ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ 9 قىركۇيەك كۇنى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن جيىنىن وتكىزەتىنىن مالىمدەدى. پارلامەنت سەسسياسىنىڭ 1 قىركۇيەكتەگى اشىلۋىندا پرەزيدەنت حالىق تابىسىن ارتتىرۋ جونىندەگى ۇسىنىستارىمەن سول ۇكىمەت جيىنىندا بولىسەتىنىن ايتقان ەدى.
«حالىق تابىسىن اياق استىنان قالاي ارتتىرماق؟ ديەۆالۆاسيا، قىمباتشىلىق قىسقان الەۋمەتتىڭ الەۋەتىن ءبىر جيىندا شەشە سالاتىن ول قانداي كورەگەندىك؟»، - دەگەن ساۋالداردى ىسىرا تۇرىپ، قازاقستاننىڭ باسقارۋ جۇيەسىندەگى بۇرىنعى تاجىريبەلەرىنە سۇيەنە وتىرىپ، 9 قىركۇيەكتەگى جيىنعا، وندا كوتەرىلەتىن ماسەلەلەر مەن قابىلداناتىن شەشىمدەرگە از-ماز بولجام جاساپ كورسەك.
جالپى، ەلدە وسى كۇز ساياسي تۇرعىدا «وتە ىستىق» بولادى دەگەن اڭگىمەلەر ايتىلۋدا. ءبىراق، ساراپشىلاردىڭ دەنى جالپىلاما وزگەرىستەر بولادى، پارلامەنت وكىلەتتىلىگى كەڭەيتىلەدى دەگەن سياقتى سۇيكەي قامشىلاعانى بولماسا، ساياسي تەمپەراتۋرانى قىزدىراتىن فاكتورلاردى ءدوپ باسىپ ايتقان ەشكىم جوق. پارلامەنت وكىلەتتىلىگىن كەڭەيتۋ، پرەزيدەنت قۇزىرىنداعى مىندەتتەردىڭ ءبىرقاتارىن زاڭ شىعارۋشى، اتقارۋشى بيلىككە ءبولىپ بەرۋ دەگەننىڭ ءبارى كونستيتۋسيالىق رەفورمانى تالاپ ەتەتىن ۇلكەن ساياسي ماسەلە. سوندىقتان، ساياسي ساراپشى ەكەنمىن دەپ، وڭايلىقپەن بولمايتىن شارۋانى بولجاۋدىڭ قاجەتى جوق.
سونىمەن، 9 قىركۇيەكتە نە بولۋى مۇمكىن؟ وسى جىل باسىنان بەرگى ەلدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋال ءسوز بولىپ، ك. ءماسىموۆ باسقاراتىن مينيسترلەر كابينەتىنىڭ ولقىلىقتارى وڭدىرماي سىنالاتىن سەكىلدى وسى جولى. جيىنداعى تەمپەراتۋرا شامامەن جەر زاڭناماسىنا موراتوريي ەنگىزگەن مامىرداعى كەڭەستەگىدەن كەم بولمايدى. ەستەرىڭىزدە بولسا، سول جيىندا ك. ءماسىموۆتىڭ بايانداماسى تىڭدالىپ، ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى مەن اۋىلشارۋاشىلىق ءمينيسترى سوگىس الىپ، ارتىنشا وتستاۆكاعا كەتكەن بولاتىن. بۇل جيىن دا وتستاۆكاسىز بولمايتىن سياقتى. «ولەدى، ولەدى دەپ مولدادان دا ۇيات بولدى» دەگەن انەبىر اپامىز ايتپاقشى، «ءماسىموۆ كەتەدى، ءماسىموۆ كەتەدى» دەگەن اڭگىمەگە دە وسى جيىن نۇكتە قويۋى مۇمكىن.
ازداعان ءۇزىلىستى قوسپاعاندا جەتى جىلدان استام ۇكىمەت باسقارعان كارىمنىڭ ورنىنا ونىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولىپ جۇرگەن باقىتجان ساعىنتايەۆتىڭ تاعايىندالىپ قالۋ مۇمكىندىگى وتە جوعارى. ويتكەنى، ۇكىمەتتىڭ وسى كۇنگە دەيىنگى جوبا، جوسپارلارىن ارى قاراي جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن دە پرەمەرلىككە مينيسترلەر كابينەتىنىڭ وسى قۇرامىنان بىرەۋ تاعايىندالۋى ءتيىس. اۋىلشارۋاشىلىعىنا جاۋاپتى ورىنباسار اسقار مىرزاحمەتوۆتى دە ۇسىنۋشىلار بولار، ءبىراق، ونىڭ ءوز باسىنا جەتەرلىك وزگە مىندەتتەرى بار.
