"قانمەن جازىلعان حات". قۋعىن-سۇرگىن مەن اشتىق قۇرباندارىنا ارنالعان ارنايى تەلەجوبا

ۋيكيپەديا مالىمەتتەرى:

قازاقستانداعى تۇنعىش رەپرەسسيا 1928 جىلدان باستالدى. ويتكەنى 1925 ج .قازاقستان ولكەلىك پارتيا كوميتەتىنىن 1 -حاتشىسى بولىپ كەلگەن ف.ي.گولوششەكين رەسپۋبليكانىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق جانە الەۋەتتىك جاعدايىمەن تانىسقاننان كەيىن «قازاقستانعاۇلى قازان ريەۆوليۋسياسىنىڭ ەشقانداي ىقپالى بولمادى،سوندىقتان مۇندا «كىشى قازان» ريەۆوليۋسياسىن جاساۋ كەرەك» دەگەن تەرىس قورىتىندىعا كەلىپ، رەسپۋبليكادا رەپرەسسيالىك شارالار جۇرگىزە باستايدى . ول ەڭ الدىمەن ەسكى زيالىلارعا اۋىز سالادى. سولاردىن ىشىندە قازاقستاندىق ءا.بوكەيحانوۆ، ج.اقبايەۆ ، ءا.ەرمەكوۆ ت.ب. بولدى.

قاراعاندىداعى ەكىنشى رەپرەسسيا

قاراعاندىداعى ەكىنشى رەپرەسسيا 1937-38 ج . جۇرگىزىلدى .سەبەبى بۇل جىلدارى بۇكىل ەلىمىزدە، اسىرەسە ماسكەۋ مەن لەنينگرادتا جاپپاي رەپرەسسيا باستالعان ەدى. سونىڭ ىزعارى قازاقستانعا دا كەلىپ جەتتى . ويتكەنى كاراعاندى ەلىمىزدەگى ءۇشىنشى كومىر وشاعى اتالدى. مۇندا كوپتەگەن پارتيا، مەملەكەت جانە كوعام قايراتكەرلەرى ، بەلگىلى عالىمدار، اقىن - جازۋشىلار ، ارتيستەر جۇمىس ىستەدى.سوندىقتان دا 1937 جىلعى قازاقستانداعى رەپرەسسيا ەڭ الدىمەن قاراعاندىدان باستالدى.وسى جىلى ماۋسىمايىنداقارقارالى وكرۋگتىك پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى م.عاتاۋلين ۇستالدى .ويتكەنى ول 1932 جىلدىن وزىندە-اق ع.مۇسىرەپوۆ ،م.داۋلەتقالييەۆ ،ق.كۋانىشيەۆ ، ە.التىنبەكوۆتەرمەن بىرگە قازاقستان ولكەلىك پارتيا كوميتەتىنىن سول كەزدەگى 1-حاتشىسى ف.ي.گولوششەكيننىڭ ۇستىنەن بك(ب) پوك-نە حات جازعان بولاتىن. بۇل حات قازقستان كومپارتياسى تاريحىندا «بەسەۋدىڭ حاتى» دەگەن اتپەن بەلگىلەدى.وسى حاتقا بايلانىستى م.عاتاۋلين ۇنەمى باقىلاۋدا جۇرەتىن.سول تۇستا ونىمەن بىرگە ن.نۇرسەيىتوۆتى ، م. ورددبايەۆتى، ج .ءبايمولديندى تۇتقىنعا الادى. سول جىلدىڭ كۇزىندە وسى ءىس بويىنشا ا.اسىلبەكوۆ، ن.نۇرماقوۆ ، س.سەيفۋللين ، ت.رىسقۇلوۆ ت.ب. ۇستالىپ، اتۋ جازاسىنا كەسىلدى . بۇدان كەيىن وسى وبلىستا كىزمەت ىستەگەن ع. ي. پينحاسيك، ءا. ماكاتوۆ، ج.سادۋاكاسوۆ،م.ءتاتىموۆ ، ج.سۇلتانبەكوۆ ، X.ءامىروۆ،و.بەكوۆ،X.جۇسىپبەكوۆ، ت.نۇرتازين،س.تالجانوۆ،ر.السەنوۆ ، ا . اسىلبەكوۆتىڭاكەسى-مۇساپىر ، س.سەيفۋليننىڭ اكەسى - سەيفۋللا ، حاسەن جەتپىسبايەۆ سياقتى كارتتار كاماۋعا الىنىپ، اۋىر جازاعا ۇشىرادى .سول جىلدارى فەدوروۆدا ، كۋپەرمان،مراچكوۆسكيي ، كادالەنكو، شەدين ، يزمايلوۆتاردىڭ توبى دەگەن «ىستەر» ۇيىماداستىرىلدى ، كوپتەگەن ادامدار ناقاقتان - ناقاق جاۋاپقا تارتىلدى. سولاردىن ىشىندە سميرنوۆ ، سمەرتيۋك، پارامونوۆ،حەنكين ، سكريپكين ، كورپەبايەۆ سياقتى جۇمىسشى گۆاردياسىنىڭ كورنەكتى وكىلدەرى دە كەتتى . بۇلاردان باسقا «قاراعاندى ءىسى»، «قارقارالى ءىسى» دەگەن جالعان قىلمىسپەن سان قازاق سوتتالدى. ءسويتىپ،1937 ج. كەزىندە قازاقستاننىڭ پەتروپاۆل،قوستاناي ،سەمەي وبل نىڭ چەكيستەرى ءتارىزدى قاراعاندى وبل . ىشكى ىستەر باسقارما سىنىن قىزمەتكەرلەرى دە ەرەكشە قاتالدىعىمەن كوزگە ءتۇستى .ءتىپتى ۇلى وتان سوعىسىنىڭ اۋىر جىلدارىندا كاراعاندى چەكيستەرىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن 1944 ج. قالانىڭ جامبىل اتىنداعى ورتا مەكتەبىنىڭ ءبىر توپ جاستارى- 3.ءابدىلدين، ب. جاقسىلىقوۆ، ا.رۇستەموۆ،ج.ومىربەكوۆ ت. ب . « ەسەپ » («ەلىن سۇيگەنەرلەر پارتياسى » ) اتتى ۇلتشىلدىق ۇيىم قۇردى » دەگەن ايىپپەن قاماۋعا الىنىپ ،جاۋاپقا تارتىلدى. ال 1951-52ج. كاراعاندى وقىتۋشىلار ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسور ك.جۇماشيەۆ ، اعا وقىتۋشىسى ا.نارەشيەۆ، وسى ينستيتۋتتىڭ تۇلەكتەرى ب. ىسقاقوۆ،م. تەمىروۆ، ر. نارەشيەۆ ت.ب. جوعارىدا اتالعان ۇيىمعا قاتىسى بولعان دەگەن ايىپپەن قاماۋعا الىنىپ، ءارقايسىسى ۇزاق جازا مەرزىمىنە سوت الىپ كەتتى . بۇل رەپرەسسيا نىن جالعاسى 1963-64ج. دەيىن سوزىلىپ ، سول جىلدارى ۇلتشىلدىق ۇيىم قۇردى دەگەن جالامەن ك. ءجۇنىسوۆ، ك. ساۋعابايەۆ ت.ب . ينستيتۋتتان شىعارىلىپ، تۇرلىشە جازالارعا ۇشىرادى.