قىتايدا وتكەن G20 ءسامميتى قارساڭىندا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ سينحۋا اگەنتتىگى مەن باسقا دا اقپارات قۇرالدارىنا سۇحبات بەرە وتىرىپ، قىتايدان 51 كاسىپورىن قازاقستانعا كوشىرىلەتىنىن ايتقان ەدى. بۇل ۇكىمەتتىڭ ەلباسىعا ازىرلەپ بەرگەن شالاعاي ۇسىنىستارىنىڭ سالدارى دەپ ويلايمىن. قازاقستاننىڭ كەلەشەگىن ويلايتىن بولساق، بۇل مۇلدە جول بەرۋگە بولمايتىن جاعداي!

پايداسى مەن زيانى جەتكىلىكتى تۇردە تارازىلانباعان، جەڭىل قابىلدانعان باعدارلاما قازاقستان حالقىنا ماڭگى قۇتىلمايتىن بوداندىق قامىتىن كيگىزۋى ىقتيمال. جۇڭگو بەرەدى دەپ ۇمىتتەنىپ وتىرعان 26،2 ملرد دوللار قازاقستان تاعدىرىن تالكەككە سالاتىن قاقپان تىلشىگىندەگى «ءدامدى سىرعا» ۇقسايدى. 

جۇڭگو ەش نارسەنى جايدان جاي جاساي سالمايدى. بۇل ارەكەتتەردىڭ نەگىزىندە ءۇش سەبەپ جاتىر. بىرىنشىدەن، الىستى كوزدەيتىن ساياسي سەبەپ – بۇل قىتايدىڭ بەيبىت ەكسپانسياسى. جەر كولەمى وراسان قازاقستان قىتايدى بۇرىننان قىزىقتىرىپ كەلەدى. قىتايعا قانداي سەبەپپەن بولسا دا ءوزىنىڭ قازاقستانعا جاپپاي ەنۋىن قامتاماسىز ەتەتىن جوبالار اۋاداي قاجەت. «51 كاسىپورىن» سونىڭ تاپتىرماس جولى. ال جۇڭگو ءبىر كىرگەن جەرىنەن شىقپايدى. رەسەيدىڭ قىتايعا جالعا بەرگەن جەرى سونىڭ دالەلى.

ەكىنشىدەن، بىزگە كوشىرىلەتىن زاۋىتتار قىتايدىڭ ەكولوگيالىق پروبلەمالارىن قازاقستانعا كوشىرەدى. ويتكەنى ءدال بۇگىندە جۇڭگو ەكولوگيالىق قيىندىقتاردىڭ اۋىر زارداپتارىن باستان كەشىرۋدە. جۇڭگو كومپانيالارى مەن جۇڭگو كولىكتەرى نەگىزىنەن ارزان وتىنمەن، ديزەلمەن جۇمىس ىستەيدى. New York Times گازەتى اتاپ وتكەنىندەي، قىتايدىڭ مەملەكەتتىك كاسىپورىندارى، اسىرەسە قىتايدىڭ مۇناي، حيميا كورپوراسيالارى مەن ەنەرگەتيكالىق كومپانيالارى حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنان گورى تاباتىن ەكونوميكالىق پايداسىن جوعارى قويادى. سوندىقتان شەنەۋنىكتەر ەكولوگيالىق جاڭا نورماتيۆتەردىڭ قابىلدانۋىنا جول بەرمەي وتىر. «ءوزىنىڭ بەتىن اياماعان كىسىنىڭ بەتىن دالاداي قىلادى» دەمەكشى، ءوز ەلىن اياماعان جۇڭگو كاسىپورىندارى قازاقستان حالقىن اياۋى مۇمكىن ەمەس. 51 زاۋىت قازاقستان ءۇشىن وراسان پروبلەمالار تۋعىزارى انىق. ەرتەڭ كىرگىزىپ العان سوڭ ول زاۋىتتاردىڭ جۇمىسىن نە توقتاتا الماي، نە ەلدەن قايتا شىعارا الماي وزىمىزگە ءوزىمىز پروبلەمالار تاۋىپ الارىمىز ءسوزسىز. قازاقستاننىڭ ءوز ەكولوگياسىنىڭ دا جاعدايى جەتىسىپ تۇرعان جوق.

ۇشىنشىدەن، جۇڭگو جاعى «مىنە، سىزدەرگە 51 زاۋىتىمىزدى بەردىك، ەندى وزدەرىڭىز ىستەي بەرىڭىزدەر» دەپ قاراپ وتىرمايدى. 51 زاۋىت ورتاشا ەسەپپەن ءارقايسىسى مىڭ ادامنان جۇمىسشى، مامان كىرگىزەتىن بولسا 51 مىڭ جۇڭگو كىرەدى دەگەن ءسوز. ولارعا جۇڭگو مۇعالىمدەرى، جۇڭگو دارىگەرلەرى، جۇڭگو اسپازدارى كەرەك بولادى. ارى قاراي وتباسىلارى، تۋىستارى، ءتۇرلى قىزمەت سالالارى قاپتايدى. «جەردى ساتپايمىز!» دەگەن ايقايىمىزدى جىلاعان بالانىڭ داۋىسى سياقتى ەشكىم قۇلاعىنا ىلمەيتىن بولادى. قىسقا مەرزىمدە ەكونوميكا ارقىلى ەلىمىزدەگى ساياسي، الەۋمەتتىك احۋال جۇڭگو پايداسىنا قاراي بەت بۇرادى.

شىن مانىندە قازاقستانعا كوشىرىلمەك جۇڭگو زاۋىتتارى تاۋەلسىزدىگىمىزگە تونگەن ءقاۋىپ!

سوندىقتان، ەلباسى بۇل جوباعا موراتوريي جاريالاپ، ماسەلەنى تولىق زەرتتەۋدەن وتكىزگەن ءجون دەپ ەسەپتەيمىن. ايتەۋىر بارماعىمىزدى تىستەپ قالمايىق. قىتايمەن ويناۋعا بولمايدى!

مارات توقاشبايەۆتىڭ فەيسبۋكتەگى پاراقشاسىنان الىندى