الاش ارىستارى ءاليحان بوكەيحان، ءمىرجاقىپ دۋلات ەسىمدەرىمەن قاتار اتالاتىن ۇلى تۇلعالاردىڭ ءبىرى رايىمجان مارسەكوۆ. وكىنىشكە وراي، بۇل كۇندەرى قازاقستان باسىلىمدارىندا الاش ارداقتىلارى تۋرالى ءسوز بولعاندا رايىمجان مارسەكوۆ ەسىمى وتە سيرەك ايتىلادى. بۇعان سەبەپ رايىمجان ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارى جۇڭگو جەرىندە وتكەندىگى.

مەن جۇڭگو ەلىندە تۇرعان كەزىمدە ر. مارسەكوۆتىڭ ءومىرى جايلى دەرەكتەر ىزدەدىم، كوزىن كورگەن ادامدارمەن كەزدەسىپ، ەستەلىكتەر جازىپ الدىم. سول ەستەلىكتەرىمدەگى ر.مارسەكوۆتىڭ جۇڭگو ەلىندەگى سوڭعى ءومىرى جايلى ماعۇلماتتى نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىن.

 1997 جىلى ۇرىمجىدە تۇراتىن كەزىمدە جۇڭگو قىزىل ارمياسىنىڭ ۇرىمجىدەگى اتتى اسكەرلەر باسقارماسىنىڭ باستىعى بولعان، كەيىن شىنجاڭ كينو ستۋدياسىنىڭ ۇزاق جىل باستىعى بولعان سەكسەننىڭ سەڭگىرىندەگى اقىن بايبوسىنۇلىمەن كەڭەسكەنىمدە، ول كىسى ر. مارسەكوۆ جايلى مىناداي دەرەك ايتتى.

«ر. مارسەكوۆ 1920 جىلدارى ءمىرجاقىپ دۋلات، احمەت بايتۇرسىن ۇلى قاتارلى ادامدارمەن بىرگە شاۋەشەككە ءىس ساپارمەن كەلگەن ەكەن. سول جولى ازىرگى تولى اۋدانىنا قاراستى مايلى تاۋىنىڭ قوڭىروبا سازى جايلاۋىن جايلاپ وتىرعان ايگىلى قىزىر تورە اۋىلىنا كەلىپ قايتقان ەكەن. كەيىن 1926 جىلى ر. مارسەكوۆ قىتايعا قايتا كەلىپ، قازىرگى تولى اۋدانىنا قاراستى مايلى تاۋىنداعى قىزىر ۇكىرداي اۋىلىنان مەكتەپ اشىپ بالا وقىتادى. سول جىلى مەنىڭ تۋعان اپكەم نۇرجامىشپەن ۇيلەندى. ءبىز اكەمىز بايبوسىننان ءۇش بالا ەدىك. ۇلكەنىمىز ءنۇرجامىش ودان كەيىن بەرىكباي، كىشىسى مەن. ر. مارسەكوۆ قىزىر تورە 1926 جىلدان 1933 جىلعا دەيىن جەتى جىل تۇردى. ۇلكەندەردىڭ ايتۋىنشا ر. مارسوك ۇلىنىڭ قۇپيا جۇرىستەرى وتە كوپ. ءبىر كەتسە ايلاپ جوعالادى. قايدا بارعانىن جان بالاسىنا ايتپايدى ەكەن. ر. مارسەكوۆ مەنىڭ اپكەم نۇرجامىشتەن ءۇش بالا كوردى. ۇلكەن قىزى كۇليحان، ودان كەيىن جيەنقان دەگەن ۇل بوساندى. كەنجە قىزى كۇلزيپات. 

ر. مارسەكوۆ 1933 جىلى مال سويىپ ەلمەن قوشتاسىپ كەتەتىنىن ايتتى. قايدا باراتىنىن تەك قايىن اتاسى بايبوسىنعا عانا ايتقان ەدى.  

«قىزىڭىز ماعان امانات،  ەش نارسەدەن تارىقپايدى. تەك قايتا كەزدەسە المايمىز» دەپتى رايىمجان كەرەي ىشىنە كەلگەن سوڭ.

بىرنەشە جىلدان كەيىن سوۆەت جەرىنەن شەريازدان دەگەن تۋعان ءىنىسى وتباسىمەن كوشىپ كەلدى. نوقا دەگەن ايەلى بار. رايىمجان كوشىپ كەتكەندە ول دا بىرگە كەتكەن ەكەن. مەن 1945 جىلدارى قىزىل ارمياعا الىندىم. 1960 جىلداردا ەلگە كەلگەنىمدە، 1950 جىلدارى نۇرجامىش اپكەمىز بالالارى مەن ەلگە قايتا كوشىپ كەلگەنىن ەستىدىم. نۇرجامىش اپكەمىنىڭ ايتۋىنشا، سول كوشكەن بەتى جوڭعار ويپاتىنىڭ شىعىسىنداعى جىرعالاڭ، بۇركەۋ دەگەن ەلسىز ورماندى جەردە ءبىر نەشە جىل بوي تاسالاپ ءجۇرىپ ازىرگى جىڭ اۋدانى ارقىلى قۇلجا قالاسىنا بارىپ ودان ارى قاراي كوشىپ تەكەس اۋدانىنا مەكەندەدى. سول ەلسىز مەكەندە بوي تاسالاپ جۇرگەن كەزدە مولداقىن دەگەن جىگىت ىزدەپ كەلگەن. رايىجانمەن كوپ جىل جولداس بولىپ جانىندا جۇرەدى. نۇرجامىشتىڭ ايتۋىنشا رايىمجان ءاربىر ساپارعا شىققان سايىن دوستارىمەن كەزدەسەتىن بەلگىمىز دەپ K9B دەپ جازىلعان كىشكەنە تاقتايشانى قالتاسىنا سالىپ جۇرەتىن دەيدى.   

