توقسان سايىنعى جاريالاناتىن ستاتيستيكالىق دەرەكتەردىڭ ىشىندە حالىقتىڭ دەموگرافيالىق ءوسىمى ەلەمىزدىڭ تۇراقتىلىعى ءۇشىن كەرەك. قازاقتىڭ «كوپ قورقىتادى، تەرەڭ باتىرادى» دەگەن دانالىق تۇجىرىمدارى مىنانداي الماعايىپ زاماندا جانە دۇنيە جۇزىندە جەر كولەمى 9 ورىن الاتىن قازاق ەلى ءۇشىن وتە قاجەت-اق.

ءبىراق، ستاتيستيكالىق دەرەكتەر بويىنشا قازاقستان حالقى جىلىنا تەك 200-250 مىڭ ادامعا كوبەيەدى ەكەن. ولاي بولسا، مۇنداي ۇردىسپەن ەلباسى مەجەلەپ بەرگەن 2020 جىلى قازاق حالقى 20 ملن. بولادى دەگەن دەڭگەيگە ەشقاشان جەتە الماسپىز. ال، ۇلت كوشباسشىسىنىڭ ماقساتى - قازاق جەرىن قازاققا تولتىرۋ.

ءبىر وكىنىشتىسى اعىل-تەگىل اعىلعان قازاق كوشىن توقىراتىپ قويدىق. ەندەشە تابيعي ءوسىم ارقىلى قازاق حالقىنىڭ سانىن كوبەيتۋ كۇن ماسەلەسىندە تۇرۋى كەرەك ەدى، ءبىراق وسى جاعىنان كەلگەندە ۇكىمەتتىڭ دەموگرافيالىق ساياساتى اقساپ جاتقان سياقتى. ولاي دەيتىنىم ۇكىمەت بولاشاق انالارعا قانداي كومەك قولىن سوزىپ وتىر. ويتكەنى، قابىلدانعان زاڭ بويىنشا جاردەماقى سوماسىن الالاپ بەرىپ وتىرعان سياقتى، ياعني جۇمىس ىستەيتىن ايەلگە ءبىر بولەك، جۇمىس ىستەمەيتىن ايەلدەرگە ءبىر بولەك تولەنۋىن ايتامىن. قازاقتىڭ «ەر ادام ءتۇز باقسا، ايەل ادام ءۇي باعادى» دەگەن دانا ناقىلى بار، سوندا قازاقتىڭ باي ەلىندە جۇمىس ىستەيتىن ايەل مەن جۇمىس ىستەمەيتىن ايەلدەر دەپ ەكى توپقا بولگەنى تۇسىنىكسىز، الدە ولار ومىرگە ەكى ءتۇرلى ءسابي اكەلە مە ەكەن!؟ بىرەۋى تورە، ەكىنشىسى تولەڭگىت دەگەندەي! دەگەنمەن زاڭ شىعارعىش دەپۋتاتتار ايەلدى دە، تۋعان بالانى دا ەكى توپقا ءبولۋدى الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك تۋدىدىردىق دەپ ويلاي ما ەكەن. مىسالى، ستاتيستيكادا «ساموزانيتىي» دەگەن توپ بار (نەگىزى اۋىل ادامدارى) ياعني ۇكىمەتكە سالىق تولەمەي (سالىق تولەۋگە قالتالارى كوتەرمەيدى) وزدەرىنىڭ سيىرىنىڭ ءبىر بۇتىنا قاراپ ولمەس كۇنىن كورىپ وتىرعان جاندار دالىرەك ايتساق ولۋگە قولدارى تيمەي وتىرعان جاندار. ال، ولاردىڭ ايەلدەرىنەن تۋعان بالالار ەكىنشى توپتىڭ ياعني بولاشاق تولەڭگىتتەر بولعانى ما.

ال، ەندى حالىقتى قاناپ، ەزۋىن تىلەتىن كاپيتاليستىك ەلدەر انا مەن بالا ءۇشىن قانداي الەۋمەتتىك شارالار قاراستىرعان ەكەن ونى مەن مىنا سايتتان وقىپ تانىستىم، تانىستىم دا تاڭعالدىم:

1. اراب امىرلىگىندە جاڭا تۋعان ءسابيدى مۇنايدى ساتقان تابىسىنىڭ 150 مىڭ دوللارىمەن قامتاماسىز ەتەدى ەكەن.

3. كۋۆەيتتە مەملەكەت ءاربىر تۋعان نارەستەگە 3 مىڭ دوللار كولەمىندە بانك شوتىن اشادى، ءار ازاماتتارىنا ءۇي-جاي سالۋ ءۇشىن پايىسسىز 220 مىڭ دوللار نەسيە ۇسىنادى. ودان باسقا ۇكىمەت ءار كامەلەتكە جاسىنا تولماعان بالالارعا 170 دوللار كولەمىندە اي سايىنعى جاردەماقى جانە 300 دوللار ءار ءۇي شارۋاشىلىعىندا وتىرعان ايەلدەرگە بەرىلەدى. ەلدە ءبىلىم الۋ تەگىن.

4. ساۋد ارابىندا ۇكىمەت ءار جاڭا تۋعان ءسابيدىڭ شوتىنا 10 مىڭ دوللار اۋدارادى ، ءۇي الۋ ءۇشىن قايتارىمسىز 80 مىڭ دوللار بەرىلەدى. 13 مىڭ دوللار جوعارعى وقۋ ورنىن بىتىرگەن تۇلەكتەرگە بەرىلەدى. بۇل ەلدە مەديسينا جانە ءبىلىم الۋ مۇنايدىڭ تابىسى ارقاسىندا تەگىن.

