ەستەرىڭىزدە بولسا، وتكەن جىلى قازان ايىنىڭ سوڭىندا ەلباسى «كاسىپكەرلىك ماسەلەلەرىنە قاتىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىرقاتار زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويعانىن جازعان بولاتىنبىز. اتالعان زاڭمەن «تەلەراديوتاراتۋ تۋرالى» زاڭنىڭ 34-بابىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. ول وزگەرىستەرگە ساي تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋمەن اينالىساتىن وپەراتورلار شەتەلدىك تەلەراديو حابارلارىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا تاراتۋ كەزىندە ول سيگنالداردى شەتەلدىك جارنامالاردان تازارتۋعا مىندەتتەلدى.
مۇنى ەلدەگى ءبىرقاتار قوعام قايراتكەرلەرى، ب ا ق باسشىلارى شەتەلدىك تەلەارنالاردىڭ، اسىرەسە، ەل ازاماتتارىنا رەسەيلىك ساياساتتى، ونىڭ باسشىسى ۆ. ءپۋتيننىڭ ۇستانىمدارىن ناسيحاتتاپ وتىرعان «ورت»، «روسسيا»، «نتۆ»، «رتر» سىندى ارنالاردى شەكتەيتىن مۇمكىندىك دەپ قابىلدادى. قازاقستاندىق تەلەارنا باسشىلارى وسى ارقىلى وتاندىق ارنالاردىڭ ونىمدەرىنە سۇرانىس ارتىپ، ساپالى كونتەنت جاساۋعا جول اشاتىنىن دا مالىمدەگەن ەدى.
زاڭعا ەنگەن ول وزگەرىستەردى شەتەلدىك تەلەارنالاردىڭ ەلگە تاراۋىنا شەكتەۋ قويۋعا باعىتتالعان دەپ باعالاۋ ءبىرشاما قاتە تۇسىنىك. زاڭدا، ونى تۇسىندىرگەن لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ مالىمدەمەلەرىندە جاڭا زاڭ تالاپتارى ەل اۋماعىندا تارايتىن شەتەلدىك ارنالاردىڭ سيگنالدارىن ەمەس، ونداعى جارنامالاردى شەكتەيتىنى انىق ايتىلدى. سوعان قاراماستان، ەلدەگى كابەلدىك وپەراتورلار جاڭا زاڭعا قارسى ورە تۇرەگەلدى. بۇل تالاپ جۇزەگە اسسا، «وتاندىق كابەلدىك وپەراتورلار بانكروتقا ۇشىرايدى، ءسوز بوستاندىعىنا نۇقسان كەلەدى» دەگەن سياقتى ۋاجدەر كوپتەپ ايتىلدى. وسىنى ەسكەردى مە، باسقا سەبەپتەرى بولدى ما، وسى سالاعا جاۋاپتى ينۆەستيسيا جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ بايلانىس، اقپارات جانە اقپاراتتاندىرۋ كوميتەتى جاڭا جىلدىڭ الدىندا شەتەلدىك تەلەارنالاردىڭ حابارلارىن تاراتۋشى وپەراتورلار زاڭ تالاپتارىن ورىنداۋعا، ياعني، شەتەلدىك ارنالارداعى جارنامالاردى ەفيرگە شىعارماي، قيىپ تاستاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قۇرىلعىلاردى الىپ، ىسكە قوسۋ مەرزىمىن 2016 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن شەگەرگەن ەدى. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا، جوعارىدا قابىلدانعان زاڭ تالاپتارى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 شىلدەسىندە عانا كۇشىنە ەنەتىن بولدى.
سونىمەن، 1 شىلدەگە دەيىن كابەلدىك وپەراتورلار وزدەرى تاراتاتىن شەتەلدىك ارنالارداعى جارنامالاردى ەفيردەن قيىپ الاتىن قۇرىلعىلارمەن قارۋلانىپ الۋى ءتيىس. الايدا، ءبىرقاتار اقپارات قۇرالدارى وتكەن اپتادا سالالىق كوميتەتتە باس قوسقان وسى سالا ماماندارى («قازاقتەلەكوم» اق (ID TV)، «قازتەلەراديو» اق (وتاۋتۆ)، «الماتۆ» ج ش س، كابەلدىك وپەراتورلاردىڭ مۇددەسىن قورعاپ جۇرگەن «ق ر تەلەراديوتاراتۋ وپەراتورلارىنىڭ قاۋىمداستىعى» وكىلدەرى) وزدەرى وتكىزگەن سىناق جۇمىستارىندا شەتەلدىك ارنالاردىڭ جارنامالارىن قيىپ الۋدىڭ اۆتوماتتىق جۇيەسىن ەنگىزۋ مۇمكىن ەمەستىگىنە كوز جەتكىزگەندەرىن ايتقان. ق ر تەلەراديوتاراتۋ وپەراتورلارىنىڭ قاۋىمداستىعى بۇل ماسەلەنى شەشۋدىڭ بىردەن-بىر جولى رەتىندە قازاقستان اۋماعىندا تارايتىن حابارلاردى جارنامادان ارىلتۋدى سول شەتەلدىك ارنالاردىڭ وزىنە جۇكتەۋدى ۇسىنعان (زاڭدى ءبىز شىعارامىز، ال، ونى شەتەلدىكتەر ورىندايدى ەكەن – رەد.). وسى ماسەلەنى ءبىر جەردەن رەتتەۋ ءۇشىن، جارنامالاردى «قىرقۋمەن» اينالىساتىن ءبىرىڭعاي تەحنيكالىق ورتالىق قۇرۋ تۋرالى دا ءسوز بولعان. ءبىراق ەشكىم اتالعان ماسەلەدە ءبىر توقتامعا كەلە الماعان. ويتكەنى، ءار كومپانيا تارايتىن سيگنالدار ساپاسىنا ءار ءتۇرلى تالاپتار قوياتىن كورىنەدى. بۇدان كورەتىنىمىز، زاڭعا وزگەرىس ەنگەن ۋاقىتتان بەرى ونى جۇزەگە اسىراتىن بىردە-بىر تەتىك ويلاپ تابىلماعان. ەشتەڭە شەشىلمەگەن.
وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا بۇل تىعىرىقتان شىعۋدىڭ ءبىر جولى رەتىندە ەلدەگى ۇساق كابەلدىك وپەراتورلاردىڭ «وتاۋتۆ-مەن» ىمىرالاسا جۇمىس ىستەۋى، سول ارقىلى، جوعارىدا ايتىلعان جارنامالاردى «قىرقۋ» مىندەتىن «وتاۋتۆ-گە» جۇكتەۋ ۇسىنىلعان. الايدا، «وتاۋتۆ» قوجايىنى «قازتەلەراديو» اق ءوز سيگنالدارىن سپۋتنيكتىك «تارەلكەلەرگە» تاراتۋعا قۇقىعى بولعانىمەن، سيگنالدارىن كابەلدىك جەلى ارقىلى تاراتۋعا ليسەنسيالارى جوق بولىپ شىققان. بۇدان بولەك، وتاندىق وپەراتوردا شەتەلدىك ارنالاردى كابەلدىك جەلى ارقىلى تاراتۋ قۇقىعى دا جوق بولىپ شىققان.
ايتپەسە، كوپتەگەن كابەلدىك وپەراتورلار جىل باسىنان بەرى «وتاۋتۆ-مەن» كەلىسىمگە وتىرىپ، اتالعان كومپانياعا ءاربىر ابونەنتى ءۇشىن اقشا تولەۋگە دايىن بولعان. وسى جەردە رەسەيلىك ارنالاردىڭ ديستريبيۋتەرلەرى دە ءبىراز شاتاق شىعارعانعا ۇقسايدى. رەسەيلىك «ءبىرىنشى ارنا»، «دوم كينو»، «تەلەكافە» سىندى ارنالارىنىڭ حابارلارىن جەتكىزۋشى «كازاحستانسكيي سەنتر-تۆ» ج ش س، «Eurasia Media Distribution» ج ش س («رتر-پلانەتا»، «روسسيا-24»، «تەلەكانال «روسسيا»، «روسسيا-كۋلتۋرا» ارنالارى) بۇل وپەراسيالارعا ارالاسپايتىندارىن مالىمدەگەن.
زاڭ قابىلداردا ەل ۇكىمەتى وتاندىق «وتاۋتۆ» جەلىسىن دامىتۋعا، بارلىق ۇساق كابەلدىك وپەراتورلاردى وسى كومپانيا استىنا ۇيىرۋگە مۇددەلى بولعانىمەن، سوعان باعىتتالعان ءبىرقاتار ءىس-جوسپارلار جاساعانىمەن تاراپتار ءالى كۇنگە ءبىر كەلىسىمگە كەلە الماي وتىر.
وسى قالىپتاسقان جاعدايعا بايلانىستى مىناداي جايتتەردى كورىپ وتىرمىز. بىرىنشىدەن، شەتەلدىك ارنالارداعى جارنامانى ەفيرگە قيىپ الاتىن، سول ارقىلى ەفيرگە جارناماسىز حابارلار تاراتۋ – قازىرگى ۋاقىتتا كابەلدىك وپەراتورلار ءۇشىن تەحنيكالىق تۇرعىدا مۇمكىن ەمەس. ەكىنشىدەن، شەتەلدىك ارنالاردى «قازتەلەراديو» اق ارقىلى تاراتۋ تاعى دا مۇمكىن ەمەس. شەتەلدىك ارنالار قازاقستانعا تارايتىن حابارلارىن ءبىز ءۇشىن جارنامادان تازارتىپ بەرەدى دەگەن دە قيسىنعا كەلمەيدى. سوندىقتان، بىلتىر قابىلدانعان زاڭنىڭ بيىل ورىندالۋى دا نەعايبىل. وسى سالاعا جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگانداردا ەكى تاڭداۋ بار. ءبىرى – زاڭنىڭ ورىندالۋىن تاباندى تۇردە تالاپ ەتۋ، ياعني، جارناماسى قيىلماعان شەتەلدىك تەلەارنالاردىڭ سيگنالدارىن تاراتۋعا تىيىم سالۋ. ەكىنشىسى – وسى تالاپتى ەنگىزىپ وتىرعان زاڭعا قايتادان وزگەرىس جاساۋ. ءسويتىپ، بۇعان دەيىن اتالعان زاڭ اياسىندا «ايتقانىن قايتىپ الۋ».
جومارت ابدوللا ۇلى
