تۇركيانىڭ بيلىك باسىنداعى پارتياسى جاڭا اتا زاڭنىڭ جوباسىن جاساۋعا كوشتى. ەندى ەل ۇكىمەتى تەك ساياسي عانا ەمەس، يدەولوگيالىق باعىتىن دا وزگەرتپەك. جاڭادان قابىلداناتىن قۇجاتقا سايكەس تۇركيا پارلامەنتتىك رەسپۋبليكادان پرەزيدەنتتىك باسقارۋ جۇيەسىنە كوشپەك. بۇل اتا زاڭ بيلىك باسىنداعى ادىلەت جانە دامۋ پارتياسى تاراپىنان دايىندالعان. پارتيانىڭ ۇسىنىسىمەن اتالمىش قۇجات الداعى جىلى كۇشىنە ەنەدى دەپ كۇتىلۋدە. وتىز جىلدان استام كۇشىندە بولعان اتا زاڭدى وزگەرتۋ تۇركيانىڭ باتىستىق ءومىر پرينسيپتەرىنەن اجىراپ، يسلامدىق جانە ۇلتتىق تىرشىلىك داعدىسىنا ەنىپ بارا جاتقانىن بىلدىرسە كەرەك.

"جاڭا اتا زاڭ مەن پرەزيدەنتتىك جۇيە — بۇل پرەزيدەنت رەدجەپ تايپ ەردوعاننىڭ ءوزىنىڭ قالاۋى ەمەس، تۇركيانىڭ قازىرگى دامۋ كەزەڭىندەگى قاجەتتىلىك. بۇنداي وزگەرىستەردەن قورىقپاۋ كەرەك. بارلىعى وسى قۇجاتتى قۇپتايدى دەپ ۇمىتتەنەمىز" دەپ، مالىمدەمە جاساعان بولاتىن تۇركيا باسشىسى بيىلعى جىلدىڭ مامىر ايىندا.

ەردوعاننىڭ سوزىنشە، قازىرگى پارلامەنتتىك جۇيە رەسپۋبليكانى داعدارىسقا اكەلەدى. ساراپشىلار ەردوعاننىڭ بۇنداي وزگەرىستەردى ەنگىزۋىنە شىلدە ايىنداعى مەملەكەتتىك توڭكەرىس وقيعاسى تۇرتكى بولعان دەيدى. "بىزگە قىسقا مەرزىم ىشىندە جاڭا اتا زاڭدى قابىلداۋ كەرەك" دەپ مالىمدەمە جاساعان ەدى، ەردوعان ەل بيلىگى توڭكەرىستى باسىپ تاستاعان كەزدە.

رەسپۋبليكا پرەمەر-مينيسترى جانە پارتيا ءتوراعاسى  بينالي يىلدىرىم وسى اپتادا جاڭا اتا زاڭنىڭ جوباسى دايىن بولعانىن جانە جاقىن ارادا پارلامەنتكە جىبەرىلەتىنىن مالىمدەدى. "حالىقتان قورىقپاۋ كەرەك، ول بۇل ماسەلەنى شەشەدى. تۇركيانىڭ باسقارۋ جۇيەسىنە قاتىستى داۋدى شەشۋ كەرەك" دەدى يىلدىرىم.

تۇرىك اقپارات قۇرالدارى پارلامەنتكە سىلتەمە جاساپ، زاڭ جوباسىنىڭ الداعى جىلى قاڭتار ايىنان باستاپ قارالىپ، ساۋىرگە دەيىن تالقىلاناتىنىن حابارلادى. جاڭا اتا زاڭدى قابىلداۋ ءۇشىن وعان دەپۋتاتتاردىڭ باسىم بولىگى (367)  داۋىس بەرۋى كەرەك. باسقارۋشى پارتيا پارلامەنتتە 317 مانداتقا يە. ەگەر زاڭ جوباسى 330 داۋىستان كوپ، 367 داۋىستان از  جيناسا اتا زاڭدى قابىلداۋ ماسەلەسى رەفەرەندۋم ارقىلى شەشىلمەك.   

ەستەرىڭىزگە سالايىق، تۇركيانىڭ قازىرگى اتا زاڭى 1980 جىلعى اسكەري توڭكەرىستەن كەيىن قابىلدانىپ، 1982 جىلدان بەرى ءوز كۇشىندە. 1980 جىلى تۇركيانىڭ جيىرما شاقتى ايماعىندا اسكەري جاعداي جاريالانىپ، اسكەريلەر بيلىكتى باسىپ العان بولاتىن. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسى ۇكىمەتتى قۇلاتقان سوڭ ەل باسشىسى تاعىنا كەنان ەۆرەن وتىرعان.

تۇركيانىڭ اتا زاڭى 1982 جىلدان بەرى بىرنەشە رەت وزگەرتىلگەن. الايدا قۇجاتتىڭ كەيبىر باپتارى وزگەرتۋگە جاتپايدى. مىسالى، تۇركيانىڭ رەسپۋبليكا ەكەندىگى، مەملەكەتتىك سيمۆولدار تۋرالى، رەسپۋبليكانىڭ دەموكراتيالىق ەكەندىگى، ت.ب.

سونىمەن جاڭا اتا زاڭ تۇركيانىڭ باسقارۋ فورماسىن عانا ەمەس، مەملەكەتتىك يدەولوگيانى دا وزگەرىسكە ۇشىراتپاق. ەندى ەلدىڭ دامۋ باعىتى يسلامدىق قاعيداتتارعا كوبىرەك نەگىزدەلۋى مۇمكىن.

ساياسي ساراپشىلار ەردوعاننىڭ باستى ماقساتى دا تۇركيانى پرەزيدەنتتىك رەسپۋبليكاعا اينالدىرۋ ەكەنىن ايتۋدا. تۇركيانى ءبىر تەتىكتى ەردوعان جۇيەسىنە باعىندىرۋ ەۋروپالىق وداققا ۇنامايتىنى بەلگىلى. تۇركيا باسشىلىعىن ءاۆتوريتاريزمدى ورناتتى، ءسوز بوستاندىعىنا قىسىم جاساپ، وپپوزيسيالىق كۇشتەردى باسىپ تاستادى دەپ سىناعان ەۋروپالىق وداقتىڭ ەردوعانعا دەگەن "ىزاسى" بۇدان كەيىن  كۇشەيۋى  مۇمكىن.

الايدا تۇركيا حالقىنىڭ 50 پايىزى جاڭا ساياسي وزگەرىستەرگە قارسى. يرانيست ساياساتكەر كارينە گيەۆورگيان "ايف" باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا  ەردوعاننىڭ "مۇسىلمان باۋىرلار" ءدىني-ساياسي ۇيىمىنا جاقىن ەكەندىگىن ايتا كەلە، تۇركيانىڭ ساياسي جۇيەسىنىڭ وزگەرىسكە ۇشىراۋىنا اتالمىش ۇيىمنىڭ ىقپالى بولدى دەگەن وي تاستايدى. تۇركيانى زايىرلى مەملەكەتتەن يسلامدىق باعىتقا قاراي بۇرعان دا وسى ۇيىم كورىنەدى.

شارافات جىلقىبايەۆا