داعدارىس دەگەن تاماشا جەلەۋ بولدى. قىسقارتۋعا. قىمباتتاتۋعا. ءبىراق، وسى «ۇنەمشىلدىكتەن» دەپ ۇرانداتقان بارلىق قىسقارتۋلار مەن قىمباتتاتۋلار قازاقستاندا تەك حالىققا قاتىستى عانا قولدانىلاتىن سەكىلدى. ال، بيۋدجەتتىڭ ءبۇيىرىن تەسىپ، قازىنا قارجىسىنا كەنەلىپ جۇرگەندەرگە بۇل ۇنەمشىلدىك ءقاۋىپ توندىرمەيدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى شۇقشيا قاراپ، ءاربىر تيىنىن ەسەپتەپ وتىرعان بيلىك ءبىر قاراعاندا ۇنەمشىل كەيىپ تانىتقانىمەن قىرۋار قارجىنى جەلگە شاشىپ وتىر. قالاي دەيسىز بە؟

بىرەر كۇن بۇرىن Astana Group باسشىسى، بەلگىلى كاسىپكەر، «جاعىمپازدىقتى ءومىردىڭ ءوزى ۇيرەتتى» دەپ پرەزيدەنتتىڭ بەتىنە ايتاتىن «باتىر» بيزنەسمەن نۇرلان سماعۇلوۆ جۋرناليستەرمەن كەزدەسىپ، ءوز كومپانياسىنىڭ جوبالارىن تانىستىردى. ءوزىن اشىق، جاريا تۇلعا رەتىندە كورسەتۋدى ماقسات ەتكەن ول تىلشىلەردىڭ كەز كەلگەن «ىڭعايسىز» سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرەم دەپ كۇپسىنىپتى.

سماعۇلوۆ مىرزانىڭ اشقان دۇكەندەرى تۋرالى جازىپ ونىڭ جەكە بيزنەسىن جارنامالايتىن جايىمىز جوق. ءبىراق، سول «مەگا»، «سيتي»، «پلازا» دەگەن جات تىلدەگى اتاۋلاردى جاپسىرعان ساۋدا ورتالىقتارىنىڭ قۇرىلىسى مەن ىسكە قوسىلۋىنا مەملەكەت قاراجاتى، مىنا ءسىز بەن ءبىزدىڭ قالتامىزدان تولەنگەن سالىقتىڭ جۇمسالىپ جاتقانىن ايتۋ – پارىز.

سماعۇلوۆ استانادا MEGA Silk Way اتتى تاعى ءبىر الىپ ساۋدا كەشەنىن سالىپ جاتىر. بۇل سماعۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاندا تەڭدەسى جوق ساۋدا ءھام ويىن-ساۋىق ورتالىعى بولاتىن كورىنەدى. قۇرىلىس 2014 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە باستالعان. ءازىر نىسان قۇرىلىسىنىڭ 65 پايىزى اياقتالعان ەكەن. نىسانعا سالىنعان ينۆەستيسيا قۇنى 71 ميلليارد تەڭگەدەن اسادى. ونىڭ تەك 28 پايىزى عانا كومپانيانىڭ جەكە قاراجاتى، قالعانى – قارىز. قارىز بولعاندا دا جەڭىلدىكپەن بەرىلگەن مەملەكەت اقشاسى. بۇعان دەيىن ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ەربولات دوسايەۆ تا استاناداعى ساۋدا كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىنا 15 ميلليارد تەڭگە بولىنەتىنىن حابارلاعان ەدى.

«نەسيەلىك 36 ميلليارد تەڭگە 3 پايىزدىق جەڭىلدىكپەن، تاعى 15 ميللياردى 18 پايىزبەن بەرىلىپ وتىر. نەسيەلەردىڭ ەكەۋى دە «بايتەرەك ديەۆەلوپمەنت» اق-ى ارقىلى الىندى. جوباعا كومپانيامىزدىڭ ءوزى سالعان قاراجات 20 ميللياردتى قۇرايدى. كەلىسىم بويىنشا، سالىنعان ساۋدا ورتالىعى قارىز تولىق قايتارىلعانشا «بايتەرەك ديەۆەلوپمەنت» اق-عا كەپىلدىككە قويىلادى»، - دەيدى ن. سماعۇلوۆتىڭ ءوزى. قىرۋار قارجىعا سالىنعان ساۋدا ورنىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋى 15 جەلتوقسانعا جوسپارلانىپ وتىر (ونى كىم بارىپ اشاتىنىن ءىشىڭىز سەزگەن بولار).

