اتا-بابالارىمىزدىڭ قانى ، انالارىمىزدىڭ كوز جاسىنا سۋارىلىپ جەتكەن تاۋەلسىزدىكتىڭ پارقىن بىزدەر، اسىرەسە بۇگىنگى جاس ۇرپاق باعالاپ ءجۇرمىز بە؟ دەگەن وي ءارقايسىمىزدى ءجيى مازالايتىنى حاق.جاسىراتىنى جوق، باز بىرەۋلەرگە وسى ءبىر جايما-شۋاق ءومىر وسىلاي بولا سالعانداي كورىنىپ، اينالاسىنا ءبىر ءسات زەر سالماي، جالاڭ ۇرانمەن، قاساڭ ويلارمەن كۇن كەشىپ جاتادى.الدىنا قويعان بەلگىلى ءبىر ماقساتى جوق، يا بىلىمگە ۇمتىلماي، تەك بۇگىنگىسىمەن عانا ءوزى ءۇشىن ءومىر ءسۇرىپ، اشەيىن قارا كوبەيتىپ جۇرگەن كەيبىر جاستاردى كورگەندە جانىڭ اۋىراتىنى دا راس. ارمان، باۋىرجان، اقمارال ەسىمدى ىنى-سىڭلىلەرىمنىڭ تىرناقالدى ولەڭدەرىن وقىعاندا، ول بەيمازا كۇيدەن ارىلعانداي بولدىق. اتا-بابالارىنىڭ قانى تامعان وتانىنان جىراقتا دۇنيەگە كەلۋگە ءماجبۇر بولسا دا ولاردىڭ ۇلتىنا دەگەن ىستىق سۇيىسپەنشىلىگى، ەلىنىڭ بۇگىنگى ەركىندىگىنە سۇيسىنۋمەن قاتار ەل مۇددەسى مەن بولاشاعىنا الاڭداۋشىلىعى، بابالار رۋحىنا تاعزىم ەتىپ، تاريحىن قاستەرلەي بىلەتىندىگى ەرەكشە ءسۇيسىندىردى.اتا-بابا رۋحىنىڭ قۇدىرەتتىلىگى دەگەن وسى شىعار.. تاۋەلسىزدىك اڭساپ كەتكەن، امانات ەتكەن بابالارىمنىڭ بۇگىنگى كۇنگە جەتكەن تامشىلارىنا اق جول تىلەيمىن.

جالعاسبەك اقمارال:

اسپاننان ايدا ماعان ءتىل قاتادى. اقكوڭىل ادال سىرىن تىڭداتادى، تىسقا شىقسام ەركەلەي بىرگە ءجۇرىپ، ۇيىقتاسام ۇيگە كىرىپ ءبىر جاتادى. الەمگە سۇتتەي نۇرلى جايعان اراي، اۋىلدى وتىرادى ايمالاپ اي. ايلى كەشتە توعجانىن كۇتىپ تۇرعان، كوز الدىما كەلەدى قايران اباي. جاپ-جاسىل اعاشتاردىڭ اراسىندا، اي سۋعا شومىلادى ناناسىڭ با؟ بۇلت قىزعانىپ جۇلدىزدار جاسيتۇعىن سۇلۋدى بۇل الەمنەن تاباسىڭ با؟ اي كۇندىز كۇن جىگىتتەن جاسىرىنىپ، جاتادى ار-ۇياتقا باسىن ۇرىپ ، اي دەگەن ماحابباتتىڭ كيەسى عوي، جۇرەككە سەۋىپ جۇرگەن اسىل رۋح. مۇڭلى اۋەن قۇشاعىندا ماڭدايىنا سىيماعان قۋ دالانىڭ، قاڭباقتار ءجۇر باعىتسىز قۋدالانىپ. كۇننىڭ كوزىن توسىپ اپ كورسەتپەيدى. قارا بۇلتتار اسپاندى شۋدالانىپ. اۋەن كەلەر ءبىر مۇڭلى سۇڭقىلداعان، ورتاق بولىپ بۇل ءۇندى كىم تىڭداعان؟ تابيعاتتىڭ وكپەسىن كوتەرە الماي، كوتەرە الماي جىرتىلساڭ،جىرتىل دالام. وزىمە ءبىر ۇندەمەستىك تاۋىپ الىپ، قۇلاق تۇرەم وسى ۇنگە اۋىق-اۋىق. قىرعىن جىلدار زارلاعان قىز ءۇنى مە؟ قان مايداندا قانسىراپ جارى قالىپ. نە سۇڭقىل بۇل، ياپىر-اۋ ار جاقتاعى. شۋىلداپ بوگدە مىناۋ جان-جاقتاعى. ۇمىتقان سوڭ باتىرىن، بابالارىن، جوقتاۋى ما ارۋاقتىڭ ارۋاقتاردى؟! قانداي ءۇن بۇل، داريعا-اي تولىپ جەتكەن، قاي قۇدىرەت بۇل ماڭعا الىپ جەتكەن. اسان قايعى كۇيى مە جەلگە ورانىپ؟ بوزىنگەننىڭ ۇنىندەي تالىپ جەتكەن. قۇپيا ءبىر وسى ءۇندى تىڭداپ الىپ، تىڭداپ الىپ، جۇرەكتى تىرناپ الىپ. ولەڭ جازىپ وتىرمىن ءتۇن ىشىندە، العانداي جاس قالامدى مۇڭعا مالىپ.

