ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 12-14 قىركۇيەك كۇندەرى موڭعوليانىڭ بايان-ولگەي ايماعىندا وتكەن ەر جانىبەك باتىر بەرداۋلەت ۇلىنىڭ 300 جىلدىعىنا ارنالعان ءدۇبىرلى اسقا قازاقستاننان ارنايى اتتانعان توپتىڭ ۇيىمداستىرۋشىلارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاتىستىم. قوردىڭ ۆيسە-پرەزيدەنتى، بەلگىلى كاسىپكەر جەڭىس تۇركيا ۇلى باسقارعان اۆتوكەرۋەنشىلەردىڭ قاتارىندا جىگەر ءجانابىل ۇلى، جانىمحان وشان ۇلى، تولقىن احان ۇلى، الماس زۇلقاجى ۇلى، قويشىبەك مۇباراك ۇلى، ورازبەك بازارباي ۇلى قاتارلى وتىزدان اسا ازاماتتار بولدى. بۇل تۋرالى بۇقارالىق اقپاراتتىق قۇرالدارىندا ايتىلىپ، جاريالانعاندىقتان قايتالاۋدىڭ قاجەتى شامالى.

ولگەيگە بارعاننان كەيىن ءبىزدى الماتىدان جولسەرىك بولىپ بارعان وڭعار قاجى ماۋسىم ۇلى اعامىزدىڭ نەمەرە-ىنىسى قۋانعان دەگەن ازامات كۇتىپ الىپ، باستاۋشىمىز بولدى. «قانىنا تارتپاعاننىڭ قارى سىنسىن» دەيتىن قازاقپىز عوي، جەتىنشى اتامىزدان قانىمىز قوسىلاتىن بۇل اعايىنداردىڭ قوناقجاي باۋىرمالدىعىن كورىپ، كوڭىلىمىز ءبىر مارقايىپ قالدى. الىس جولعا «اق تۇلپارىن» القىنتىپ ايداپ بارعان ورازبەك بازارباي ۇلى ەكەۋمىز بارعان كۇننەن سول شاڭىراقتا بولدىق. بۇرىندا وڭعار اعامىزدان قوجابەرگەن بابامىزدىڭ قاستەرلى تۋى تۋرالى ەستىگەن ەدىم. ول كىسى – سوڭعى شيرەك عاسىردا باتىردىڭ اق تۋىن قولىمەن ۇستاپ، كوزىمەن كورگەن جالعىز ادام، سوندىقتان ول كىسىنىڭ قاسىمىزدا بولعانىنا قاتتى قۋاندىق. ولگەيدەگى اس بەرىپ، توي تويلاعان توپتان گورى ورازبەك ەكەۋمىزدىڭ ويىمىز وزگەشە بولدى. ءبىز بارعان كۇننىڭ ەرتەسى ءتۇس مەزگىلى ءوز جوسپارىمىز بويىنشا بۇعىتى سۇمىنىڭ ءسۇتتىبۇلاق جايلاۋىنا تارتتىق. جول بويى وڭعار اعا مەن قۋانعان اعانىڭ تانىستىرۋىنا قاراعاندا، 1992 جىلعى قوجابەرگەن بابامىزعا ارناپ وتكىزگەن ءدۇبىرلى اس تا وسى وڭىردە ءوتىپتى. ون جىل بويى ايماقتى اعالاعان قابدوللا شىلدەباي ۇلىنىڭ تورى جورعاسىنا ارناپ قويىلعان ەسكەرتكىش تاس تا كوزىمىزگە شالىندى.

ءبىز  جارتى ساعاتتان استام ۋاقىت ءجۇرىپ، كيەلى تۋ ساقتالعان قاسيەتتى قارا شاڭىراققا دا كەلدىك. بۇل باتىردىڭ التىنشى ۇرپاعى جۇماشتىڭ شاڭىراعى ەدى. ول كىسى بىرەر جىلدىڭ الدىندا باقيلىق بولىپ، قازىرگى اۋلەتتىڭ ۇيتقىسى سەكسەندى القىمداعان زۋقاي ايدارحان قىزى اپامىز ەكەن.

