وتكەن اپتادا بولعان العاشقى وتىرىسقا ىشكى ىستەر باسقارماسى وكىلدەرى ءۇشىن ساراپتاما جاساپ بەرگەن ساراپشىلار - راۆيلوۆ پەن مۇقانوۆا كەلگەن جوق. ولار بۇگىنگى سوت وتىرىسىنا دا قاتىسپادى. جارىلقاپ قالىباي مەن ونىڭ ادۆوكاتتارى وتەگەن ىقسانوۆ پەن شىنقۋات بايجانوۆ  سوتقا: "نازگۇل مۇقانوۆانى شاقىرتىڭىز. ساراپشى رەتىندە جاساعان قورىتىندىسىنا قاتىستى سۇراعىمىز كوپ. قورىتىندىدا مۇقانوۆا: "ناعاشىباي ەسمىرزانىڭ "گيتلەر - فاشيست ەمەس" دەگەن ماقالاسىندا ەكسترەميزمدى اقتاۋ بەلگىلەرى بولۋى مۇمكىن" دەگەن. بۇل - ساۋاتسىزدىق. ادام تاعدىرى شەشىلەتىن ساراپتاما قورىتىندىسىندا "بار" نە "جوق" دەپ اشىق ايتۋى ءتيىس" دەگەن ءوتىنىش ايتتى.  الايدا، ادۆوكاتتار مەن ج.قالىبايدىڭ ءدال وسى ۇسىنىسىنا پروكۋراتۋرادان كەلگەن وكىل ماقسات رسالين ۇزىلدى-كەسىلدى قارسىلىق ءبىلدىردى. باستاپقىدا "راۆيلوۆ كەزەكتى ەڭبەك دەمالىسىنا كەتتى. ال مۇقانوۆا "بولاشاق" باعدارلاماسىنا سايكەس، امەريكاعا وقۋعا كەتتى" دەگەن. كەيىن "قورىتىندى ەندىگى شىعىپ قويدى، ساراپشىنى شاقىرتۋدىڭ قاجەتى جوق" دەپ قارسى بولدى. ەكى جاقتىڭ ۇزاققا سوزىلعان پىكىرتالاسىنان كەيىن سۋديا الىموۆ: "كەلەسى وتىرىسقا مۇقانوۆانى شاقىرتىپ كورەيىك" دەدى. سونىمەن بۇگىنگى سوت وتىرىسى ءتامام. كەلەسى وتىرىس 28 شىلدەگە بەلگىلەندى. ال مۇقانوۆاعا بەرىلەتىن سوتتىڭ شاقىرۋ قاعازىن جارىلقاپ قالىبايدىڭ ادۆوكاتتارى ساراپشىنىڭ قولىنا ۇستاتۋ جاۋاپكەرشىلىگىن ءوز مويىندارىنا الدى.

  پروكۋروردىڭ ساراپشىنى سوت زالىنا شاقىرۋعا سونشا قارسى بولۋى ادۆوكاتتار مەن ج.قالىبايدىڭ كوڭىلىنە كۇدىك ۇيالاتتى. وسىعان قاتىستى تۋىنداعان ۇزاق پىكىرتالاستىڭ سوڭىندا ادۆوكات شىنقۋات بايجانوۆ: "مەنىڭ جيىرما جىلدىق تاجىريبەمدە كەزدەسەتىن جايتتاردىڭ ءبىرى - كەيدە ساراپشىلار وزدەرى جاساعان قورىتىندىدان باس تارتادى نەمەسە ساراپشىنىڭ ورنىنا بىرەۋلەر قول قويىپ جىبەرۋى مۇمكىن. سونداي-اق، ساراپشى نازگۇل مۇقانوۆانى سوت وتىرىسىنا شاقىرۋعا پروكۋراتۋرا وكىلىنىڭ نە ءۇشىن قارسى بولعانىن تۇسىنبەيمىن. ءدال وسى جايت ءبىزدىڭ كوڭىلىمىزگە كۇدىك سالدى. مۇمكىن نازگۇل مۇقانوۆا بۇل ساراپتاما قورىتىندىسىنا قول قويماعان شىعار؟ ءارى ساراپتاما جاساۋعا مۇقانوۆانىڭ ليسەنزياسى بار ما، جوق پا ونى دا بىلمەيمىز. ساراپتاما قورىتىندىسى - سۋديا ءۇشىن اسا ماڭىزدى قۇجات ەمەس. ال ءبىز ساراپشىعا قوياتىن سۇراعىمىز بار. سوندىقتان نازگۇل ايتجان قىزى مۇقانوۆانى سوت وتىرىسىنا شاقىرۋدى سۇرايمىز"، - دەدى. سوت ادۆوكاتتاردىڭ ءوتىنىشىن قابىل الدى.

