyly ustalýy

2. Aıyptardyń geosaıası qaqtyǵys aıasynda qaralýy

3. AQSH sotynyń ózin ǵalamdyq ádildik ortalyǵy retinde kórsetýi

4. Halyqaralyq quqyq normalarynyń ashyq túrde elenbeýi

Nıkolas Madýro isi —
❝ tek esirtki qylmysy týraly sot emes,
bul — álemdik tártip, egemendik jáne kúsh saıasaty týraly is ❞

• AQSH ony qylmysker dep qaraıdy

• Venesýela ony urlanǵan prezıdent dep sanaıdy

• Halyqaralyq qaýymdastyq bul isti qaýipti presedent retinde baqylap otyr

Bul proses bolashaqta:

• Memleket basshylarynyń ımýnıteti,

• Halyqaralyq quqyqtyń róli,

• Geosaıası kúsh qoldaný shekaralary
  qaıta qaralýyna ákelýi ábden múmkin.