مەكتەپكە «تارىداي بولىپ كىرىپ، تاۋداي بولىپ شىعاتىن» جاس تۇلەكتىڭ الدىندا جاڭا ءومىر تۇر. قازىرگى ماقسات – جۇرەك قالاۋىمەن ماماندىق تاڭداۋ. ماماندىق تاڭداۋ ادام ومىرىندەگى ەڭ جاۋاپتى ءسات. 

جۇرەك قالاۋىمەن تاڭداعان ماماندىق قانا ءومىردىڭ جارقىن باستاۋى بولماق. سەبەبى ادام تاعدىرىنىڭ ءبىر بولىگى تاڭدا­عان ماماندىعىنا تىكەلەي بايلانىستى. الار اسۋ دا، ۇشار بيىك تە الىنباس قامال بولىپ كورىنگەنىمەن، كۇندەلىكتى كەز­دەسىپ جاتاتىن كەدەرگىلەر مەن قيىندىقتاردى ءوز ماماندىعىن سۇيەتىن، سودان ءلاززات الاتىن مامان عانا جەڭىپ شىعاتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى. «ماماندىقتىڭ جامانى جوق، ءبىراق مۇنىڭ كەز كەلگەنىنە يكەمدىلىك قاجەت. بۇل – جاي كۇنەلتۋ، تاماق اسىراۋدىڭ جولى ەمەس، ۇلكەن ونەردى، زور شەبەرلىكتى قاجەت ەتەتىن نارسە. كىمدە-كىم وزىنە بىتكەن ىڭعايىنا قاراي ءوز جولىمەن قىزمەت ەتسە، ءوز باسىنا دا، الەۋمەتكە دە ۇلكەن پايدا كەلتىرمەك. ءوز ورنىندا ىستەگەن ادامنىڭ جۇمىسى دا ءونىمدى، بەرەكەلى بولماق، ءار ونەر، ءار قىزمەت مەملەكەتكە، الەۋمەتكە قاجەت» دەگەن ج.ايماۋىتوۆ جاستاردىڭ ماماندىق تاڭداۋدا اداسپاي، جۇرەك قالاۋىنا جۇگىنۋىنە باعىت سىلتەيدى. بۇل ورىندى. سەبەبى قازىرگى مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ 70-80 پايىزى ناقتى قاي ماماندىقتى تاڭدارىن بىلمەي، ەكىويلى جاعدايدا ءجۇر. بۇعان ءبىر جاعىنان ەلىمىزدەگى الەۋمەتتىك جاعداي دا سەبەپكەر مە دەگەن ويعا قالاسىڭ. اقىلى وقۋدى وقىتۋعا شاماسى كەلمەيتىن، قالتاسى جۇقا قاراپايىم جۇرت قاي ماماندىق بولسا دا ديپلوم الىپ، ەڭ باستىسى «بالام گرانتقا تۇسسە ەكەن» دەپ ارماندايدى. سول سەبەپتى گرانت كوپ بولىنەتىن ءپاندى تاڭداپ جاتادى. ەكىنشىدەن، ۇلتتىق ءبىرىڭعاي تەست تاپسىرۋ كەزىندە دە ماماندىق تاڭداۋعا بەلگىلى ءبىر مولشەردە شەكتەۋ قويىلاتىنداي. بايقاپ قاراساق، وقۋشىلاردىڭ باسىم بولىگى وزدەرىنە ۇنايتىن ماماندىقتى تاڭداماي، ۇلتتىق ءبىرىڭعاي تەستكە كىرەتىن تاڭداۋ پاندەرىنىڭ ىشىنەن ءوزىنىڭ شاماسى كەلەتىن، جەڭىلدەۋ ءپاندى تاڭدايدى. ماقسات – ۇبت-دان امان-ەسەن ءوتىپ، جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسۋ. ارماندارىنا قول جەتكەندەي بولعانىمەن، ول ماماندىقتى ۇناتپاي، وقۋدى تاستاپ كەتىپ جاتاتىندار دا بارشىلىق. ءاۋ باس­تا كەتكەن قاتەلىكتىڭ سالدارىنان ءومىر بويى وپىق جەسە، ەكىنشى ۇشى گرانتتى ۇتۋعا بالى جەتپەي، تەگىن وقۋعا ىلىگە الماعاندارعا ءتيىپ جاتادى. ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيستر­لىگىنىڭ ءمالى­مەتىنشە، 2010 جىلى 163921، ال 2011 جىلى 142649 تۇلەك مەكتەپ بىتىرگەن. بيىل 100 مىڭنان استام تۇلەك ۇبت سىناعىن تاپسىرادى دەپ كۇتىلۋدە. مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەردىڭ كوپشىلىگى ماماندىق تاڭداۋعا نەمقۇرايلى، سەلقوس. بۇعان بەلگىلى ماماندىققا باۋليتىن باعدارلامالاردىڭ جوقتىعى دا سەبەپ. ءقازىر جاڭا تەحنولوگيا زامانى. وسى سالامەن بايلانىستى ماماندىقتاردىڭ ناسيحاتى الىستا جاتقان اعايىنعا جەتپەي جاتقان سىڭايلى. ماماندىق تۇرلەرى تۋرالى اقپاراتتىڭ كوپ بولۋى بالانىڭ ءوز جولىن تابۋىنا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەدى. پروموۋتەر، لوگيستيك، سۋپەرۆايزەر، ۆەب-ماستەر، كوپيرايتەر، ت.ب. ماماندىقتار كوپشىلىك ءۇشىن تۇسىنىكسىز. اتىن ەستىگەننىڭ وزىندە، «قانداي ماماندىق، نەمەن شۇعىلدانادى؟» دەگەن سۇراق تۋىنداپ جاتادى. تەلەديداردا انشىلەردى ناسيحاتتاعاننان گورى جاستارعا پايداسى كوبىرەك تيەتىن، وسىنداي ماماندىقتارعا بايلانىستى ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزگەن دۇرىس. مەكتەپ بىتىرگەلى وتىرعان قاي جاستان سۇراساڭىز دا «جۇلدىزدى ءانشى، رەپەر بولعىم كەلەدى» دەيتىن تانىمالدىققا قۇشتار جاسوسپىرىمدەردى كوپ كەزدەستىردىك.

