ناۋرىز ايىنىڭ 25ء-ى ەدى. مەرەكەلىك دەمالىستان كەيىن ورال قالاسىنان الماتىعا بەت العان پويىزعا مىنگەن بولاتىنمىن. پويىزعا مىنىسىمەن ءوز ورنىما جاقسىلاپ ورنالاستىم. جانىما سۇلۋ، جىلى ءجۇزدى بەيتانىس قىز كەلىپ جايعاستى. قۋاندىم (الماتىعا بارعانشا ۋاقىت وتەتىن بولدى عوي دەپ ويلادىم). ءبىراق...
كەنەتتەن قىزدىڭ ۇيالى تەلەفونى شىرىلداپ، سويلەسە باستادى:
- « اللو... دا، دا
- ما، پريۆەتيك. كاكيە ليۋدي؟!
- ي، كارتوپتى جارماشيش
- مەن پوەزدامىن. س ۋترا شىقتىم.
- نۋ، نە زنايۋ ەندى
وبراتنو بارعاسىن كورەمىن عوي
- كوروچە، داۆاي، سونارا پەرەزۆونيت ەتەرمىن»، - دەدى دە تەلەفوندى قويا سالدى.
شىنىمدى ايتسام، قاتتى تاڭعالدىم. ەگەر «ءتىل – ۇلتتىڭ تاعدىرى»، - دەگەن ءسوز راس بولسا، ءبىر مينۋتتىق سويلەسۋدەن ءبىر ءتىلدىڭ تاعدىرىن كورگەندەي بولدىم. سول قىزعا ءۇنسىز قاراپ وتىرىپ، ويىمدى سانسىز سۇراقتار مازالاي باستادى...
قازاق ءتىلى باي دەيمىز، كوركەم دەيمىز. شىعارمادا قولدانامىز، سۇلۋلاپ تۇرىپ جازامىز. «قازاق ءتىلى قايناعان قاننىڭ، قينالعان جاننىڭ، تولعانتقان كوڭىلدىڭ، لۇپىلدەگەن جۇرەكتىڭ سىعىندىسى بولا بىلگەن، داۋعا سالسا الماستاي قيعان، سەزىمگە سالسا قىرانداي قالقىعان، ويعا سالسا قورعاسىنداي بالقىعان، ءومىردىڭ كەز-كەلگەن تۇسىندا ءارى قارۋ، ءارى قالقان بولا بىلگەن» - دەگەن جاقسى سوزدەردى جاتقا بىلەمىز. ءبىراق، اۋىزبەن ايتىپ، ارەكەت جاساۋدان الشاقتايمىز. كوپكە توپىراق شاشقىم كەلمەيدى. دەگەنمەن، اۋىزبەن ايتىلىپ قالاتىن، ماعىناسى مەن ءمانى كەلىسپەگەن سۇرىقسىز سوزدەردەن نە عالامات ىزدەيمىز؟!
كۇندەلىكتى ومىردە جانىمدا جۇرگەن قۇربىلارىمنان دا بايقايمىن. بىرەۋدى ابايسىزدا قاعىپ كەتسەك، يا ءبىر كەلەڭسىزدىك بولسا، «sorry»، «please» دەيمىز، ايتار ءسوزىمىزدىڭ «ءبىسسمىللاسىن» «پو يدەە»، «نا ساموم دەلە»، «كاك ۆسەگدا»، «ەسلي چەستنو»، «نە گوني» سوزدەرىمەن باستايمىز. ءيا، ارينە، كوپ ءتىل بىلگەنىڭ كوپ ەلدى بىلۋگە دەگەن مۇمكىندىگىڭ شىعار. ءبىراق بۇل ارەكەتىڭ ءبىر ءتىلدىڭ تاعدىرىن بايلاپ جاتقانىن ەستەن شىعارماعانىمىز ءجون. ەگەر ءبىز بۇلاي بۇلعاقتاساق، ءبىزدىڭ ءتىلدى كىم بىلگىسى كەلەدى؟
قاراپايىم عانا ومىردەن تاعى ءبىر مىسال. ايتپاسا دا بەلگىلى دۇنيە الەۋمەتتىك جەلىلەردە وسىلاي سايرايتىنىمىز تاعى بار:
- سلم، كاكسىن؟
- نەست؟
قالاساڭىز، ءدال وسى كۇيىندە ءسىز دە وقىپ كورسەڭىز بولادى. ءتىلىمىزدىڭ قالاي قورلانىپ جاتقانىن ءوز كوزىڭىزبەن ءسىز دە كورىڭىز. تۇسىنەمىز، قىسقارتىپ جازۋ كەرەك شىعار، تەلەفوندا قازاقشا قارىپتەر جوق شىعار. الايدا، مۇنداي نارسەگە نەمقۇرايلى قاراۋ قازاق تىلىنە دەگەن ساۋاتسىزدىقپەن بىرگە كۇندەلىكتى ومىردە قولداناتىن سوزدەرىڭىزدىڭ جازۋ ەملەسىن ۇمىتۋعا الىپ كەلەتىنىن ەستەن شىعارماڭىز.
كەزىندە «ءتىل ونەرى دەرتپەن تەڭ» دەپ ايتىپ كەتكەن اباي اتامىز وسى ءبىر دەرتتىڭ ءبىزدىڭ قوعامدى، جالىندى جاستارىمىزدى، بالعىن بۇلدىرشىندەرىمىزدى ناۋقاستىق حالگە تۇسىرەتىنىن سەزدى مە ەكەن؟! وكىنىشتىسى، اسىل ءسوز بەن دالباسا ءسوزدى كوبىمىزدىڭ اجىراتا المايتىنىمىز.
ءتىلىم، ءدىنىم دەپ شىرىلدايتىن ازاماتتار دا بار، ءبىراق وسى ءبىر جەڭىل ءسوز جاناشىرلارىنىڭ كوپتىگىنەن بە ول كىسىلەردىڭ جان ايقايى سەزىلمەيدى دە.
... مەيلى ون ءتىل، ءتىپتى ءجۇز ءتىل مەڭگەرگەنىڭ دالباسا
ءوز ۇلتىڭنىڭ ءتىلى مەن رۋحى
وي ساناڭا ىرگەتاس بولىپ قالماسا،-دەپ ۇلتتىق قۇندىلىقتىڭ ۇلتجاندى ازاماتى مۇحتار شاحانوۆ جىرلاعان ءتىلىمىز اركەز، ءار ۋاقىت سانامىزدا سايراپ جاتۋى ءتيىس. ءوز ءتىلىڭنىڭ اسىلدىعىن ساقتاپ، ءوز ۇلتىڭنىڭ جاناشىرى بولعانعا نە جەتسىن!
ءسوز سوڭىندا ايتقىم كەلەتىنى، ءتىل تازالىعى، ءتىل سۇلۋلىعى وتە ماڭىزدى ەكەنىن، ول قازاقتىڭ ارى مەن رۋحى ەكەنىن ەستەن مۇلدە شىعارماعانىمىز ءجون. ادەبي، كوركەم سوزدەردى بىلاي قويعاندا، ءبىزدىڭ بىلاي سويلەۋىمىز باسقا بەرەكەتسىزدىكتەرگە باستاما بولۋى مۇمكىن.
نارگيزا ەرەس