ءبىراق، ن. سماعۇلوۆ مىرزا قازىنا قارجىسىن جەكە بيزنەسىنە جۇمساپ وتىرعانىنا ەش قىسىلمايتىن سياقتى.

قايتا «مەملەكەت بىزگە وسى جوبانى ۇسىندى. ءبىز كەلىستىك (!!!). ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – جاي عانا كوممەرسيالىق نىسان تۇرعىزۋ ەمەس، ەكسپو-عا كىرەر قاقپا سالۋ. 2017 جىلى 5 ميلليون ادام كەلەدى دەپ كۇتىلۋدە. ولار ءقازىردىڭ وزىندە دايىندىق جۇمىستارىنا كەلىپ جاتىر. بۇل يميدجدىك جوبا بولدى»، - دەپ مەملەكەتتى وزىنە كىرىپتار ەتىپ كورسەتۋدە.

ءسويتىپ، ن. سماعۇلوۆتىڭ ارقاسىندا بۇرىن سوڭدى قازاق دالاسى ەستىپ بىلمەگەن الەمدىك برەندتەر ەلىمىزگە كەلەدى ەكەن.

ۇكىمەتتەن اقشانى تەككە ەمەس، وسىممەن الىپ وتىرعانىن العا تارتقان ول سالىنعان نىساننىڭ ءوزىن-وزى اقتايتىن ۋاقىتى بۇرىن جوسپارلانعان 10 جىلدان 20 جىل مەرزىمگە دەيىن ۇلعايىپ كەتكەنىن دە جاسىرماپتى.

بۇل ءوزى جۇمىرتقادان ءجۇن قىرقىپ جۇرەتىن پايداقوردىڭ ناق ءوزى سياقتى. 2006 جىلى ساتىپ العان وڭتۇستىك استاناداعى «الماتى» قوناق ءۇيىن قيراتىپ، ورنىنا باسقا نىسان سالۋدى جوسپارلاپ ءجۇرىپتى. ءتىپتى، پارك حاياتت دەگەن ءبىر كومپانيامەن كەلىسىمگە دە كەلە باستاپتى. ءبىراق، داعدارىس كەلىپ، ول جوسپارىن كۇرت وزگەرتىپتى. ەندى ن. سماعۇلوۆ كەلەر جىلى سالىنعانىنا 50 جىل تولاتىن قوناق ءۇيدى الداعى ۋنيۆەرسيادا قوناقتارىن قارسى الۋ ءۇشىن كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزبەك ەكەن. ۋنيۆەرسيادا دا مەملەكەت ءۇشىن «يميدجدىك» جوبا ەكەنىن ەسكەرسەك، سماعۇلوۆ بۇل جەردە دە ءبىراز تيىن «سىندىراتىن» سەكىلدى.

باسىنا تارتسا، اياعىنا جەتپەي جاتقان بيۋدجەت قاراجاتى وسىلايشا «قازاقستاننىڭ ابىرويىن اسقاقتاتاتىن الىپ جوبالارعا» جۇمسالىپ جاتىر. «ءاي، مۇنىڭ قالاي؟» دەگەن ەشكىم جوق. بىلقىلداق بيلىكتىڭ وسال تۇستارىن ابدەن ءبىلىپ العان نۇرەكەڭ دە قايتپايدى. بيۋدجەت قارجىسىن باعىتتايتىن «جوبالارى» دايىن تۇرادى. ەشكىم بەتىن قاقپايدى. ناعىز ماي شاممەن قارايتىن وسىنداي جۇمىستارىن مەملەكەت قارجىلاندىراتىن رەسپۋبليكالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى حالىققا تانىتىپ، دۇكەنى اشىلعانشا جارناماسىن دا جاساپ قويادى. ونى دا مەملەكەت قاراجاتىنا، ارينە...

جومارت ابدوللا ۇلى