وتكەن سەنبى كۇنى الماتى وبلىسى ەڭبەكشىقازاق اۋدانى تەسكەنسۋ اۋىلدىق وكرۋگىندە قاڭلى قاراش ءبيدىڭ 190 جىلدىعىنا ارنالعان سالتانات پەن اس بەرۋ شاراسى وتكىزىلدى. سالتاناتقا قازاقستاننىڭ كوپتەگەن وبلىستارىنىڭ وكىلدەرى، سونداي-اق وزبەكستان، قىرعىزستان، تۇركيا ەلدەرىنەن كەلگەن قوناقتار قاتىستى.

«الماتى – نارىنقول» تاس جولىنىڭ بويىندا تەسكەنسۋ اۋىلىنىڭ شىعىس جاعىنداعى 2 شاقىرىم جەردە «قاڭلى قاراش بي» مەمموريالدىق كەسەنەسى ماڭىندا جۇمىرتقاداي اقشاڭقان كيىز ۇيلەر تىگىلىپ، ساحنا ورناتىلىپتى.  كەسەنەنىڭ سولتۇستىك باتىسى ات سپورتى ويىندارى وتكىزىلەتىن ورىن رەتىندە بەلگىلەنىلگەن. سالتاناتقا ءۇش مىڭداي ادام قاتىستى. جيىن قاڭلى قاراش بي بابا ارۋاعىنا باعىشتاپ قۇران وقۋدان باستالدى.

بۇدان سوڭ الماتى وبلىستىق بيكەن ريموۆا اتىنداعى دراما تەاترىنىڭ ارتىستەرى ازىرلەگەن «ساربۇقا مەن شاداي» اتتى ساحنالىق كورىنىس تاماشالاندى.

سالتاناتتى ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ اكىمى بينالي ىسقاق قۇتتىقتاۋ لەبىزبەن اشتى. بۇدان سوڭ قازاقستان پەداگوگيكالىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى، پروفەسسور مارات توقاشبايەۆ قاڭلى قاراش ءبيدىڭ ءومىرى مەن حالىققا سىڭىرگەن ەڭبەگى تۋرالى بايانداما جاسادى. تەڭىزباي ۇلى قاراش – ءحىح عاسىردىڭ ورتاسىندا الاتاۋدىڭ ەتەگىندە تۇرگەننىڭ سايى مەن باقاي تاۋىنىڭ ارالىعىندا بيلىك قۇرعان، پاتشالىق بيلىك ورناعان كەزدە باقاي بولىستىعىن قۇرىپ، ونى ۇزاق جىلدار باسقارعان بي، شەشەن تۇلعا. قاڭلى قاراشتىڭ اتىن شىعارعان ادىلدىگى مەن تۋرالىعى ەكەن. تۇرگەندە بي بولىپ تۇرعان كەزىندە سول جاقتىڭ ءبىر شالى ەلدى جامانداپ كەلگەندە: «وسى ەلدىڭ قارايعان توبەسى مەن بولسام – بۇل ەل مەنىڭ توڭىرەگىمدى بىلعاماي قايدا بارادى. ەلدى جامانداما!» دەپ تىيعان ەكەن. قاراش ءبيدىڭ كورشى وتىرعان باسقا رۋ-تايپالاردىڭ وكىلدەرىن دە باۋىرىنا تارتقانى، كوشىپ كەلگەندەردىڭ قونىستانۋىنا جاعداي جاساعانى جۇرت اراسىندا ءالى كۇنگە اڭىز ەتىپ ايتىلادى. ونىڭ جەتىسۋدىڭ گەنەرال-گۋبەرناتورى ا.گ.كولپاكوۆسكييمەن جاقسى قارىم-قاتىناستا بولعانى، قازاق اۋىلدارىن كازاك-ورىس باسقىنشىلىعىنان قورعاپ وتىرعانى، ەرميتاجعا ءبىرتالاي ەتنوگرافيالىق قۇندىلىقتاردى جىىبەرىسكەنى دە تاريحي دەرەكتەر.

ولكەنىڭ وركەندەۋىنە قاراش ءبيدىڭ ءوزى عانا ەمەس باقاي باۋرايىنداعى ونىڭ الىس-جاقىن تۋىستارى ىلگەرىلى-كەيىندى وسى ءوڭىردىڭ گۇلدەنۋىنە ايتۋلى ۇلەس قوستى. بۇگىنگى ۇرپاق باۋبەك ۇلى شەلەك بابانىڭ، جەتىسۋ وبلىسىنان الاشوردا ۇكىمەتىنىڭ مۇشەسى، دەپۋتات بولعان سادىق امانجولوۆتىڭ، جەتىسۋدا كەڭەس وكىمەتىن ورناتۋعا بەلسەنە اتسالىسقان احمەتجان شىمبولاتوۆتىڭ، ديماش احمەتۇلىنداي ۇلت پەرزەنتىن دۇنيەگە اكەلگەن زاۋرە بايىر قىزى امانجولوۆانىڭ، كۇرەڭبەلدە شارۋا قازاقتاردى قورعاپ «باندى» اتانعان تولەندى ۇلى قۇنداقباي باتىردىڭ، وڭىردە كەڭەس شارۋاشىلىقتارىن قۇرىسقان ىبىرايىم مىرزابەك ۇلىنىڭ، ءساتپاي جانىسبايەۆتىڭ، كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ءجۇنىسباي قايىپوۆتىڭ، سوعىستان كەيىن ۇزاق جىلدار ەڭبەكشىقازاق، تالعار اۋداندارىن باسقارعان الحانبەك مالكەيەۆتىڭ، قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ مۇشەسى بولعان اتىمتاي قيسانوۆتىڭ، ەڭبەكشىقازاق اۋدانىن باسقارعان قۇدايبەرگەن ورىنبەتوۆتىڭ ەسىمدەرىن قۇرمەتپەن ەسكە الادى.

بۇدان كەيىن الماتى وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى ەرمەك كەلىمسەيىت، وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان كەلگەن مەيمان، ەڭبەك ارداگەرى نۇرمۇحاممەد اجمەتوۆ، وزبەكستاننان كەلەن مەيماندار اتىنان دامير قالدىبايەۆ، ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى، ەڭبەك ارداگەرى ايانبەك داۋىتقۇلوۆ قۇتتىقتاۋ لەبىزدەرىن ءبىلدىردى. جيىندى «بايتەرەك-كەلدىبەك» قورىنىڭ ءتوراعاسى، ەل اعاسى ەلەۋسىز سۇلتانعازييەۆ قورىتىندىلاپ، قۇرمەتتى قوناقتارعا ارنايى شاپان جاپتى. قوناقتارعا قوردىڭ دەمەۋشىلىگىمەن شىعارىلعان «قاڭلى قاراش بي» كىتابى تاراتىلدى.

ارى قاراي جينالعان جۇرت «وتىرار سازى» وركەسترىنىڭ كونسەرتىن تاماشالادى. اس ارى قاراي بايگە، كوكپار سياقتى ات سپورتى ويىندارىمەن جالعاسىن تاپتى.

مەلىس سەيداحمەت.

ەڭبەكشىقازاق اۋدانى،

الماتى وبلىسى