بالالاردى قۇربانى ەتكەن «بارسەلونالىق قانىشەر» ايەلدىڭ سۇمدىق وقيعاسى (فوتو)

/uploads/thumbnail/20170710045744217_small.jpg

ەنريكەتا مارتي ەسىمىن اتاعاندا كوپشىكتىڭ بويىندا ۇرەي تۋىپ، دەنەسى تۇرشىگەدى. ونى يتاليا ازاماتتارى جاقسىراق تۇسىنەر. بارسەلونالىق ايەل جاس بالالاردى ولتىرەتىن قانىشەر بولعان. ايتا كەتەتىن ءبىر جايت، مارتي بالالاردى ءوزىنىڭ جەكە قاجەتتىلىك، مۇقتاجدىعى ءۇشىن ەمەس جەڭىل تابىس تابۋ ءۇشىن ولتىرگەن.  ەسىمى تاريحتا ەڭ قاتىگەز قاندىقول قانىشەر رەتىندە قالعان ەنريكەتا مارتي تۋرالى جاعا ۇستاتار دەرەكتەردى قامشى اقپاراتتىق اگەنتتىگى وقىرمان نازارىنا ۇسىنادى.

ەنريكەتا مارتي 1868 جىلى بارسەلوناعا جاقىن قالالاردىڭ بىرىندە دۇنيەگە كەلگەن.  ۇلكەن قالاعا كوشكەن سوڭ بالا كۇتۋشىسى بولىپ قىزمەت ىستەگەن ول كەيىن ءوز ءتانىن ساتىپ پايدا تابۋعا كوشكەن. كۇيەۋگە دە شىعىپ ۇلگەرگەن مارتي تۇرمىستا تەك ءبىر جىل عانا بولعان. جەزوكشە بولىپ جۇرگەن ۋاقىتىندا كەلۋشىلەردىڭ "ەرەكشە" قالاۋلارىن تۇسىنگەن ول، جەكە بيزنەس اشپاقشى بولادى.

 1909 جەكە بوردەلىن اشادى. الايدا بۇل وقيعانىڭ ەڭ سوراقى تۇسى-مارتي بوردەلدە قىزمەت ەتۋشى ايەلدەردىڭ ورنىنا 3 پەن 14 جاس ارالىعىنداعى جاس بالالاردى پەدوفيلدەرگە ۇسىنعان.

جاس بالالار ءۇشىن كوبىرەك قاراجات تاباتىنىن تۇسىنگەن ول، بالالاردى ۇرلاي باستاعان. ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ بوردەلدىڭ جۇمىسى توقتاپ قالادى. الايدا لاۋازىمدى كليەنتتەردىڭ ءبىرى بۇل ءىستىڭ جابىلۋىنا اسەر ەتىپ، بوردەل ءوز جۇمىسىن جالعاستىرعان.

ەنريكەتا بوردەلدى كەدەي اۋداندا اشپاقشى بولادى. وسى كەزدە بارسەلونالىق قانىشەر ايەلدىڭ ويىنا باسقاشا يدەيا كەلەدى. سول ۋاقىتتاردا كىشكەنە بالالاردىڭ قانى ارقىلى تۋبەركۋلەز اۋرۋىن ەمدەۋگە بولادى دەگەن پىكىر تارالعان. ايەل بالالاردى ۇرلاپ ولاردىڭ قانىن دارى-دارمەك جاساۋدا قولدانعان. باستاپقىدا ولاردىڭ قانىن، كەيىننەن سۇيەك، مايلارىن قولدانعان ەكەن. بالالاردى ءوز ۇيىندە ولتىرە وتىرىپ ءتۇرلى كرەمدەر مەن ماسكالار جاساۋعا پايدالانعان.

مارتي كۇندىز كەدەي ايەلدىڭ رولىندە ءومىر سۇرگەن. وزىندە قاراجات بولا تۇرا تەگىن تاماق ءىشىپ، سول ارقىلى ءوزىنىڭ ناعىز بەت بەينەسىن جاسىرعان. ال تۇندە ءساندى كويلەگىن كيىپ اۋقاتتى ورتاعا كىرىپ ءوزىنىڭ «تاۋارىن» ايەلدەرگە ۇسىنعان.

 كوپ بالالاردىڭ ولىمىنە سەبەپشى بولعان قاندىقول قىلمىسكەر ايەلدى تەك 1912 جىلى عانا ۇستاۋ مۇمكىن بولعان. كورشىسى جوعالعان قىزداردىڭ ءبىرىن ءمارتيدىڭ ۇيىنەن بايقاپ قالعان. قىلمىسكەر ايەلدىڭ ۇيىنە جاسالعان ىزدەۋ جۇمىستارىنان كەيىن  پوليسيا سۇيەك قالدىقتارىن تاپقان. ءمارتيدىڭ  3 پەن 14 جاس ارالىعىندا 40-قا جۋىق بالالار قۇرباندارى بولدى.

وكىنىشكە وراي، مارتي جاۋاپقا تارتىلماستان قازا تاپقان. بىرنەشە رەت وزىنە سۋيسيد جاساماقشى بولعان ونى تۇرمەدە بەلگىسىز بىرەۋ ءولتىرىپ كەتكەن. ارنايى تاپسىرىسپەن لاۋازىمدى كليەنتتەرىنىڭ ءبىرى ءوزىنىڭ ەسىمى وسى قاندى وقيعادا شىعىپ قالماس ءۇشىن قاساقانا ولتىرتكىزگەن بولۋى كەرەك دەگەن تۇجىرىمدار ايتىلادى.

ەڭ سوراقىسى، بارسەلونا ەليتاسى، لاۋازىمدى ادامدارى دەنساۋلىق پەن سۇلۋلىق ءۇشىن جاسالاتىن دارى-دارمەكتەردىڭ قانداي ادىس-تاسىلدەرمەن جاسالاتىنىن بىلگەن. ال ەنريكەتا بولسا، وسىنداي ادام شوشىرلىق قىلمىسقا تەك ءوزىنىڭ جەكە پايداسى ءۇشىن عانا جاساعان.

قاتىستى ماقالالار