قازاق ءالفاۆيتىنىڭ لاتىنعا كوشۋدەگى ماڭىزى مەن ءمانى تۋراسىنداعى ماماندار ديسكۋسسياسى ءالى دە جالعاسىن تابۋدا. بۇل رەفورمانىڭ ماقساتى مەن مازمۇنىنىڭ ارتىندا قانداي گاپ جاتقانىن، ونىڭ تۇپكى نەگىزىندەگى سىرىن تاۋىپ، كوپشىلىككە تالقىعا سالا بەرگەننەن قازاقستاننىڭ دا، ەلدىڭ دە بەدەلى ءوسىپ، ماقساتى ايقىن بولماسى انىق.

وسى ماسەلەگە، رەفورمانىڭ شىن مانىندە مەملەكەت ءۇشىن قانداي ءمانى بار ەكەنىنە قاتىستى  رەسەيدىڭ  م.ۆ. لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى تاريح فاكۋلتەتى جانىنداعى پوستسوۆەتتىك ەلدەردىڭ قوعامدىق-ساياسي پروسەسىن ۇيرەنۋ اقپاراتتىق-ساراپتامالىق ورتالاعى سايتىندا «قازاقستان» رترك» اق-تىڭ ءتوراعاسى ەرلان قاريننىڭ پىكىرى جاريالاندى:

قازاق جازۋىنىڭ جوسپارلى رەفورماسى تۋراسىندا پىكىرتالاستاردىڭ بەلسەندى بولاتىنى  ءاۋباستان بەلگىلى بولعان. الايدا ءدال وسى پىكىرتالاستاردىڭ ءبىر جاعى بۇل ماسەلەنى ساياساتقا، گەوساياساتقا اكەلىپ تىرەيدى. وسى ورايدا تاعى دا ءبىر رەت ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىن ايتۋ كەرەك.

بىرىنشىدەن، لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋ- اۋەل باستا ماقسات ەتىلگەن جوسپار. وعان مەملەكەتىمىز كەزەڭ-كەزەڭمەن جاقىنداپ وتىردى.

بۇل ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن تۇسىنبەي جۇرگەندەر ءۇشىن ايتىپ كەتەيىن: پرەزيدەنت لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋ قاجەتتىلىگىن ەڭ العاش رەت  2006 جىلى ايتقان بولاتىن. ول قازاقستانداعى ەتنوسارالىق بىرلىك  ينستيتۋتى – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى سەسسياسىندا ايتىلدى. ارادا كوپ ۇزاماي پرەزيدەنت نازاربايەۆ 2012 جىلعى ءوزىنىڭ جولداۋىندا لاتىن قارپىنە كوشۋ تاقىرىبىن ءوربىتىپ، ونى 2025 جىلى اياقتايتىنداي ەتىپ قويدى. جانە سول «جولداۋ-2012» كەزىندە مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن قۇردى. بۇل - ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق دامۋ ماقساتتارى بەكىتىلگەن قۇجات. سونىمەن قاتار، رەفورمالاردىڭ تاجىريبە جۇزىندە جۇزەگە ىسكە اسۋى، ياعني پرەزيدەنت ءوز باعدارلامالى ماقالاسىندا ايتقانىڭداي بۇل زاڭدىلىق، ويلاستىرىلعان قادام. ول بۇرىن قابىلدانعان ستراتەگيانىڭ جالپى لوگيكاسىنا سايكەس كەلەدى. «بارلىعى جوسپار بويىنشا» دەمەكشى، ماماندار ءۇشىن دە جاڭالىق اشىلعان جوق، ەشنارسە اياق استىنان بولعان جوق ەكەندىگىن ەسكەرتكىم كەلەدى.