ءوز باقىتىن وزىنشە مۇڭعا بالاپ، كوڭىلىنىڭ تۇبىندە جىر مازالاپ. جۇرەگىنە تۇرعانىن سەزىنە مە؟ قۋ تىرلىك سۇم ويلارمەن سۇعىن قاداپ. تەڭەستىرمەي بۇل كۇنىن باسقا كۇنمەن، جىرتىپ جازىپ مۇڭدارىن باسقا كەلگەن. اقىن وتىر كۇبىرلەپ شام تۇبىندە سىرىن باعىپ تىرلىكتىڭ اسقاق ۇنمەن. جات قىلىققا جانى قاس باسپاي قادام، اۋلاق ۇستاپ ۇجدانىن باس پايدادان. جەز بۇيداسىن ارماننىڭ جىرعا بەرىپ، اقىن وتىر جانىنا تاس بايلاعان. ءتۇسىپ بەرىپ جارلىعا جالعىز اتىن، وزبىرلىققا باسا الماي تاڭعا ىزاسىن. وتىر ما ەكەن تاعى دا مۇڭعا باتىپ، شام تۇبىندە كۇبىرلەپ جالعىز اقىن.

ادىلبەك ارمان:

دالانىڭ سارعىش ساعىمى قوبىز كەۋدەمدى كۇيگە وراپ. عاسىردىڭ قايسار سارىنى شەرمەندە جىردى بۇيدالاپ. جۇلدىزدارى بۇرسەڭدەگەن بۇل تۇندە، جاتتىم تاعى كوكەي تولىپ ۇركىنگە. جاتتىم تاعى ايعا قايراپ ءتىسىمدى زارلى ءانىمدى امال تاپپاي ىركۋگە. بەۋ، ءالميساق، ەرتەگىڭنەن ءيىسى اڭقيدى-اۋ ەرلىكتىڭ. ۇلى رۋحىن سەركە جىرمەن كەستەلەپسىڭ ورلىكتىڭ. اتتەڭ، مەزگىل نامىسىڭدى اپ قالىپتى، قايتەيىن؟ تاس تىلەتىن سەمسەرىڭدى توت باسىپتى، قايتەيىن؟ جات ءداۋىر جانىن ۇككەن الاتاۋ دا، قۇلاعانعا شاق قالىپتى، قايتەيىن؟ جوق قولىمدا ناركەسكەنىم، جوق اسىنار قىلشانىم، شارشاپ ءبىتتى الماس سەنىم. تۇرتە بەرىپ تۇمسا مۇڭ. سىندى جىگەر، قابىرجىدى دارمەندە. قايران بابا، تاكاپپار ءھام ءور كەۋدە، قاق جۇرەككە قارا نايزا شانشىلىپ، ءوزىڭ قۇساپ شەيىت كەتسەم، ارمان نە؟ كۇبىرلەيدى ىزعارلى كوك. كۇبىرلەيدى كارى ءتۇن. سىبىزعىداي سىزداپ جۇرەك. اھ ۇرادى سابىرىم. كۇيىك كومگەن بايعۇس ءۇمىت ايعا سوزسا ساۋساعىن، سول اپپاق اي باۋىزدادى ارمانىمنىڭ قارما ءانىن. كىر ءداۋىردىڭ بەسىگىندە قاسىرەتكە تەربەلىپ، جاتتىم ءۇنسىز اڭىز عاسىر ەلەسىنە تامسانىپ. جان ايقايى ەي، قاسيەتتى قاسىرەت! سەنى جالعىز ءبىز كەلەمىز ارقالاپ. جۇرەك كۇيىپ، سەزىم سۋىپ، زار قاماپ. كۇلگە اينالساق جالعىز وزىڭە ۇمىتپاي، جىبەرەرسىڭ “ امين” دەپ تورقالاپ... ەسكى