قالا مەكتەپتەرىنىڭ وقۋشىلارى كوبىنەسە كەدەنشى، ەكونوميست، زاڭگەر، ت.ب. وزدەرى اقشالى دەپ سانايتىن ماماندىققا اۋەس. اۋىل بالالارىنىڭ كوبىرەك تاڭدايتىن ماماندىعى ءمۇعالىم مەن دارىگەرلىك ەكەن. ارالارىندا قۇرىلىسشى بولعىم كەلەدى دەيتىندەرى دە بار.

مال باسىن ءوسىرۋدى كوزدەگەن ءبىر كاسىپكەر زامان­داسىمىزدىڭ «ديپلوممەن اۋىلعا!» باعدارلاماسى بويىنشا ءمۇعالىم مەن دارىگەر دايىنداي بەرگەنشە، اگرونوم دايىنداسا جاقسى بولار ەدى. اۋىلدا مال دارىگەرى دە جەتىسپەيدى دەگەنى ەسىمىزدە. بۇل دا ەسكەرەرلىك جاعداي. شەتەل مەكتەپتەرىندە بالانى جاستايىنان ءوزىنىڭ يكەمى بار سالاسىنا بەيىمدەيدى. بۇل قۇپتارلىق. مىسالى، ماتەماتيكاعا قۇمارتسا، ول كەيىن ماتەماتيكانىڭ جىلىگىن شاعاتىن مامان بولىپ شىعادى. سپورتتى ۇناتسا، الەمگە تانىمال سپورتشى بولۋى ابدەن مۇمكىن. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن 2015 جىلعا دەيىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسىندا اتاپ كورسەتىلگەندەي، الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قاتىناستار كاسىبي بىلىكتى مامانعا وتە جوعارى تالاپتار قويادى. عىلىمي بىلىمدەرىمەن قوسا، بۇگىنگى مامان  ءبىرقاتار ماسەلەلەردى ءوز بەتىنشە شەشە ءبىلۋى قاجەت. سوندىقتان كاسىبي تۇرعىدان ءوزىڭدى ءتانىپ-بىلۋ بولاشاق مامان رەتىندەگى تۇلعانىڭ قالىپتاسۋىن جۇزەگە اسىراتىن باستى قاعيدا. ەندەشە، جاستارىمىزعا اقپارات مولىراق بەرىلىپ، ماماندىق تاڭداۋدى ءوز قىزىعۋشىلىعىنا، قابىلەت-قارىمىنا، جۇرەك قالاۋىنا قالدىرعانىمىز ورىندى. ەرتەڭ ءوز ءىسىنىڭ تاجىريبەلى، شەبەر مامانى اتانۋىنا دۇرىس تاڭدالعان ماماندىعى ارقىلى جەتەدى. ماماندىق تاڭداۋ بارىسىندا تالاپكەر اداسپايتىنداي قادام جاساۋى كەرەك.

باعداگۇل بالاۋبايەۆا

"انا ءتىلى"