كەلەسى. ءتىل گرافيكاسىنا قاتىستى رەفورمانى تەك قان قازاق ءتىلىنىڭ مودەرنيزاسيالانۋى تۇرعىسىنان قاراستىرۋ كەرەك.  بۇل تەك ءتىل گرافيكاسىنا عانا قاتىستى ەكەنىڭ اتاپ ايتقىم كەلەدى. ءبىز وزگە تىلگە كوشىپ جاتقان جوقپىز، تەك گرافيكانى مودەرنيزاسيالايمىز. لاتىن ءقارپى العاش رەت كەڭەستىك كەزەڭدە ەنگىزىلگەن گرافيكا ەكەنىن ەسكەرسەك، سونىمەن بىرگە بارلىق تۇركى حالىقتارى (ءازىربايجان، تۇركىمەنستان، وزبەكستان)  الدەقاشان وعان كوشىپ كەتكەنىن ايتا وتىرا، لاتىن گرافيكاسىنىڭ تۇركى تىلدەرىنىڭ فونەتيكالىق قۇرىلىمىنا ءبىرشاما جاقىن ەكەنى دە اتاپ وتكەن ءجون. جانە اتالعان ەلدەردىڭ سىرتقى ساياسي باعىتىنا اسەر ەتكەن لاتىن گرافيكاسىن كوشۋ بولدى ما؟

لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋ ماسەلەسىن ەموسياعا بەرىلمەي، تەرەڭىرەك ويلاناتىن بولساق،  ول تەك قانا ءتىلدىڭ قولايلىعى مەن فۋنكسيونالدىلاعىنا بايلانىستى. مۇندا ەشقانداي ساياساتتىڭ، ءتىپتى گەوساياساتتىڭ ءيىسى دە جوق.

قازاقستان تۇركى ءتىلدى ەلدەرىنىڭ ىشىندە لاتىن گرافيكاسىنا كوشپەكشى بولىپ وتىرعان سوڭعى ەلدەردىڭ ءبىرى.  ءيا، لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋ – وركەنيەتتىك ماسەلە. اشىق جانە گلوبالدى  الەم پايداسىنا تاڭداۋىمىز - قازاق ءتىلى جاڭا ديناميكا مەن دامۋعا، پوپۋليريزاسيالانۋعا مۇمكىندىك، باعىت الىپ وتىر. بۇگىندە كوپتەگەن تىلدەر جاھاندىق پروسەسستەر تاراپىنان قىسىم الۋدا. وسى ورايدا قازاقستاننىڭ لاتىنعا كوشۋى - ءبىلىم سالاسىنا بايلانىستى باسقا دا رەفورمالارمەن تىعىز بايلانىستا. دەمەك، بۇل  جاھاندانۋ كەزەڭىندەگى ۇلتتىڭ باسەكەلەستىككە  قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ۇلتتىق ءبىلىم جوباسى بولماق.

جانە سوڭعىسى. لاتىنعا كوشۋ – باستى ماقسات ەمەس. ەڭ باستىسى - ۇلتتىق سانانىڭ ترانسفورماسيالانۋى، وزگەرۋى. ەلباسى ءداستۇر مەن زاماناۋيلىق اراسىندا تەپە-تەڭدىكتە تۇرۋعا ءتيىستى قازاقستاندىق مودەرنيزاسيا باعدارلاماسىن ەنگىزۋدىڭ جۇيەسىن ۇسىندى. ول تەك وتكەنگە، بۇرىنعىعا  جالتاقتاي بەرمەۋگە، جاڭانى دا قۋىپ ارتىنان  ەرىپ كەتپەۋگە شاقىرادى. وسى ورايدا رەسەي مەن قازاقستاننىڭ كونسەپسيالارى ۇقساس: تاريحي تامىرلاردى جوققا شىعارىپ، جاڭاعا دا شەتەلگە دە  ەلىكتەمەۋ قاجەت.

بۇگىن تاڭدا پرەزيدەنت نازاربايەۆ جالپىمويىندالعان ۇلتتىق ليدەر رەتىندە بىرنەشە جاڭا قوعامدىق يدەولوگەمالاردى قالاپ جاتىر، ولاردىڭ ەڭ باستىلارى - ءبىلىم مەن بىلگىرلىك. ونىڭ ماقالاسىنىڭ، جالپى ستراتەگياسىنىڭ ءمانى وسىندا جاتىر. نەگىزىنەن، قازاقستان ءۇشىن بۇل ءوز بەتىنشە ۇلتتىق يدەياعا اينالۋى كەرەك. جازۋ رەفورماسىنان تىس نۇرسۇلتان نازاربايەۆ قوعامدى وزگەرىپ جاتقان تاريحي شىندىققا بەيىمدەۋدىڭ باسقا دا بىرنەشە قادامىن ايقىندادى. لاتىن قارپىنە ءوتۋ (دۇرىسى — ورالۋ) بۇل بار بولعانى ءبىر قۇرالى عانا. باسقا ەشتەڭە ەمەس.