زامان، ەسكى جىرلار، ەسكى اندەر... جانە ەسكى مۇڭ- توعىتىلعان كوك پەن جەر. ءۇنى بۋىپ قورقىت تارتقان قوبىزدىڭ، ەڭ سورلى ۇنگە وزگەرەدى ەڭ ىزگى ءۇن. مۇمكىن وسى- شىندىعىڭنىڭ ەرتەڭى، مۇمكىن وسى- بۇگىنگىنىڭ شەرتەرى. كوكىرەگىمە تامىر تارتقان قايىڭ مۇڭ. باعزى ءداۋىر- ساعىنىشى شايىردىڭ. سىرىلام دا سەنى ۇمىتقان عاسىرمەن. ەلەسىڭدى جۋام تۇنىق جاسىممەن. تۇنشىعامىن شۋىلىنا جالعاننىڭ، تۇنشىعامىن قايعىسىنا زارلى ءاننىڭ سىلكي تۇرىپ تاعدىردىڭ توزاڭىن. كەلەشەككە ساۋساعىمدى سوزامىن. جانعان ءۇمىت، سونگەن ءۇمىت- ءبىر ءۇمىت. تۇر الدىمدا ءدىر- ءدىر ەتىپ ءتۇرىنىپ. جەڭىلدى مىڭ. سۇيەدى ايتەۋىر ءور ولەڭ- دوسپامبەتتەن قالعان رۋح جەبەگەن. كوك تۇركىنىڭ كوگىن وسقان ەر جىرى- بار قايراتىم، بار سەنەرىم، مەندىگىم. جالعىز عانا سول جادىگەر جۇباتقان. جانارىنان باقىت ەمەس مۇڭ اققان.

ەسكى كۇننىڭ رۋحىن تاعى دا ءبىر ءناسىپ ەت! وسى جولدا شايىردىڭ قۋ جۇرەگىن ازعىندى اتار جاسىن ەت! ەركە قىزدىڭ ەلەسىنە شاعىنۋ مەن بۇگىن كوڭىلسىزبىن... وزەك ورتەپ، مۇڭىم سىزداپ، ءتىل سىنىپ. كوڭىلىمە كوكتەم شاشقان كىر ءسىڭىپ. كۇدىك بيلەپ كوكەيىمدى، كۇرسىنىپ. تۇرمىن ءۇنىز كوكجيەككە ۇشىرىپ. قالجىراعان قارشا قانات ءجىرشى-ۇمىت. بالعىن سەزىم ويلارىما وت بولەپ. جايقالعانداي كوكەيگە وسكەن كوكتەرەك. تۇرمىن ءۇنسىز قوبىز جۇرەك كۇيزەلىپ، دارمەنسىزدەۋ سەنىمىڭە وكپەلەپ. كۇبىرلەرىڭ قالقىپ ءوتىپ كوز الدان. ءاز جانىمدى ارشيدى ءبىر توزاڭنان. تۇرمىن ءۇنسىز مەڭىرەيىپ قان جولعا، مەڭىرەيىپ بوز دالاعا بوزارعان. قاباعىما قوناقتاعان قالىڭ مۇڭ. دارمەنىن دە قۇرتىپ بولعان سابىردىڭ. تۇرمىن ءۇنسىز كۇنشىعىسقا تامسانىپ. -اقتاماعىم! ساعىندىم! سەن تۇسىنبەي مەن قايتالاپ ايتامىن. ارمان جىردىڭ جاپىراعى جايقالىپ. تاعى تۇرمىن ايدىڭ نۇرىن جامىلىپ. كوك جۇزىنە گۇل كەۋدەمدى ايقارىپ. قوبىزىمنىڭ جاسپەن جۋىپ شاناعىن. تەك تۇسىمە شەر-مۇڭىمدى شاعامىن. تۇرام ءۇنسىز ەلەسىڭدى ايمالاپ. قونىپ ءىشىپ قاسىرەتتىڭ شارابىن.

