Otbasy, ana men balany qorǵaý máseleleri – áleýmettik saıasattyń bir bóligi. Astana qalasy ákimdigi janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografıalyq saıasat jónindegi komısıa tóraǵasynyń orynbasary Nazgúl Maqjanmen qazirgi otbasylardyń aldynda qandaı syn-qaterler turǵany jáne otbasylyq qundylyqtardy saqtaýdyń mańyzdylyǵy týraly áńgimelestik.
— Otbasy jáne demografıa máselelerinde qandaı memlekettik qoldaý sharalary tıimdi?
— Qazir Astana qalasynda otbasylyq máselelerdi ártúrli baǵytta tekserý toqtatyldy. Biz bir otbasynyń máselesin tek analardy qorǵaý, ákelerge qoldaý nemese balalardy qorǵaý sekildi túrli baǵyttarda qarastyra almaımyz.
Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografıalyq saıasat jónindegi komısıanyń janynan front — ofıs-saraptamalyq alań quryldy. Onda barlyq qatysýshylar problemalardy birlesip talqylap, sheshimder izdeı alady. Búgingi tańda otbasymen jumys isteý fılosofıasynyń ózi ózgeretini óte mańyzdy. Biz qazirdiń ózinde týyndaǵan máselelerge jaýap berip qana qoımaı, aldyn-alýmen aınalysýymyz kerek, otbasylarǵa erte kezeńde kómektesýimiz kerek.
Eger naqty qoldaý sharalary týraly aıtatyn bolsaq, memlekettik turǵyn úı baǵdarlamalary úlken ról atqarady. Jas otbasylar, jumys isteıtin jastar, kóp balaly otbasylar úshin qoldaýdyń jekelegen tetikteri kózdelgen. Óıtkeni, turǵyn úı máselesi jastardyń otbasyn qurý jáne balaly bolýdy josparlaý týraly sheshimine áser etetin negizgi faktorlardyń biri bolyp qala beredi.
Taǵy bir mańyzdy baǵyt — otbasyn qoldaý ortalyqtaryn damytý. Qazir adam qajetti qyzmetterdi bir jerden ala alatyn "bir tereze" qaǵıdaty belsendi túrde engizilýde. Buryn qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan otbasy birneshe aı boıy ártúrli mekemelerge baryp, qujattar jınap, mamandar izdeı alatyn. Búgingi tańda tásil ózgerýde: memlekettiń mindeti – bul joldy barynsha jeńildetý.
— Búginde Qazaqstandaǵy Otbasy ınstıtýtynyń aldynda qandaı syn-qaterler tur?
— Mańyzdy qıyndyqtardyń biri – urpaqtar arasyndaǵy baılanystyń joǵalýy. Biraq sonymen birge men oń ózgeristerdi de kóremin. Búgingi tańda áleýmettik jelilerdiń, mádenı jobalardyń, sporttyń, otbasylyq is-sharalardyń arqasynda bul baılanys birtindep nyǵaıyp keledi. Otbasy kúni, Analar kúni, Ákeler kúni sıaqty bastamalar úlken ról atqarady. Bul kúntizbedegi kúnder ǵana emes, qoǵamǵa otbasynyń qundylyǵyn taǵy bir ret eske túsirýge múmkindik beredi. Árıne, obektıvti qıyndyqtar bar. Olardyń ishinde ekonomıkalyq faktorlar, otbasylyq shıelenisti týdyrýy múmkin qarjylyq qıyndyqtar bar. Sondaı-aq, biz lýdomanıa, táýeldilik, otbasylyq-turmystyq zorlyq-zombylyq sıaqty máselelerge tap bolamyz.
Biraq, meniń oıymsha, basty másele — otbasydaǵy jaýapkershilikti qaıtarý. Keıde biz adamdar óz quqyqtaryn biletin, biraq jaýapkershilikti umytyp ketetin jaǵdaıǵa tap bolamyz. Biz túsinýimiz kerek: otbasynda bala paıda bolǵan kezde onyń qaýipsizdigi, tárbıesi men damýy úshin jaýapkershilik eń aldymen ata-analarǵa júkteledi.
Taǵy bir mańyzdy synaq — sıfrlyq orta. Búgingi tańda bizdiń balalar aqparattyń kóp bóligin áleýmettik jelilerden alady. Sondyqtan ata-analardyń mindeti – ekran ýaqytyn baqylaý ǵana emes, sonymen birge balamen senimdi qarym-qatynasty saqtaý, sondyqtan ol úshin qundylyqtardyń negizgi kózi otbasy bolyp qala beredi.
— Ómirlik qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan áıelder qandaı qoldaýǵa sene alady?
— Qazaqstanda shyn máninde eleýli qoldaý júıesi quryldy. Áıel daǵdarys ortalyǵyna habarlasqanda, ol keshendi kómek alady: polısıa, densaýlyq saqtaý, bilim berý, áleýmettik qyzmetter qosylady. Biz tek ýaqytsha turǵylyqty jerdi usynbaımyz. Áıelge qujattardy qalpyna keltirýge, emdelýge, balany mektepke nemese balabaqshaǵa ornalastyrýǵa, jumysqa ornalasý máselelerin sheshýge kómektesedi.
Sonymen qatar, túsiný mańyzdy: memlekettiń mindeti – daǵdarysta adamdy qoldaý ǵana emes, sonymen birge oǵan qaıtadan táýelsiz bolýǵa kómektesý. Men basqa elderde boldym jáne ártúrli tásilderdi kórdim.
Bir jerde kómek qysqa merzimmen shekteledi, sodan keıin adam óz betinshe sheshim qabyldaýy kerek. Bizde áleýmettik baǵdarlanǵan júıe bar: memleket adamdy ertip, onyń qalypty ómirge oralýyna kómektesýge tyrysady.
Biraq sonymen birge qoǵamnyń kózqarasyn ózgertý qajet. Áıel ózin qorǵaýǵa quqyǵy bar ekenin túsinýi kerek, otbasynda zorlyq-zombylyq eshqashan norma emes ekenin túsiný kerek.
— Sizdiń oıyńyzsha, búgingi tańda qandaı qundylyqtardy saqtaý jáne kelesi urpaqqa berý óte mańyzdy?
— Meniń oıymsha, basty qundylyqtardyń biri-urpaqtar arasyndaǵy baılanys. Adam ata-anasymen, ata-ájelerimen, atalarymen tyǵyz baılanysta bolǵan kezde onyń ishki negizi bolady. Ol qaıdan shyqqanyn, oǵan qandaı qundylyqtar berilgenin, ne úshin jaýap beretinin túsinedi. Biz óz jumysymyzda jıi kóremiz: adamda bul baılanys bolmaǵan kezde, olarǵa qıyndyqtardy jeńý qıynyraq bolady.
Ol teris áserge osal bolady. Dál sol kezde minez, adamdarǵa degen kózqaras, jaýapkershilikti túsiný qalyptasady. Keıde ata-analar: "men jumys isteımin, bala baqylaýda, bári jaqsy", deıdi. Biraq balany materıaldyq jaǵynan qamtamasyz etý ǵana mańyzdy emes. jaqyn bolý, sóılesý, onyń ómirine qyzyǵýshylyq tanytý mańyzdy. Iá, bizdiń aldymyzda qıyndyqtar tur. Biraq meniń oıymsha, bul otbasylyq qundylyqtardy saqtaý, ata-analardyń jaýapkershiligi jáne bir-birimizdi qoldaý bizge alǵa jyljýǵa kómektesedi.