ەكونوميكادان بولەك، الەۋمەتتىك سالا دا وڭىپ تۇر دەي المايمىز. الدا، جۇمىسسىزدىق، قىسقارتۋ، ءتىپتى زەينەتاقىنىڭ كەشىگىپ قالۋى سىندى قاۋىپ-قاتەرلەر جوق ەمەس. ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى دە سوڭعى رەفورمالار قوعام نارازىلىعىنا ۇشىرادى. سول سەبەپتى بۇل سالانىڭ دا جىگىن جاتقىزۋ قاجەت. قولدان كەلەتىنى – كادرلىق ءاۋىس-تۇيىس. الەۋمەتتىك سالاعا جاۋاپتى ۆيسە-پرەمەر كرەسلوسىنا ۇزاق ءبىر جىلدارى كەزىندە ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى بولعان، ۆيسە-پرەمەرلىكتىڭ دە ءدامىن تاتقان (2013 جىل)، 2014 جىلدىڭ قاراشاسىنان مەملەكەتتىك حاتشى لاۋازىمىن اتقارىپ جۇرگەن گۇلشارا ءابدىحالىقوۆانىڭ جايعاسۋى عاجاپ ەمەس.
گۇلشارادان بوساعان ورىنعا رەسەيدە ەلشىلىكتە جۇرگەن مارات ءتاجيندى قايتا قونجيتقىسى كەلەتىن ساراپشىلار بار. ءبىراق، پرەزيدەنتتىڭ ەشكىم ويلاماعان جوسپارلارلارى بولۋى دا مۇمكىن عوي. ماسەلەن، مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى استانا وڭىرلىك حابىنىڭ جەتەكشىسى ءاليحان بايمەنوۆتى نەگە ءبىر ريزا قىلىپ قويماسقا؟
جيىندا سونداي-اق، قاۋىپسىزدىك، ىشكى ءتارتىپ جايى دا ءسوز بولۋى مۇمكىن. اقتوبەدەگى، الماتىداعى تەراكتىلەرگە قاتىستى ەلباسى قۇقىققورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسىنا باعا بەرۋى 
مۇمكىن. تەراكت كەزىندەگى پوليسيانىڭ ارەكەتى، قازا بولعاندار، جارالانعاندار سانىنىڭ كوپتىگى ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆتىڭ كەمشىلىگى دەلىنسە – ءمينيستردىڭ كەتكەنى. باسپاسوزدە جەمقورلىق جايلادى دەلىنىپ جۇرگەن ىشكى ىستەر ورگاندارىن جەگى قۇرتتان تازارتۋ ءۇشىن جەمقورلىقپەن كۇرەس جونىندەگى ۇلتتىق بيۋرو باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اليك شپەكبايەۆقا تاڭداۋ جاسالۋى دا مۇمكىن. جالپى، ول كىسىنىڭ وسى مينيسترلىككە كەلەتىنى تۋرالى كوپتەن بەرى ايتىلىپ ءجۇر.
بۇل جەردە ورىندارىن بوساتقاندارعا الاڭداۋ قاجەت ەمەس سياقتى. وسى كۇنگە دەيىن وندايلاردىڭ ەشبىرى دالادا قالعانىن كورمەدىك. ءىس قوزعالىپ، سوتتى بولادى دەيتىندەي دە ەمەس. ماسەلەن، ك. ءماسىموۆ ۇلتتىق كومپانيالار مەن ءتۇرلى حولدينگتەردىڭ بىرىنە باسقارۋشى بولىپ كەتۋى مۇمكىن. ال، ق. قاسىموۆقا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىندەگى ءبىر بولىمنەن ورىن تابىلار.
مۇندا داريعانىڭ جاعدايى ءبىرشاما كۇردەلى. كۇردەلى دەگەندە قۇردىمعا كەتەدى دەگەن ءسوز ەمەس. ەلباسى داريعا نۇرسۇلتان قىزىنىڭ ساياسي كارەراسىنا ەرەكشە ۇقىپتىلىقپەن قارايدى. ونىڭ ۇستىنە، كەشەگى وزبەكستان جاعدايى دا قاپەردە. كارىموۆتىڭ كىشى قىزى بيلىك تىزگىنىن ۇستايدى دەپ بال اشقاندار كوپ بولعانمەن، كەشەگى جاعداي باسقا ناتيجە كورسەتىپ وتىر...
بۇگىنگە دەيىن د. نازاربايەۆا اتقارۋشى بيلىكتەگى اۋقىمدى ءبىر سالانىڭ قۇلاعىن ۇستادى. ونىڭ الدىندا، ءماجىلىس دەپۋتاتى، ۆيسە-سپيكەر بولعانى جانە بار. سوندا داريعا بارماعان نە قالدى؟ ءيا، سپيكەرلىك قالدى. سپيكەرلىك بولعاندا دا تومەنگى پالاتانىڭ ەمەس، ماجىلىستەگى ن. نىعماتۋللينمەن ساياسي تەپە-تەڭدىك ساقتايتىن، قاجەت بولعاندا وعان قارسىلىق تانىتا الاتىنداي تۇلعا سەناتتا وتىرۋى ءتيىس. ال، وسىعان دەيىن ەكى مارتە پارلامەنتتىڭ جوعارعى پالاتاسىنا ءتوراعالىق ەتكەن ق. توقايەۆ زەينەت جاسىنا بيىل مامىر ايىندا تولىپ كەتكەن.
سايلاۋ بەك