ۇمىتشاق دالانىڭ ەسىنە تۇسكەندە ءدۇبىرلى تاريح . باس سۇيەپ مولانىڭ توسىنە. كوزىمە سۋىق قار ۇيىپ وتكەنگە قاراپ اپ وشىگە تۇرامىن بۇگىننىڭ پاراعىن دال- دۇل عىپ ايىرىپ. تاۋىمنىڭ بۇلدىراپ تاعدىرى دالامنىڭ ەگىلىپ ەرتەڭى. بابامنىڭ ءۇزىلىپ زار مۇڭى بارلىعى جات كۇيىن شەرتەدى. شەڭبەكتەپ شىعىستىڭ تاڭ نۇرى، جات يىسكە جامىراي قاراۋمەن، ءۇزىلىپ باراتتى ءورت ەلى. قۇسالى شىندىقتىڭ ارالى ول شىندىققا اباقتى قۇرعا بار. تاريحتىڭ ەڭ مۇڭلى پاراعى ول، اشپاستاي جاپقان ءبىر كىر قولدار. كۋاسى تەك قانا قارا جەر... جاناردان جالىنىم تامشىلاپ، دۇعا ەتەم، تىڭداڭدار، قۇرباندار! اسپانىن ايلانىپ سۇر بۇلت، الابىن الديلەپ مۇڭلى ىرعاق، ءبىر ءسابي ەرتەڭىن تۇر تىڭداپ... قانىندا كوك ءبورى تۇردى ۇلىپ ەڭ ۇلى، ەڭ سوڭعى ءۇمىتى ايداھار قولىندا جىرتىلماق. ۋاقىت ۋىسى ۇنتاقتاپ، زامانى سارىنى ۇگىتكەن. ايبىنىن اسىرىپ قۇرعاق ب ا ق. قايعىسى قايراتىن ىرىتكەن. التىن ءىز اياسىن قۇم قاپتاپ، كۇرسىنە كومىلىپ بارادى تونالىپ توراڭعى ۇمىتتەن. و، بىزدەر سەنەتىن قاسيەت بايلامىڭ تەك قانا اجال ما؟ قاناتىڭدى قايىرىپ قاسىرەت ايلانىپ كەتتىڭ بە عازالعا؟ ءۇمىتتىڭ ءبىر تامشى جاسى بوپ، ەرتەگى الەمنىڭ ەلەسى مۇڭ شاعىپ وتەم بە مازارعا؟ ءۇمىتسىز تۇنشىعىس... ءۇمىتسىز كۇرسىنىس... اياۋلى كەيۋانام- اياۋلى كۇنشىعىس!

