بۇگىنگى تاڭدا  كوشى-قون سالاسىندا  قوردالانعان تۇيىتكىلدى ماسەلە  وتە كوپ. اسىرەسە،  بيلىكتىڭ جاساپ  وتىرعان  جەڭىلدىكتەرى: ازاماتتىقتى  ءبىر  جىل  كولەمىندە  الۋ، ەلدىڭ جەتى وبلىسىنا قونىستاندىرۋ، ماتەريالدىق كومەك كورسەتۋ  سەكىلدى جايتتارعا قاتىستى ورالمان اعايىننىڭ كوكەيىندە ساۋال كوبەيدى، تۇششىمدى جاۋاپ كۇتەدى. وسى  ماقساتتا دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قاۋىمداستىعى «كوشى-قوننىڭ بۇگىنگى جاعدايى» اتتى  دوڭگەلەك ۇستەل  ۇيىمداستىرعان ەدى. بۇل  شاراعا  دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعى ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى تالعات ماماشيەۆ، ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ كوشى-قون كوميتەتى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى اسىلان قارجاۋبايەۆ،  الماتى  قالاسى كوشى-قون پوليسياسى باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى ايدىن بەلگىبايەۆ، الماتى قالاسى مەملەكەتتىك ينسپەكسياسى جانە كوشى-قون باسقارماسىنىڭ ءبولىم باستىعى جانە شەتەلدەن كەلگەن قازاقتار مەن الماتى تۇرعىندارى قوعام قايراتكەرلەرى، اقىن-جازۋشى، قوعامدىق ۇيىمداردىڭ جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.

نازارلارىڭىزعا دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا ايتىلعان نەگىزگى وي-پىكىرلەردى ۇسىنامىز:

تالعات ماماشيەۆ: -  سوڭعى ۋاقىتتا كوشتىڭ توقتاپ  تۇرعانى  راس. ءبىزدىڭ «شاش  ال دەسە،  باس  الاتىن» اتقارۋشى بيلىك سوڭعى ۋاقىتتا  كوشتى توقتاتۋعا تىرىستى.  ونى جاسىراتىنى جوق. الايدا، ءبىز ءتۇرلى شارالار ۇيىمداستىرىپ، باسپا ءسوز  بەتتەرىندە كوش ماسەلەسىن قايتا-قايتا كوتەردىك. «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» وزىندە بىرنەشە ماقالا  جارىق كوردى. ءۇمىت اقتالىپ، وسى ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن ءقازىر بىرنەشە شارالار قولعا الىنىپ  جاتىر.  ۇكىمەتتىڭ وتىرىسىنان كەيىن ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا كوشى-قون سالاسىنداعى ەلەۋلى جاڭالىقتار  مەن كوش ماسەلەسىندەگى كەتكەن قاتەلىكتەردى ايتتى. دەگەنمەن، بۇل سول ايتىلعان كۇننىڭ ەرتەسىنە جۇزەگە اسىرىلادى دەگەندى بىلدىرمەيدى. سىزدەر مىنانى تۇسىنسەڭىزدەر،  بىلتىر كوشى-قون تۋرالى زاڭ قابىلدانىپ كەتكەن، جانە  ول  زاڭعا وزگەرتۋ ەنگىزۋ وڭاي شارۋا  ەمەس. ۇكىمەت وعان  ءتيىستى قاۋلىلارىن قابىلداپ، زاڭعا ءتيىستى وزگەرىستەردى ەنگىزۋ كەرەك.

