Qazaq mádenıetindegi úlkenderge qurmet kórsetý – ǵasyrlar boıy otbasy, aýyl jáne memleket ustanǵan irgetasy. Búgin Almaty men Astananyń záýlim ǵımarattarynyń arasynda bul qundylyq áli kúnge deıin joǵalǵan joq.
Úlkenderge qurmet – qazaq qoǵamynyń ejelgi negizi
Dalada jas árqashan tólqujattaǵy sannan góri kóp boldy, aıtpaqshy, ǵasyrlar boıy bolmaǵan. Qarttyq kezeńge deıin ómir súrgen adamdy qazaq qoǵamynda «aqsaqal» dep ataǵan. Halyq arasynda aqsaqal úlken bedelge ıe boldy: kishkentaılarǵa únemi úlgi bolyp, jónge salyp otyratyn jáne salmaqty sheshim qabyldaı alatyn qarıaǵa ǵana aqsaqal dep ataǵan. Aýylda daý týyndaǵan kezde sol aýyldyń aqsaqaly daýdy sheshýge atsalysady. Barlyq merekelerde aqsaqalǵa kıiz úıdegi eń qurmetti orynǵa tórge shyǵarylady.
Otbasylyq qundylyqty saqtaýshy
Eger aqsaqal qoǵamdyq tulǵa bolsa, onda árbir qazaqstandyq úshin úlkenderge qurmet kórsetýdiń alǵashqy mektebi otbasy bolyp qala beredi. Dál sol jerde, jalpy dastarhan úshin bala bala kezinen úırenedi: olar úlkenin qaıtarmaıdy, olar onyń sózderin tyńdaıdy jáne tek jasyna qaraı birdeı sóılespeıdi. Bul týraly Qazaqstan prezıdenti janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografıalyq saıasat jónindegi ulttyq komısıanyń hatshysy Sholpan Syzdyqova aıtty:
"Otbasy dástúrli túrde urpaqtar arasyndaǵy baılanys, ata-babalardyń rýhanı jáne mádenı murasyn saqtaýshy bolyp qala beredi", - dep atap ótti Syzdyqova.
Bul sózderdi statısıka da rastaıdy. Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń zertteýine sáıkes, qazaqstandyqtardyń 80% – dan astamy óz ata-analarynyń otbasy modelin ózderine úlgi dep sanaıdy: 51,7% - y ony tolyǵymen qabyldaıdy, taǵy 29% - y – jalpy baǵdar retinde kóredi. Mundaı kórneki bóliný Qazaqstandaǵy urpaqtar sabaqtastyǵy ádemi sózder emes, ólshenetin shyndyq ekenin jaqsy kórsetedi.
Bolashaqqa baǵyttalǵan qundylyq
Ýrbanızasıa, jasóspirimderdiń qolyndaǵy gadjetter jáne jasandy ıntellekt qoǵamnyń ózgerýine áser etpeı qoımaıdy. Qazaqstanda úlkendi toqtatý, onymen joǵary reńktermen daýlasý nemese ony ústeldiń sońyna otyrǵyzý ádettegideı emes. Búgingi tańda memleket pen qoǵamdyq uıymdar bul sabaqtastyqty júıeli túrde qoldaıdy.
Máselen, "Mereıli otbasy – 2026" ulttyq konkýrsyna bıyl 3611 otbasy óz ótinimderin berdi, al konkýrsty ótkizý kezinde oǵan Qazaqstannyń túkpir-túkpirinen 20 myńnan astam otbasy qatysty. Buǵan ómir súrý uzaqtyǵynyń artýy da yqpal etedi: 2025 jyly ol 75,44 jyl buryn 75,97-ge jetti, al aǵa býynǵa qamqorlyq "Belsendi uzaq ómir súrý" jeke memlekettik josparymen bekitilgen.
Táýelsiz Qazaqstanda ósken jastar bul qundylyqty májbúrlegendikten emes, kórgendikten mura etedi: úlkenderge qurmet – bul ótkenniń jádigeri emes, qazaqstandyq qoǵamdy halyqaralyq arenada da, árbir jeke otbasynyń ishinde de tanýǵa múmkindik beretin ulttyq sıpattyń bir bóligi. Sondyqtan bul dástúrdiń bolashaǵy bar – ol burynǵydan kem emes.
