قازاق ەلى ءۇشىن جىل باسى بولىپ سانالاتىن ناۋرىز مەيرامىنىڭ ورنى ەرەكشە. بۇل – قازاق ۇلتىنىڭ شىنايىلىعىن، قازاق ەلىنىڭ – ناعىز ۇلىلىعىن كورسەتەتىن مەيرام. بارشا قازاق جۇرتىنىڭ كوڭىلى شاتتاناتىن كۇن. 

جومارت قازاقتىڭ جىلى شىرايى مەن دارحان كوڭىلىن ءدامدى داستارحاننان كورە الۋىمىزعا بولادى. ال داستارحاننىڭ باستى ءدامى – ناۋرىز كوجە ەكەنى بارشامىزعا ءمالىم. 

ادەتتە، ناۋرىز كوجەنىڭ 7 ءتۇرلى دامنەن جاسالاتىنىن بىلەتىنبىز. دەگەنمەن، جامبىل وبلىسىنىڭ تۇرعىنى بالقيا اپا ناۋرىز كوجەنى 11 ءتۇرلى دامنەن جاسايتىنىن ايتتى. تاڭعالدىق. ءبىز ءۇشىن جاڭا دۇنيە بولدى. سىزدەرمەن بولىسكەندى ءجون كورىپ وتىرمىز.

بالقيا اپا، ناۋرىز  كوجە جەتى ءتۇرلى دامنەن جاسالماۋشى ما ەدى؟ – دەگەن سۇراعىمىزعا:

ناۋرىز كوجەنىڭ قۇرامىندا جەتى نەمەسە ودان دا كوپ تاعام تۇرلەرى بولۋ كەرەك. كوجەگە قوسىلاتىن تاعام سانى جەتىگە جەتپەي قالماسا بولعانى. سوندىقتان اركىمنىڭ قالاۋىنا قاراي جاسالادى.

جۇگەرى، اق جۇگەرى جانە تارى تازالاۋ. 

جۇگەرىلەردى تازالاپ وتىرىپ، اپامىزبەن ءبىراز اڭگىمەلەسكەن بولاتىنبىز: 

«مەن جامبىل وبلىسىنىڭ تۇرعىنىمىن. سول جاققا كەلىن بولىپ تۇسكەنىمە 30 جىل بولدى. ءار جىلى وسى ناۋرىز كوجەنى ءپىسىرۋ داستۇرىمىزگە اينالدى. ناۋرىز ايىنىڭ 13-ىنەن باستاپ، ءساۋىر ايىنىڭ 13-ىنە دەيىنگى ۋاقىت ارالىعىندا ءاربىر شاڭىراقتا ناۋرىز كوجە دايىندالادى. ناۋرىز كوجە جاسالعان شاڭىراققا اۋىل تۇرعىندارى ءدام تاتۋعا جينالادى.

اق جۇگەرى، تارى جانە جۇگەرىنى سۋعا سالىپ جۋامىز. جۋىلعان سۋدى توكپەيمىز. كەرى وزىنە قۇيىپ سۋعا سالىپ قويامىز.

تارى جۋۋ ساتىنەن

ەڭ الدىمەن قازاندى دايىنداپ، مايدى سالىپ، پيازدى جاقسىلاپ تۇرىپ قۋىرامىز.

ءسۇر ەت نەمەسە قازى سالىپ ونى دا قۋىرامىز.

جۇگەرى، بيداي، اق جۇگەرىنى سۋىمەن قۇيامىز. ۇستىنە ەسەلەپ كەرەكتى مولشەردە سۋ قوسامىز.

ەكى ساعات قايناعانشا وتتا ۇستايمىز. سودان كەيىن 1-2 ساعات بۇقتىرمىز.

ءبىز ءۇشىن دە ەڭ قىزىعى وسى بولدى. قايناپ جاتقان كوجەنىڭ استىن ءوشىرىپ، قالىڭداپ وراپ تاستادى. ياعني، كوجە ءوز بۋىنا بۇعىپ ءپىسۋ كەرەك ەكەن.

تاتە، نە سەبەپتى «ناۋرىز كوجە» دەپ اتالاتىنىن بىلەسىز بە؟

نەگىزى ناۋرىز كوجەنىڭ شىعۋ تاhيحى جايلى بىرنەشە اڭىزدار بار. مەن ەڭ العاش كەلىن بولىپ تۇسكەنىمدە ەنەمنەن ەستىگەنىمدى ايتايىن. باياعىدا ءبىر شال مەن كەمپىردىڭ جالعىز ۇلدارى بولعان ەكەن. اتا-اناسىنىڭ كوز قۋانىشى بولىپ جۇرگەن پەرزەنتتەرى ەرتە ومىردەن ءوتىپتى. بالاسى دۇنيەدەن وتكەن سوڭ اتا-اناسى ناۋرىز ايىن لايىق دەپ تاۋىپ، وسى ايدا ۇلكەن قازانعا كوجە ءپىسىرىپ، قۇدايى اس تاراتقان ەكەن. سول كەزدەن باستاپ ناۋرىز كوجە دەپ اتالاعان دەيدى.

ەكى ساعات ءوتتى. 10:30 دا بۇقتىرىپ، 12:30 دا قايتادان جۇمىسىمىزدى جالعاستىردىق.

بۇقتىرىپ بولعاننان كەيىن قايتادان جارتى ساعات قايناتامىز. 8.سوسىن تۇز جانە ۇن شايمالاپ سالامىز.

ۇن شايمالاۋ دەگەنىمىز – ورتا كەسە ۇنعا سالقىن سۋدى ارالاستىرىپ دايىندايمىز.

ءسۇتىن قۇيىپ، كوجەنى ارالاستىرامىز. «ناۋرىز كوجە» دايىن بولدى.

ءسوز سوڭىندا، بالقيا تاتەمىز: «ناۋرىز مەرەكەسى بىزدە جىل سايىن دۇركىرەپ تويلانادى. ناۋرىز ايىنىڭ 14-ىنەن باستاۋ العان بۇل مەيرام ءساۋىر ايىنىڭ 14-ىنە دەيىن جالعاسىن تابادى. اۋىلىمىز ۇلكەن جانە كىشى كوشە بولىپ ءبولىنىپ، وسى كۇندەر اراسىندا ناۋرىز كوجە دايىندايمىز. ۇلكەن قازانعا تولتىرىپ پىسىرگەن كوجەنى اۋىل ادامدارىن شاقىرىپ، ءدام اۋىز تيگىزەمىز. ال ۇلەستەن قۇر قالعان جاندار بولسا، ىدىستارعا قۇيىلىپ بەرىلەدى. مەنىڭ كەلىن بولىپ تۇسكەنىمە 30 جىل بولدى. سول كەزدەن باستاپ ۇزدىكسىز ناۋرىز كوجەنى ءپىسىرىپ كەلەمىن. وسى ءبىر بىزدەگى داعدىنىڭ باسقا ايماقتاردا دا ورىن العانى جاقسى بولار ەدى دەپ ويلايمىن. ويتكەنى، باۋىرمالدىلىق پەن تاتۋلىعىمىزدى جاراستىرار مەيرامنىڭ ءار ايماقتا ەسكەرىلىپ تويلانعانى نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى».

نارگيزا ەرەس، ستۋدەنت