«camonitor.kz» سايتىندا جۋرناليست بيگەلدى ءعابدۋلليننىڭ ەلىمىزدەگى جۋرناليستەر جاعدايىن، جالپى ب ا ق ءحالىن سيپاتتاعان ماتەريالى جارىق كورگەن بولاتىن. اۋرۋىن جاسىرعان ولەدى دەمەكشى قامشى اا ارىپتەسىمىزدىڭ جانايقايىن ءدۇيىم جۇرتتىڭ نازارىنا ۇسىنۋدى ءجون سانادى.

«ماسەلە مىنادا، سوڭعى ۋاقىتتاردا كوپتەگەن مەملەكەتتىك ب ا ق وكىلدەرىنىڭ ءتوراعالىق قىزمەتىنە كاسىبي دەڭگەيلەرى تومەن جانە باسشىلىقتان ۇنەمى سەسكەنەتىن مامانداردى تاعايىنداپ قويادى. ولار باتىل قادام جاساۋعا، ءوز پىكىرىن تولىق جەتكىزۋگە قورقادى. سوندىقتان بيلىك باسىنداعىلاردىڭ تاپسىرىستارىن بۇلجىتپاي ورىنداپ وتىرادى. بۇل ماسقارا جاعداي.

قازاقستاندىق ب ا ق وكىلدەرى بيلىككە قىزمەت ەتەدى. ناتيجەسىندە، ءبىزدىڭ جۋرناليستيكا بيلىكتىڭ زاڭداستىرىلماعان قوسىمشا جەكە مەنشىكتەرى سەكىلدى بولىپ قالدى. ب ا ق وكىلدەرى ەشقانداي بيلىكتەگى قىزمەتكەرلەرگە باعىنباي، ساياساتقا ارالاسۋى كەرەك.

قوعامدا وسىعان بايلانىستى مىنانداي قاعيدا قالىپتاسقان: ساياساتتا ەكى ويىنشى بار: ءبىرى بيلىك بولسا، ەكىنشىسى ب ا ق، ەكەۋى بىر-بىرىنە جاۋ. ءبىز، بارلىق قازاقستاندىقتار، بۇل پروسەستىڭ بەلسەندى مۇشەسىمىز. ءبىز «قازاقستان» اتتى ءبىر كەمەنىڭ جولاۋشىلارىمىز. كەز-كەلگەن جۋرناليستكە كەز-كەلگەن ۋاقىتتا ەركىندىك بەرىلەتىن بولسا، سونشالىقتى اقيقاتتى ايتۋعا باتىلى بارار ەدى. قازىرگى جۋرناليستتەر ويىنداعىسىن تولىق جەتكىزە دە، پىكىرىن اشىق جازا دا المايدى. بىزگە جۋرناليستتىك باتىلدىق جەتىسپەيدى. اسىرەسە، قازىرگى ۋاقىتتا.

كەز-كەلگەن قازاقستاندىق ازامات شىنايى اقپاراتتى تاڭداۋعا قۇقىعى بار، سوندىقتان ب ا ق وكىلدەرى تولىق جانە شىنايى، وزىندىك ءتۇيىن جاساي وتىرىپ اقپاراتتى جاريالاۋى قاجەت. بۇل ءۇشىن نە ىستەۋ قاجەت؟ ەڭ باستىسى، مەملەكەتتىك جانە وزگە دە ورگانداردان اقپاراتتى جەدەل تۇردە الاتىنداي جاعداي جاسالۋى كەرەك. وسىعان بايلانىستى ب ا ق وكىلدەرىنە قاتىستى زاڭ ءىس جۇزىندە ورىندالمايدى. ايتپاعىمىز، 18 باپ.

تانىمال رەسەيلىك جۋرناليست پاۆەل گۋتيونتوۆ ءباسپاسوزدىڭ كەزەكتى السىزدىگى  قوعامدىق پىكىردىڭ جوقتىعىنىڭ كورىنىسى جانە بۇل ءقاۋىپتى دەپ جاقسى پىكىر بىلدىرەدى.

جۋرناليستيكانىڭ دەڭگەيى بۇرىن قازىرگىدەي بولعان جوق. باسپا ءسوز قىزمەتكەرلەرى سىن ايتا الادى، پىكىر بىلدىرەدى، ۇسىنىس جاسايدى، ءبىراق ناتيجە جوق. بيلىكتەگى ادامدار گازەتتەگى جانە سايتتاعى ماقالالاردى وقيدى، تەلەديدار كورەدى، ءبىراق ەشقايسىسىنا باعدارلامالار مەن ماقالالار اسەر ەتپەيدى. ولارعا باسشىلىق تاپسىرما بەرگەننەن كەيىن نەمەسە بەلگىلى ءبىر وقيعا حالىقتى شۋلاتقاننان كەيىن بارىپ وزدەرىنە جاۋاپكەرشىلىكتى الا باستايدى. بۇل جۋرناليستتەرگە دە، بيلىكتەگىلەرگە دە ءقاۋىپتى بولىپ تابىلادى.

بيلىك قىزمەتكەرلەرى ب ا ق وكىلدەرىنىڭ بارلىعى بىردەي ءوزارا بايلانىس جاسامايتىنىن ءالى تولىق تۇسىنە قويعان جوق. باسپاسوزدەگىلەر بولەك باعىتتى، تەليەۆيزيا قىزمەتكەرلەرى دە، عالامتور  جۋرناليستيكاسى دا بولەك باعىتتا جۇمىس جاسايدى. ب ا ق تۋرالى بارلىق ماسەلەلەر ۇنەمى كەيىنگە قالدىرىلىپ وتىرادى جانە بيلىك ءباسپاسوزدى قولداۋ بارىسىندا ەشنارسە جاساپ جاتقان جوق.

ناعىز جۋرناليستيكا سارى باسىلىمداعى اقپاراتتان جانە الەۋمەتتىك جەلىنى  قولدانۋشىلاردىڭ پىكىرىنەن وزگەشە بولاتىندىعىن ۇمىتپاۋ قاجەت. جۋرناليستيكا مونيتور الدىندا وتىرىپ ءوز ويىم دەپ جازا بەرۋ، قولى بوس ۋاقىتتا اڭگىمەلەسۋ ەمەس. ول شىنايى ومىرمەن، ادامدارمەن تىعىز بايلانىستى.

سونىمەن بىرگە قازاقستانداعى اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ قاجەت. سوندىقتان مەملەكەت قازاقستاندىق باق-تى دا دۇرىستاپ قارجىلاندىرۋعا مىندەتتى.

يدەولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە مارات ءتاجين سەكىلدى تاجىريبەلى ماماندى تاعايىنداعانى ءۇشىن قۋانىشتىمىن. ول وزىندىك ەرەكشەلىگىمەن كوزگە تۇسەتىن، سەنىمدى جانە سەندىرە بىلەتىن، ءوز يدەيالارىن ومىردە ىسكە اسىرا الاتىن جان. سوندىقتان مەن ونىڭ باق-قا قاتىستى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابا الاتىنىنا سەنىمدىمىن. وعان قانداي كومەك كەرەك؟ ەشقانداي، سەبەبى ول كومەككە مۇقتاج ەمەس. تەك كەدەرگى جاساماسا بولعانى».

ماتەريالدىڭ تاقىرىبى وزگەرتىلىپ الىندى.

اۆتورى: بيگەلدى عابدۋللين

اۋدارعان: اسەل وتەشوۆا