Ortalyq saılaý komısıasy taratqan málimdemege saı qazirgi tańda elimizdegi jeti saıası partıa májilis saılaýyna qatysý múmkindigine ıe. «Nur Otan», «Aýyl» halyqtyq-patrıottyq partıasy, «Aqjol» demokratıalyq partıasy, «Birlik» partıasy, Qazaqstannyń halyqtyq-komýnıstik partıasy, jalpyulttyq sosıal-demokratıalyq partıa men sońǵy kezde kózden de kóńilden de kómeskilene bastaǵan «Azat» demokratıalyq partıasy qoldanystaǵy zańnamalarǵa saı saılaýǵa qatysý týraly ótinish bere alady. Bizdiń áńgimemiz de osy tizimdi tuıyqtap turǵan «Azat» partıasy jaıly bolmaq.
Kezinde «Naǵyz Aqjol» degen kúlkili ataýyn «Azat» dep ózgertken partıa 2006 jyly resmı túrde tirkelgen edi. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda «Azat» qozǵalysyn quryp, rýhty bastamalar kótergen birshama qaıratkerlerdiń partıanyń bul ataýdy ıelenýine narazylyq bildirgeni óz aldyna bólek áńgime. Keıin «Azat» Jarmahan Tuıaqbaı qurǵan jalpyulttyq sosıal-demokratıalyq partıamen birlesip, saıasat sahnasynda biraz «óner» kórsetken boldy. 2012 jyly birlesken partıa parlament saılaýyna da túsip, jeńilis tapty. Al, 2013 jyldyń naýryz aıynda Jarmahan Tuıaqbaı bastaǵan JSDP-lyqtar sıez ótkizip, «Azattan» syrt aınaldy. Sóıtip, avtorlyǵyn árkimge telip júrgen alaýyzdyq saldarynan kezinde «Aqjol» partıasynan jeksuryn bop ketken «kınder-súprızderdi» jarmahanshylar da jarata qoımady.
«Azattyń» saıası ǵumyry osy 2013 jylmen aıaqtaldy desek artyq bolmaıdy. Sebebi, partıa jetekshisi, elge tanymal kásipker Bolat Ábilov saıasattan ýaqytsha ketetinin málimdegennen soń bul partıanyń da aty estilmeıtin boldy. Tipti, saıası uıym retinde Jarǵylarynyń talaptaryn saqtap, sıez ne quryltaı ótkizip, jańa tóraǵa saılaý, odan arǵy saıası baǵdaryn naqtylaý syndy máselelerge de bas qatyra qoımady. Tek saılaý kezinde ǵana belsendiligi artatyn has saıasatkerlershe «Sen tımeseń, men tımen» dep tas búrkenip jatyp aldy. Solaı jata da berer me edi? Bárin opozısıanyń taǵdyr talanyn belgilep beretin bılik qurtty. Keshe ortalyq saılaý komısıasynyń basshylyǵy Astanada baspasóz máslıhatyn ótkizip, aldaǵy májilis saılaýyna elimizdegi jeti saıası partıa qatysa alatynyn jarıalady. Olardyń qatarynda ataýyn bylaıǵy saılaýshy turypty, qazaqstandyq opozısıanyń beldi ókilderi umyta bastaǵan «Azattyń» da aty ataldy. Aty atalǵan soń jata ma? Onyń ústine timiski jýrnalıser de tynysh júrmeı, partıanyń kóshte qalǵan «serkelerin» izdemeı me! Ol jumys ta nátıjesiz emes. Vlast.kz saıty «Azat» partıasy tóraǵasynyń orynbasary Marjan Aspandıarovany taýyp alyp, aldaǵy saılaýǵa qatysty josparlaryn surapty. Jýrnalıs-saıasatker Marjan Aspandıarova hanym partıanyń atynan sóıleıtin ókilettigi joqtyǵyn eskerte otyryp, «Azattyń» bul saılaýǵa qatysýynan esh mán-maǵyna kórmeıtinin aıtypty.
«Biz (saılaýǵa – red.) qatyspaıtyn shyǵarmyz. Men, árıne, búkil partıa úshin jaýap bere almaımyn. Biraq, bul saılaý qatysýdyń esh mańyzy joq saılaý. Árıne, bizdiń óńirlerde belsendi múshelerimiz kóp. Biraq, partıa retinde biz saılaýǵa qatyspaıtyn shyǵarmyz», - depti M. Aspandıarova.
Alaıda, «Azattyqtardyń» aldaǵy saılaýǵa qatysty birjaqty sheshimi shyqpady. M. Aspandıarova hanym da jaqyn kúnderi partıanyń qandaı da bir bas qosý, keńesteri ótetinin aıtpapty.