الدىن-الا بارامىز دەپ كەلىسىپ قويعاندىقتان، ەشقايسىسى ءبىزدى جاتىرقاماي، جىلى قاباقپەن قارسى الدى. باسقاسىن قايدام، تۋ ساقتالعان شاڭىراققا سالەم بەرىپ كىرگەننەن باستاپ مەنىڭ وي الەمىم استان-كەستەڭ بولدى. بابا رۋحىنا قۇران باعىشتاپ، ايات وقىدىق. امان-ساۋلىق سۇراسىپ، داستارحان جايىلعان شاقتا وڭعار قاجى بابامىزدىڭ كيەسى قونعان قاسيەتتى تۋدىڭ بۇگىنگى ساقتاۋشى يەسى بولعان انامىزعا شاي ۇستىندە ورازبەك ەكەۋمىزدى تانىستىرىپ،  ارنايى سالەمدەسە كەلگەنىمىزدى ايتتى. ءبىراز ۇنسىزدىكتەن كەيىن عانا سوزگە ارالاسىپ، ءبىزدىڭ قابا اسىپ، قازاقستان باسىپ، ارنايى  كەلگەنىمىزگە رازىلىعىن ءبىلدىردى. جاقىندا عانا ءبىر ازامات تۋدى ساقتاۋعا ارنايى كۇمىسپەن قاپتاتىپ، ساندىق جاساتىپ بەرگەن ەكەن. ۇلكەن ساندىقتىڭ قۇلپىن اشىپ، ىشىندەگى تۋدىڭ كولەمىنە عانا لايىقتاپ جاساعان ساندىقشانى الىپ شىقتى. تۋدى بۇرىن سوڭدى وڭعار قاجىدان باسقا ەشكىمگە كورسەتپەگەنىن ايتىپ، بىزگە دە رۇقسات ەتپەدى. وراز ەكەۋمىز تۋ ساقتالعان ساندىققا ماڭدايىمىزدى تيگىزىپ، دۇعا تىلەپ اتتاندىق. وڭعار قاجىنىڭ ايتۋىنشا، ساندىقتاعى تۋدىڭ بيىكتىگى 1.50سم، ەنى70سم كولەمىندە ەكەن. قازاق-جوڭعار سوعىسىندا 1731-1758 جج. وتىز جىل جورىق جولىندا جەلبىرەگەن كيەلى تۋ ارادا ءجۇز جىلعى جۋىق ۋاقىت وتكەندە 1869-1870 جج. ەلگە قىزىلاياق لاڭى (چين يمپەرياسىنىڭ اسكەرى) 1939-1948جج التاي قازاقتارىنىڭ كوتەرىلىسىنە موڭعوليادان كومەككە كەلگەن توقاي، قالقاباي، بازىلدار باستاعان پارتيزاندار قولىندا جەلبىرەپ بارعان).

قازاق دالاسىندا قازىرگە دەيىن تولىق ساقتالعان جالعىز تۋ وسى قوجابەرگەن باتىر جانىبەك ۇلىنىڭ كيەلى اق تۋى ەكەنىن ەسكەرسەك، بۇل قۇندى مۇرا رۋلى ەلدىڭ ەمەس، ءيسى قازاقتىڭ قاراشىعىنداي قورعايتىن قاستەرلىسى ەكەنى انىق. قوجابەرگەن باتىر جايىندا موڭعول، جۇڭگو، ورىس دەرەكتەرىندە كوپ كەزدەسەدى. سوندىقتان بۇل تاقىرىپ تۋراسىندا الداعى ۋاقىتتاردا ارنايى قالام تەربەيتىن بولامىز.     

تالاپبەك تىنىسبەك ۇلى