5. تۇركمەنىستاندا ەلەكتروەنەرگيا، سۋ، گاز جانە تۇز تۇرعىندار تەگىن الادى. ودان باسقا  بەنزين اي-95 تىپتەن… 16 سەنت ءليترى.

6. نورۆەگيادا ءار ازاماتقا تۋعاننان باستاپ مۇنايدى ساتقاننان الىنعان قوماقتى قارجى ءتۇسىپ تۇرادى. ەلدە زاڭدى تۇرعىدان تەگىن ءبىلىم، تەگىن مەديسينا، الەۋمەتتىك جاردەم جوعارعى دەڭگەيدە.

7. تابيعي بايلىعى جونىندە الەم بويىنشا العاشقى وندىقتىڭ ىشىنە كىرەتىن قازاق ەلىندە سابيلەرگە كورسەتىلەتىن زاڭنىڭ ءسوزى دە، اريفمەتيكاسى دا كوپ زاڭ ەكەن. ءبىر عاجابى، ءبىر جاسقا دەيىنگى بالا كۇتىمىنە بايلانىستى الەۋمەتتىك تولەمدەردى ءوز بەتىنشە فورمۋلا ارقىلى ەسەپتەۋگە دە بولاتىن كورىنەدى! اي سايىنعى تولەم كولەمى سوڭعى 24 ايداعى ورتاشا ايلىق كىرىستى 0،4 - كىرىستى الماستىرۋ كوەففيسيەنتىنە كوبەيتۋ ارقىلى انىقتالادى. مىسالى، سوڭعى ەكى جىلداعى ورتاشا ايلىق تابىسىڭىز 60 مىڭ تەڭگەنى قۇراسا، وندا اي سايىنعى تولەم كولەمى 24 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىن كورىنەدى.

ال، جۇمىسسىز انالارعا تولەنەتىن اي سايىنعى الەۋمەتتىك تولەم مولشەرى ءبىرىنشى بالا ءۇشىن 5،76 اەك (اەك 2016 - 2121تگ ح 5،76/12217)، ەكىنشى بالا ءۇشىن 6،81 اەك، ءۇشىنشى بالا ءۇشىن 7،85 اەك جانە ءتورتىنشى بالا ءۇشىن 8،90 اەك-تى قۇرايدى. 2016 جىلى ءبىرجولعى جاردەماقى كولەمى ءبىرىنشى، ەكىنشى جانە ءۇشىنشى بالالار ءۇشىن 31،41 اەك جانە ءتورتىنشى بالا ءۇشىن 52،35 اەك-تى قۇرايدى.

ەھ، شىركىن! ەلىمىز كورىنگەن فورۋمدارعا، قالا كۇنىنە، شەتەل انشىلەرىنە شاشقان اقشانى انالاردى جۇمىس ىستەيتىن، جۇمىس ىستەمەيتىن دەپ بولمەي جاڭا تۋعان سابيلەرگە قارجىنى اياماي بەرسە عوي قازاقتىڭ دالاسى قازاققا تولار ما ەدى. سول تۋعان بالالار ەرتەڭ وزدەرى ءۇشىن تولەگەن اقشانى 100 ەسە قىلىپ قايتارار ەدى. اتتەڭ، اتتەڭ كورەگەن باسشى بولسا عوي!!!

وسى قازاق ءبىرىن ءبىرى كورە المايدى ءبىر ءبىرىنىڭ اياعىنان تارتادى، اياقتان شالادى، قازاق جالقاۋ، ءجاتىپىشىر دەگەن قاڭقۋ سوزدەردى قازاقتاردىڭ ءوز اۋىزدارىنان ەستىپ (باسقا ۇلتتاردىڭ قازاقتاردى جامانداعاندارىنا ەت ۇيرەنگەن) راسىندا نەگە قازاق بولىپ ءجۇرمىن دەپ وكىنىپ تە قالاسىڭ. نەگە قازاق وسىلاي ءوز ۇلتىنان تۇڭىلەدى. نەگە؟؟؟ مەنىڭشە ونىڭ سەبەبى 25 جىل تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ قۇراۋشىسى بولعان قازاق ءتىلىنىڭ اياق استى بولۋى، تابيعي بايلىعىمىزدىڭ تالان-تاراجعا ءتۇسۋى، اكەسى ەمەس بابالارىمىزدىڭ مۇراعا تاستاعان جەرىنىڭ قولدى بولۋى، ەكونوميكامىزدىڭ شاتقاياقتانۋى، ال ەكونوميكامىز گۇلدەندى دەسە دە، ءجىو جان باسىنا 13000 دوللار بولدى دەسە دە تەڭگەنىڭ دولار باعامىنا شاققانداعى قۇنى 352 تەڭگە بولۋى بارلىق جەتكەن جەتىستىكتى جۋىپ-شايىپ كەتەتىندىگى.

ءبىراق كوڭىلىمدى ۋاتاتىنى سول جالقاۋ قازاقتىڭ جامان بولسىن جاقسى بولسىن ورىسشا سويلەسىن، اعىلشىنشا سويلەسىن قازاقتىڭ تاۋەلسىز ەلى بار ەكەندىگى. «كوڭ اينالىپ قالپىنا كەلەر» ەندەشە قازاق ۇلتىنىڭ بولاشاعىنا سەنەمىن.

ەرسىن ەرعالييەۆ