Opozısıalyq kúshterdiń sońǵy 4-5 jyl shamasynda aıtarlyqtaı álsiregeni búginde eshkimge qupıa emes. Tek partıalyq tizim boıynsha ótetin Májilis saılaýyna qatysý múmkindigi de joqqa jaqyn. JSDP tóńireginde birigip, saılaýǵa túsý týraly ıdeıa sáýirde ótken kezekten tys prezıdent saılaýynda da kóterildi. Qoǵamdyq belsendi Ermek Narymbaev ol kezde eldegi bılikke qarsy kúshter men jekelegen saıasatkerlerdi JSDP aınalasyna toptasýǵa, prezıdenttikke úmitker retinde Záýresh Battalovany usynýǵa shaqyrdy. Áldeqashan bir birin kórmesteı bolǵan opozısıa serkeleri bul bastamaǵa qoldaý bildire qoımady. JSDP jetekshisi J. Tuıaqbaı da bul saılaýǵa túsýden mánsiz sharýa joq dep, partıasynyń prezıdenttikke kandıdat usynbaıtyndyqtaryn málimdegen edi. Bul jolǵy Májilis saılaýyna qatysty JSDP-lyqtar sıez ótkizip, naqty sheshim qabyldaımyz dep otyr. Partıa jetekshisiniń jaqynda qabyldanǵan ulttyq biregeılik tujyrymdamasyna baılanysty málimdeme jasaýyna qarap, sosıal-demokrattardyń bul saılaýǵa ultshyldarmen birlesip túsý yqtımaldyǵyn joqqa shyǵara almaımyz.
Sonymen, «Azat» jetekshisi bul saılaýǵa qatysýdyń mańyzy joq dep otyr. Bul táýelsizdik jyldaryndaǵy saıasattan habary barlar úshin eski «álaýláı» sanalady. «Oıbaı, bılik ońbaǵan! Saılaý nátıjesin burmalaıdy! Opozısıany tuqyrtýmen keledi!» degen málimdemelerinen qulaq sharshaǵan. Biraq, opozısıalyq saıasatkerler osy eski ádisten jańylmaı keledi. Kimniń bolsa da bılikti ońaılyqpen bere qoımaıtyny, ol jolda ádil, ádiletsiz báseke bolatyny, tipti, bılik basyndaǵylardyń túrli quıtyrqylyqtarǵa da baratyny eshkimge jasyryn emes. Áriden oılaıtyn bolsaq, opozısıa osal bolmasa bılik te ashyq ádiletsizdikterge barmas edi. Tek saılaý qarsańynda ǵana boı kórsetip, belsendilik tanytatyn opozısıalyq kúshter halyqpen jumys isteýdi, jergilikti jerlerde fılıal jumystaryn júrgizýdi saıası jumys dep sanamaıtyny bárimizge belgili. Tek, basylym betterinde, baspasóz máslıhattarynda ǵana kijinetin olar 2-3 myń adamnyń basyn qosqan jóndi mıtıń ótkizýge de qaýqarsyz. Aqordanyń saıası tehnologtary opozısıanyń osy osal tusyn bes saýsaqtaı bilip alǵan.
«Bul saılaýǵa qatysýdan paıda joq. Bul – ádiletsiz ótetin saılaý!» degen málimdeme eger «Azat» partıasy osy ýaqytqa deıin belsendi saıası jumys júrgizip kelgen, óńirlermen baılanysty júıelegen bolsa, eldegi saıası-qoǵamdyq máselelerge der kezinde ún qatyp, ekonomıkalyq-áleýmettik qıyndyqtarǵa baılanysty halyqtyń sózin sóılep kelgen bolsa áserli estiler edi. Al, OSK-nyń osqyrynǵanynan oıanyp ketip, «Biz qatyspaımyz!» degeni salmaqty saıası uıymnyń málimdemesi retinde qabyldanbaıdy.
Saıası rejımmen kelispeıtin, onyń basshysy júrgizip otyrǵan saıasatqa narazy deni durys saıası kúshter saıası dodaǵa qatyspaǵan kúnniń ózinde ol naýqanǵa baıkot jarıalap, halyqty saılaýǵa barmaýǵa, eshbir úmitker men partıaǵa daýys bermeýge shaqyrar edi. «Azattyń» keshegi málimdemesinen, ókinishke oraı, ondaı eshteńe baıqamadyq.
Májilistiń ózin taratý týraly úndeýi jarıalanǵaly beri on kúnge jaqyndasa da saıası kúshter, onyń ishinde, opozısıalyq saıasatkerler únsiz jatyr dese de bolady. Ondaı únsizdiktiń de sebebin shamalap otyrǵan sıaqtymyz. Óńirlerge shyǵyp, qol jınaý, halyqty uıymdastyrý, sóıtip, naǵyz qoǵamdyq-saıası jumys júrgizýden góri, bar kináni bireýge artyp, «Bılik aıaqasty saılaý ótkizdi. Biz túk daıyndalyp úlgere almadyq» dep ekige oqıtyn oqýshynyń sózin aıtý qazaqstandyq opozısıashyldarǵa áldeqaıda ońaıǵa túsedi.
Jomart Abdollauly
