ەلىمىزدەگى ەڭ وزەكتى ماسەلە تۇرعىن ءۇي الۋ، حالىقتىڭ ءوزىن ءوزى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋى. بۇل باعىتتا 2005 جىلدان بەرى ءبىرشاما ىستەر اتقارىلىپ كەلەدى. اسىرەسە مەملەكەتتىك تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارى بويىنشا 55 مىڭنان استام پاتەر سالىنعان. بولجاممەن ءبىر قاباتتى، ءۇش بولمەلى جەر ءۇي سالۋعا جارتى جىلداي ۋاقىتى كەتەدى. ال قۇرىلىسقا قاجەت قاراجات كولەمى 4-5 ميلليون تەڭگە ماڭايىندا. بۇنىڭ ءوزى ۇنەم. سەبەبى كوپقاباتتى ۇيدەن پاتەر الۋ ءۇشىن كەمىندە 15 ميلليون تەڭگە قاجەت. ال ونى قالتا كوتەرمەيدى - دەيدى BAQ.kz ءتىلشىسى "حابار" ارناسىنا سىلتەمە جاساپ. بۇل تۋرالى Qamshy.kz حابارلايدى.
قىزىلوردالىق ءجۇزباي تاڭرىقبايەۆ 10 سوتىق جەردى كەزەكتە بەس جىل كۇتكەن. دىتتەگەنىنە جەتكەن ازامات ەندى جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىمەن اينالىسپاق.
"ءۇي سوعۋعا ارنالعان جەرگە قولىمىز جەتتى. بۇل جەر ءۇيدىڭ سوعۋ قۇنى ءوزىمىز ەسەپتەپ كورسەك، 4-5 ميلليون تەڭگە قاراجات كەتەدى ەكەن. ال يپوتەكاعا الاتىن ۇيلەر 15-16 ميلليونداي بولادى. سوندىقتان مىنا جەر ءۇي سوعۋ بىزگە ءتيىمدى بولىپ تۇر" - دەيدى قىزىلوردا قالاسىنىڭ تۇرعىنى ءجۇزباي تاڭرىقبايەۆ.
شىنىمەن، جەكە باسپانا سالۋدان قاراعاندا، ساتىپ الۋ ناعىز ابىگەرلىك ءىس. ماسەلەن، كرىشا ساراپتامالىق سايتىنىڭ ماماندارى وتاندىق ستاتيستيكا كوميتەتى كەلتىرگەن دەرەكتەر نەگىزىندە قازاقستاندىقتاردىڭ باسپاناعا قول جەتكىزۋلەرى ءۇشىن جالاقىلارىن قانشا جىل بويى جيناپ-تەرۋ كەرەك ەكەنىن ساناپ شىققان.
مىسالى، ورتاشا ەسەپپەن ءبىر پاتەر قۇنى 14 ميلليون تەڭگە دەلىك. ءار ءوڭىردىڭ ەڭبەكاقى كولەمى ءارقالاي ەكەنىن ەسكەرسەك، ورتا جالاقى كولەمى 265 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىن اتىراۋ وبلىسى تۇرعىندارى باسپاناعا ءتورت جارىم جىل ىشىندە قول جەتكىزەدى.
140 مىڭ الاتىن باتىسقازاقستاندىقتار پاتەرلەرىن 8 جىلدان استام كۇتەدى. ال بار جوعى 98 مىڭ جالاقى كورەتىن جامبىل وبلىسى حالقى تۇرعىن ۇيگە 12 جىل بويى قارجى جينايدى. بۇنىڭ ءوزى حالىق تاماق پەن كيىمنەن، الەۋمەتتىك قاجەتتىلىكتەن باس تارتىپ، جالاقىسىن تەك باسپاناعا جۇمساسا عانا ىسكە اسادى.
تۇرعىن ءۇي تاۋقىمەتىن شەشۋ ءۇشىن ماماندار ءتۇرلى ۇسىنىستار ايتۋدا. سونىڭ ءبىرى – قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ ورتاق قوعامدىق قورىن قۇرۋ باستاماسى. «قاراپايىم تىلمەن جەتكىزسەك، ءار قازاقستاندىق ازامات وسى قورعا اي سايىن بەس ءجۇز تەڭگە سالىپ وتىرسا، جينالعان قارجى مەردىگەرلەرگە ءبولىنىپ، باسپانا قارقىنى ءوسىپ، تۇرعىن ءۇي كەزەگى تەز جىلجيتىن ەدى»، – دەيدى ولار. ازىرگە بۇل تەك ۇسىنىس قانا.
مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى بويىنشا بەرىلەتىن ۇيلەر استانانىڭ سول جاق جاعالاۋىندا 2007 جىلدان باستاپ سالىنعان. ودان بەرى 16 مىڭنان استام ادام باسپانامەن قامتاماسىز ەتىلدى. ولار – مەملەكەتتىك، بيۋدجەتتىك قىزمەتكەرلەر جانە جاس وتاۋ باعدارلاماسىنىڭ قاتىسۋشىلارى. مىسالى، وتكەن جىلدىڭ وزىندە استانادا 4000 پاتەر بەرىلگەن. الايدا ىشكى ميگراسياعا بايلانىستى بەرىلەتىن وتىنىشتەردىڭ سانى ودان دا كوپ. ءقازىر 42 مىڭعا جۋىق ادام تۇرعىن ۇيدەن ءالى دامەلى.
"حالىقتى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ مەملەكەتتىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى بولعاندىقتان، ءقازىر تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە تۇرۋ ءتارتىبى دە جەڭىلدەتىلگەن. ەندى بۇرىنعىداي قۇجات قابىلداۋ كەزىندە ۇزىن-سونار كەزەككە تۇرماي، وتىنىشتەردى ەلەكتروندىق تۇردە ە-astana.kz سايتىنا تىركەلىپ، تىزىمگە ەنە الادى" - دەيدى استانا قالاسى تۇرعىن ءۇي باسقارماسىنىڭ باستىعى رۋسلان احمەتوۆ.
ەلىمىزدەگى پاتەر الۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىنىڭ ءبىرى – "تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق" بانكىنەن يپوتەكا الۋ. سوڭعى 8 جىلدا وسى باعىتتا ەلىمىزدە جالپى كولەمى 4 ميلليون شارشى مەتر بولاتىن 55 مىڭ 694 پاتەر سالىنعان. 2005 جىلدان پاتەرلەر كوپتەپ سالىنا باستادى. 25 مىڭ. ال بيىل 7 مىڭ پاتەر تاپسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