مايتاي ۇلى باۋىرجان:

ءجۇزىڭدى سەنىڭ قاماپ كىل سانگە. توگىلتىپ تۇرعان عاجاپ نۇر ساۋلە. باسىڭداعى اسەم اق جاۋلىعىڭدى تەڭ كەلەر ەكەن تالاستىرسام نە؟ ءوزىڭ بايلاعان تاس قىلىپ تالعا تەڭەيىن بە ەكەن اپتىعىپ قارعا؟ جوق، الدە سۇلۋ مۇز شوقىلاردىڭ باسىنا تۇنعان اق بۇلتتارى ما؟ سۇتتەي اي ما ەكەن ءتۇن ەلىندەگى؟ مۋزا ما الدە جىر-وڭىردەگى؟ تامىزدىڭ تاڭعى شىعىنداي تازا يمانىڭ با الدە جۇرەگىڭدەگى؟ ەركىمدى الدىرسا سەزىمگە ءسوزىم. اق جاۋلىق سالعان كەرىم كەش ءوزىڭ؟ ءوزىڭدى مەندەي ۇناتقان بولسا، نە ارمانى بار تەڭىندە سەنىڭ؟!

جۇزىنەن اجال تايارداي ءبىر سۇر سۇسپەن، رۋحى قالقىعان پەندەگە قاراپ كۇرسىنىپ ىشتەن. تولعان ايداي دۋلىعا كيگەن مارجان قۇزدارىن مۇڭعا تۇندىرىپ، شەرلى ساباسىن قايعىنىڭ قىرسىعى پىسكەن. ۇرپاعىنان ءۇمىت ۇزگەن ءاز اتا سىڭايلى كوردىم مەن، سەزەسىڭ بە، الاتاۋ مۇڭايدى. تىلدەردىڭ اۋىر مۇڭى ءۇشىن اۋزىنان جەرىگەن شىعا الماي ساندالعان “ جالعىز ءان” شەگىنەن جانىڭا جەبە بوپ شانشىلىپ ەم بولار. سامالىن جەتەلەپ ەتەككە زارلى ۇران تورىنەن ۇرپاعىنان ءۇمىت ۇزگەن ءاز اتا سىڭايلى، كوردىم مەن، سەزەسىڭ بە، الاتاۋ مۇڭايدى. قاقپاقسىز قازانعا تۇنشىققان ىشىنە سالىنىپ، ۇياتى ولگەن زاماننىڭ يتىنە شالىنىپ، بالاعىن جيىركەنىپ جوعارى ءتۇردى دە قولىنا اي نۇرلى شام ءىلىپ. ۇرپاعىنان ءۇمىت ۇزگەن ءاز اتا سىڭايلى، كوردىم مەن، سەزەسىڭ بە، الاتاۋ مۇڭايدى. گۇلگە اۋناعان جابىعا قاراپ تۇرشىگىپ ىشتەن. كۇلگە اۋناعان تۇلپارعا قاراپ كۇرسىنىپ ىشتەن. كوز جاسىن جاڭبىر قىپ جاۋدىردى تۇمان بوپ، شاڭ باسقان عاسىردىڭ ديدارىن جۋام دەپ. كوز جاسىن جاڭبىر عىپ جاۋدىردى تۇمان كەپ. ۇرپاعىنان ءۇمىت ۇزگەن ءاز اتا سىڭايلى، الاتاۋ مۇڭايدى...

قارايمىن، ۇزىلەمىن، جۇرەگىن سىرىن بۇققان، مۇڭعا تۇنىپ، بوتانىڭ كوزىندەگى سۇلۋلىققا ەلىكتەي ءمۇسىنىڭدى العانبىسىڭ، قاراعىم، ءبىر باتىرىپ. جو، جو، جوق، سىرتىڭدا اسەم، قۇلقىڭدا اسەم. كەشىرگىن ساراڭ ۇعام. شاقىرىپ تۇرسىڭ با سەن بوتانىڭ جانارىنان؟!

كەتتىڭ، كەتتىڭ... بويىڭا تاۋسىلمايتىن شىرىن بىتكەن. جۇرەككە وشپەس ماڭگى كەسكىن كەستىڭ. ءبىر عاجاپ سۇلۋلىقپەن. جانارىمدى جەتەلەپ ەلەس بەينەڭ، مەن ۇزاق قاراپ قالدىم. جات قىز ەڭ سەن. ءبىر اۋىز دا وزىڭمەن كەڭەسپەي مەن. عاپۋ ەت جاقسى كورسەم، جاقسى كورسەم.