1936 جىلى قۇلجا قالاسىندا رايىمجاننىڭ قولىنان وسى بەلگى تاقتايشانى ءبىر نوعاي كورىپ قالىپ، ۇكىمەتكە مالىمدەپ سودان رايىمجان قۇلجا قالاسىندا ۇستالادى. جارتى جىلداي قۇلجا تۇرمەسىندە جاتىپ سوڭىنان ارنايى كولىكپەن ءۇرىمجى تۇرمەسىنە جەتكىزىلەدى. سول بەتى رايىمجان مارسەكوۆ دەرەكسىز كەتتى دەيدى.

ر. مارسەكوۆ قۇلجا تۇرمەسىنەن ءۇرىمجى تۇرمەسىنە جونەلتىلەر الدىندا  ايەلىمەن كەزدەستىرەدى. سوندا رايىمجان «مەن ەندى تۇرمەدەن شىعا المايمىن. مىنا مولداقىن مەنىڭ ۇزاق جىلدىق كومەكشىم بولدى. ەندى وسى جىگىتپەن نەكەلەنىپ جانىڭدى ب ا ق» دەپ ايەلىنە تالاق حاتىن جازىپ بەرەدى. نۇرجامىش سول وسيەت حات بويىنشا مولداقىن دەگەن رايىمجاننىڭ كومەكشىسىنە تۇرمىسقا شىعىپ ءبىر ۇلدى بولدى. 1950 جىلدارى نۇرجامىش كەيىنگى كۇيەۋى مولداقىنمەن بىرگە تەكەستەن قايتا كوشىپ قازىرگى تولى اۋدانىنا قاراستى مايلى تاۋىنداعى توركىنىنە كەلەدى. ءبىراز جىل وسى ءوڭىردى مەكەندەيدى. 1957 جىلى رايىمجانىڭ ۇلى جيەنحان تولى اۋدانىنىڭ دولاتى دەگەن جەرىندە بارقى، قاراس رۋلارىنىڭ مەكتەبىندە ءمۇعالىم بولىپ جۇمىسقا تۇرادى. 1959 جىلى ءنۇرجامىش، ۇلى جيەنحان، كەيىنگى كۇيەۋى مولداقىن ر. مارسەكوۆتىڭ ءىنىسى شەريازدان وتباسىمەن قىزىل پاسپورت ارقىلى قازاقستانعا ءوتىپ كەتەدى. نۇرجامىش ر.مارسەكوۆ تۋعان ەكى قىزى كۇلايقان مەن كۇلپيزاتتى كوشەرىندە جۇڭگو ەلىندە ۇزاتىپ وزدەرى عانا كوشىپ كەتەدى. كوزىن كورگەندەردىڭ ايتۋىنشا، ر. مارسوك ۇلى سوۆەت جەرىندە ۇلكەن وقۋ ورنىن تامامداعان وتە ءبىلىمدى ادام دەپ ايتىلادى. سونىمەن قوسا، كوپ ولەڭدەردى كەيىنگە دەيىن ەل اۋزىندا جاتتالىپ جۇرگەن ەكەن. ر. مارسەكوۆ ەل اۋزىنداعى مىنا ءبىر ولەڭىندە، 

«مايلىدان شيقۋ اسىپ ماناس باردىم.

قولىمدا كومپاسىم بار اداسپادىم.

ول جەردە قاينىمدا جوق، ناعاشىم جوق.

تەك قانا قازاق قامى تالاسقانىم»، دەپ جازادى.

ر. مارسەكوۆ جوعارىداعى ولەڭىندە جازعانىنداي، قىتايداعى قازاقتار قونىستانعان جەرلەردىڭ كوبىن ارالاعان. ونىڭ تىنباي قازاق ەلىن ارالاۋى K9B قۇپيا بەلگىسىمەن جولداستارىنا كەزدەسۋى جانە سوڭىنان قۋعىن ءتۇسىپ، سول بەلگى مەن ۇستالۋى ءبىراز قۇپيا سىردىڭ بەتىن اشادى.

كونە كوز قاريالار اۋزىنان ر.مارسەكوۆ «سوۆەت جەرىنەن كەلگەم تىڭشى، قازاقتاردى سوۆەتكە قاراتۋعا ۇگىتتەۋگە كەلگەن ەكەن» دەگەن سوزدەردى دە ەستىدىم.

جوعارىداعى دالەلدەردى ساراپتاي كەلگەندە، ر. مارسەكوۆ سول كەزدەگى الاش كوسەمدەرىنىڭ ۇيعارىمى مەن جۇڭگو جەرىندەگى قازاقتارعا الاش يدەياسىن ناسيحاتتاپ، بىتىراپ جۇرگەن بارلىق قازاق بالاسىن الاش تۋى استىنا بىرىگۋگە شاقىرعانداي اۋىر مىندەت اسقاق ارمان ارقالاپ، جۇڭگو جەرىندەگى قازاقتاردىڭ ۇلتتىق رۋحىن وياتۋعا بار قاجىر-قايراتىن جۇمساعانى اللاعا ايان .

مۇقاش تاڭعىت ۇلى