سىرتتاعى  اعايىندار قازاقستاننىڭ قاي وڭىرىنە كەلسە دە، ەسىك اشىق. ورالمان مارتەبەسىن ءبارى  الادى. كوشى قوننىڭ نەگىزگى باعىتى  7 وبلىسقا ارناپ  قونىستاندىرۋ.  ولار:  قوستاناي، پاۆلودار، كەرەكۋ، قىزىلجار، كوكشەتاۋ، شىعىس قازاقستان، اتىراۋ،باتىس قازاقستان وبلىستارىنا جىبەرۋ. ارناپ قونىستاندىرۋ دەگەنىمىز  وبلىستارعا  بارعان اعايىندارعا بۇرىنعىداي  ءتيىستى جاردەماقىلارىن بەرۋ، كوشىپ  كەلۋ  شىعىندارى تولەنەدى، ەڭ ۇلكەن كومەك  باسپانا  بەرىلەدى. ولاردى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى شەشىلەدى. ماماندىعى  جوق بولسا، قايتا مامانداندىرىپ،   «جول كارتاسى» باعدارلاماسى بويىنشا جۇمىسقا  ورنالاستىرىلادى. ال، وسى اتالعان جەتى وبلىستان  باسقا ايماققا كەلەمىن دەۋشىلەرگە  ەش قارسىلىق جوق.  ءبىراق ولار  جاردەم الا المايدى. ازاماتتىق العاننان كەيىن ورالمان تەڭ قۇقىلى ازامات  بولىپ، قۇقىلارىن قازاقستاندىقتارمەن  تەڭەسەدى. كومەك، جەڭىلدىكتەر بولمايدى. مۇنى  ءبىلۋ كەرەك.

ۇكىمەتتىڭ تاپسىرماسىمەن قازىرگى  كەزدە  ۆەدومستۆو ارالىق ۆەدومستۆا قۇرىلعان، وعان بۇكىل وبلىستاردىڭ كوشى-قون باسشىلارى، ءىىم، ءسىم بۇل ورگاندار ەندىگى  بولاتىن ۇكىمەت وتىرىسىنا، جىلدىڭ اياعىندا قابىلداناتىن زاڭعا  قانداي وزگەرىستەن  ەنگىزۋ  كەرەكتىگىن، بىلتىرعى اسىعىس قابىلدانعان زاڭدى قالاي جوندەۋ كەرەك دەگەن ماسەلەلەر بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. قاتەلەسپەسەم، 15 مامىردا ءبىرىنشى وتىرىسى وتەدى. بۇل زاڭ قابىلدانعان كەزدە ەسكەرىلمەي قالعان ماسەلەلەر بولماۋ ءۇشىن  وسى  باستان  قامدانىپ، ۇسىنىستار جاساعانىمىز  دۇرىس. ءبىزدىڭ مۇنداي شارانى وتكىزۋدەگى ماقساتىمىز سىزدەردى ءبىر شاڭىراق استىنا  جيناپ،  پىكىر تالاستىرۋ  ەمەس،  قايتا  سوعان قانداي ۇسىنىستارىڭىز، تىلەكتەرىڭىز بار ەكەنىن ەسكەرۋ.

اسىلان قارجاۋبايەۆ: -«كوشى- قون» تۋرالى زاڭ نە ءۇشىن  قابىلدانعانىنان باستاساق. ۇكىمەتتىڭ جۇزدەدەگەن ميلليون  قارجىسى ورىنسىز  پايدالانىلىپ كەتتى. وعان تەك كوشىپ كەلگەن  اعايىنداردىڭ عانا ەمەس،  جەرگىلىكتى ازاماتتاردىڭ دا ۇلەسى  بولدى. سونداي بەرەكەسىزدىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا قابىلداندى.  ءبىر  نارسەنى ءتۇسىنۋىمىز كەرەك: شەتتەگى قانداستارعا ەسىك ەش ۋاقىتتا  جابىلعان ەمەس. قازىرگى  زاڭدا تەك  رەتتەۋ ماسەلەسى  قاراستىرىلعان. بىلتىر قازاقستاننىڭ  ايماقتارىن ارالاپ، ورالماندار جاعدايىمەن تانىستىم.  سوندا ورالمان اعايىننىڭ ەڭ  ءبىرىنشى  تىلەگى  ازاماتتىق بۇرىنعى جولمەن  بەرىلسە ەكەن، ورالمان مارتەبەسىن الۋ تۋرالى ماسەلەلەر  ءجيى سۇرالدى. قارجىلاي كومەكتى سۇراعاندار كوپ ەمەس،  ال بۇل  ورالمانداردىڭ جاعدايى جامان ەمەس  دەگەندى كورسەتسە كەرەك.  سوندىقتان، جاڭا  زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر دە  ازاماتتىق  الۋ باعىتىندا بولادى. شەتتەن كەلگەن  اعايىن  قاي  وڭىرگە كەلسە  دە  ورالمان  مارتەبەسىن بۇرىنعى تارتىپپەن الا  الادى. ول ءۇشىن ەڭ الدىمەن ىقتيارحات  الۋى كەرەك.5 كۇن ىشىندە  ورالمان مارتەبەسىن الا  الادى  جانە ول ءبىر  جىلعا  دەيىن ساقتالادى. كەم دەگەندە  ءبىر جىل ىشىندە ازاماتتىق الۋى كەرەك. ورالماندارعا ءتۇسىندىرىپ ايتىڭىزدار، 1 جىلدا ازاماتتىق الىپ ۇلگەرمەسە، ءوز وبالى وزىنە. ال،  ءبىر جىل ىشىندە ازاماتتىق الماسا، قۇقىعى شەتەلدىكتەرمەن تەڭەستىرىلەدى. ەلىمە، جەرىم كەلەمىن،  بولاشاعىم قازاقستاندا دەپ  كەلەتىن ورالماندار  ءۇشىن  وسى  جەڭىلدىكتەر دە  جەتكىلىكتى  دەپ  ويلايمىن.