 وتكەن اپتاداعى سوت وتىرىسىنا ءسوز بوستاندىعىن قورعايتىن "ءادىل ءسوز" حالىقارالىق قوردىڭ جانىنداعى اقپاراتتىق داۋلى قۇجاتتار بويىنشا لينگۆيستيكالىق ساراپتاما جاسايتىن راحيليا قارىمساقوۆا حانىم ەلۋ ەكى بەتتىك جۋرنالدىڭ ءار بەتىنە، سونداي-اق، ناعاشىباي ەسمىرزانىڭ "گيتلەر - فاشيست ەمەس" دەگەن ساۋالناماعا وراي بەرگەن پىكىرىندە ەشقانداي دا زورلىق-زومبىلىقتىڭ جوقتىعىن، ەكسترەميزمگە شاقىرۋ نە اقتاۋ بەلگىلەرى بايقالمايتىنىن وتە ساۋاتتى تۇردە دالەلدەپ بەرگەن. بۇگىن پروكۋرور ماقسات رسالين "قارىمساقوۆا ساراپتاما جاسار الدىندا ەگەر جالعان نە جاڭساق ايتسا، قىلمىستىق جاۋاپقا تارتىلاتىنىن بىلەتىندىگى جونىندە جازباشا قولحات بەردى مە؟" دەپ سۇرادى. ونىڭ بۇل ساۋالى زاڭعا جاتپايتىنىن ەسكەرتكەن ادۆوكات وتەگەن ىقسانوۆ: "ءبىز سوت نە پروكۋراتۋرا، پوليسيا ەمەسپىز. قارىمساقوۆادان ولاي تالاپ ەتۋگە زاڭ بويىنشا قاقىمىز جوق. ال سوتقا ساراپشى رەتىندە كەلگەندە سوت الدىندا ءوزىنىڭ جالعان سويلەسە، جالعان كۋاگەر بولسا، قىلمىستىق جاۋاپقا تارتىلاتىنىن بىلەتىندىگى جونىندە اۋىزشا ايتتى"، - دەدى.

 سوت وتىرىسى بارىسىندا كۋاگەر رەتىندە كەلگەن ناعاشىباي ەسمىرزا ءوز ءۋاجىن ايتتى: "گيتلەر تۋرالى ايتقان ويلارىم - مەنىڭ جەكە پىكىرىم. مەن ءۇشىن گيتلەر - فاشيست ەمەس، ۇلتىن ۇشپاققا شىعارۋدى كوزدەگەن، ءوز ۇلتىنا تەك جاقسىلىقتى تىلەگەن ۇلتشىل-cسوسيال. ول ەشقاشان ءوزىن ءفاشيستپىن دەپ ەسەپتەمەگەن. ءار سوزىندە تەك ۇلتشىل-سوسياليزم تۋرالى ايتقان، سونى ناسيحاتتاعان". سۋديانىڭ: "ءسىز ءوز پىكىرىڭىزدە 1941 جىلى گيتلەر ۇلى ەرلىك جاسادى دەپسىز. ول قانداي ەرلىك؟" دەگەن ساۋالىنا: "گيتلەر ستالين باستاعان بولشيەۆيكتەردىڭ تىرناعىنان ءوز ەلىن، ۇلتىن اراشالاپ الىپ قالدى. سوعىستى باستاعان گيتلەر ەمەس، ستالين. ول گەرمانياعا قارسى سوعىسقا وتىزىنشى جىلدان باستاپ دايىندالدى. سول ارام پيعىلىن گيتلەر سەزىپ قالىپ، ءستاليننىڭ الدىن وراپ كەتتى. ەگەر ستالين سوعىستى باستاپ، جەڭىسكە جەتكەندە، ءبىز سولتۇستىك كورەيادان بىرنەشە ەسە اسىپ تۇسەتىن رەجيم ورنايتىن ەدى. قايتا ءبىز گيتلەردىڭ ارقاسىندا امان قالدىق. گيتلەردىڭ قازاققا تىكەلەي زاردابى تيگەن جوق. ءيا، ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە 350 مىڭ قازاق جەر جاستاندى. ءبىراق قازاققا ءستاليننىڭ جاساعان زورلىق-زومبىلىعى گيتلەردىكىنەن بىرنەشە ەسەگە اسىپ ءتۇستى. بولشيەۆيكتەردىڭ قازاقتاردى قالاي قىرعانىن، اشارشىلىق پەن رەپرەسسيا كەزىندە قازاقتىڭ قالاي زارداپ شەككەنىن وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر. ءستاليننىڭ كەسىرىنەن ءقازىر قازاقتاردىڭ سانى نەبارى ون ءبىر ميلليون عانا. ەگەر گەنوسيد بولماعاندا ەلۋ ميلليونعا جەتەتىن ەدىك"، - دەي كەلە، "ەگەر مەنىڭ جەكە پىكىرىم ءۇشىن جارىلقاپ قالىبايدى سوتتايتىن بولساڭىزدار، مەن قارسىمىن. ناعىز كىنالى جارىلقاپ قالىباي ەمەس، مەن. مەنى سوتتاڭىزدار"، - دەدى. ال تاعى ءبىر كۋاگەر ەركىن راقىشيەۆ جارىلقاپ قالىبايدىڭ ۇستىنەن شاعىمدانىپ، قايتا -قايتا سوتقا سۇيرەۋ ەلدەگى ۇلتارالىق تاتۋلىق پەن حالىقتار بىرلىگىنە قاتەر ءتوندىرۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتتى: "ەگەر جارىلقاپ قالىبايدى قۋادالاۋ تىيىلماسا، ءبىز جالپىۇلتتىق قوزعالىس قۇرامىز. بۇل ايىپتاۋلاردىڭ بارلىعى دا ەل ىشىنە ىرىتكى سالۋعا تىرىسقانداردىڭ تىرلىگى. سوندىقتان سوت مىرزا، سىزدەن بۇل ءىستى جاۋىپ تاستاۋدى وتىنەمىز".

  سونىمەن سوت وتىرىسى 28 شىلدەدە قايتا جالعاسادى.   ەسكەرەتىن جايت، بۇگىندە جارىلقاپ قالىبايدىڭ ۇستىنەن ەكى اكىمشىلىك سوت، ءبىر ازاماتتىق جانە ءبىر قىلمىستىق سوت ءجۇرىپ جاتىر.

تۇركىستان گازەتى

(تاقىرىپ وزگەرتىلىپ الىندى. اۋەلگى تاقىرىپ: پروكۋرور نەگە قارسى بولدى؟)