وڭىرلەرگە كەلەر بولساق،  ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىمەن جەتى ءوڭىر بەلگىلەندى. ەرتەڭ بۇدان  دا  قىسقارىپ  قالۋى  مۇمكىن. ويتكەنى اعايىندار  قاي  جاققا  بارامىن دەسە دە،  ءوز ەركىندە. ءبىراق، ارنالعان جەتى  وبلىسقا  بارسا، جەڭىلدىك الىپ، باسپانالى بولىپ، ارى قاراي ءومىر ءسۇرىپ كەتەر  ەدى.

ايدىن بەلگىبايەۆ:- مەن ناقتى مالىمەتتەردى كەلتىرە كەتەيىن: بىلتىرعى جىلى  قازاقستاننىڭ ازاماتتىعىن العاندار الماتى قالاسىندا 387ادام السا، ال بيىلعى  4 ايدىڭ ىشىندە 62 ادام الدى ولار رەسەي، قىرعىزستان، وزبەكستاننان، موڭعوليا، قىتايدان، تۇرىكمەنستان جانە  اۋعانستاننان كەلگەندەر.. ال،  ىقتيارحات 614 ادام السا، ال بيىلعى   4 ايدا 417 ادام الدى. بۇلار كوبىنە تمد ەلدەرىنەن 344، الىس شەتەلدەن كەلگەندە 270.  بىلتىر  جەلتوقسان ايىندا  قابىلدانعان «ەڭبەك،كوشى-قون» زاڭىنا سايكەس ورالماندارعا ق ر ازاماتتىعى 4 جىلدان كەيىن بەرىلەتىن بولعان ەدى. ءوتىنىش جازعان كۇننەن  باستاپ،  ءۇش  اي  ىشىندە  قۇجاتتارىڭىزدى تولىق تاپسىرساڭىزدار، ازاماتتىق الا الاسىزدار. ورالمان كۋالىگىن الۋ ماڭىزدى. سەبەبى،  بۇل قۇجات بولماعان جاعدايدا، ولار باسقا  شەتەل ازاماتتارىنا تەڭەستىرىلەدى.

ءتۇيىن: دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا كوش ماسەلەسىنە  قاتىستى جاڭالىقتاردىڭ مازمۇنى تارقاتىلىپ، ءتۇسىندىرىلدى.  جەكە ماسەلەلەر  حات رەتىندە جازىلىپ، كوشى  قون سالاسىنىڭ  تىزگىنىن  ۇستاعان ازاماتتارعا  تابىستالدى. موڭعوليادان، وزبەكستان، جۇڭگو  ءجان اۋعانستاننان كەلگەن  قانداس باۋىرلار ءسوز الىپ سويلەپ، ءوز ۇسىنىستارى مەن تىلەكتەرىن جەتكىزدى.  جانە ۇسىنىستار  «ەڭبەك جانە كوشى-قون» تۋرالى زاڭعا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەردە  ەسكەرىلەتىندىگى ايتىلدى.

ازىرلەگەن باعداگۇل بيكەنوۆا

سۋرەتتى تۇسىرگەن سارسەنبەك قىزايبەك ۇلى