رامازان ايى جاقىنداعان سايىن وسى جىل ءبىزدىڭ جاقسى جاققا وزگەرەتىن جىل بولادى دەگەن سەنىممەن ءار ءتۇرلى ارەكەتتەرگە كىرىسەمىز. ويتكەنى، رامازان ايى — تاستاي الماعان كۇنالاردى تاستاپ، باستاي الماعان امالداردى باستاۋدىڭ ەڭ كوركەم جولى. قاسيەتتى ايعا دايىندىق وسى ماقساتقا جەتۋدە ۇلكەن ءرول اتقاراتىندىقتان، سىزدەرگە رامازان ايىنا دايىندىقتىڭ ون جولىن ۇسىنامىز. 

1. دۇرىس نيەت جاسا 

قازىردەن باستاپ وسى رامازان ۇلكەن رۋحاني قۇلشىنىس پەن ىقىلاس ايى بولاتىنىنا نيەت ەت. وسى نيەتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن، رامازاندا كۇندەلىكتى اتقاراتىن ىستەردىڭ ءتىزىمىن جاساپ قوي (قۇراننىڭ ءبىر بولىگىن وقۋ، زىكىر ەتۋ، پايدالى ءدارىس الۋ ت.س.س.). وعان قوسا، ءبىر ايلىق جوسپار جاساعان دا دۇرىس بولادى (بالالار ءۇيى، قارتتار ۇيىنە بارۋ، مۇسىلمان بولماعان دوستارىڭدى اۋىزاشارعا شاقىرىپ، يسلاممەن تانىستىرۋ ت.ب.). 

2. دەنەڭدى دايىندا 

تاماقتىڭ سانى مەن ساپاسىن وزگەرتۋ ارقىلى فيزيكالىق تۇردە دايىندال. چيپسى سەكىلدى ءدامتاتىمداردى تاستاپ، رامازانعا دەيىنگى اپتالاردا ازىراق تاماقتانۋدان باستا. قاسيەتتى ايدىڭ العاشقى كۇندەرى شاي مەن كوفەنىڭ جوقتىعى سەنى قيناماس ءۇشىن، كۇندەلىكتى كوفەين، شاي مولشەرىن دە ازايتۋ كەرەك. شاعبان ايىندا ورازا تۇتساڭ، سەن، البەتتە، جاقسى دايىندىق ۇستىندەسىڭ. 

3. بارلىق مەديسينالىق تەكسەرىستەردى رامازانعا دەيىن ءوتىپ ال 

رامازان ايى باستالماس بۇرىن بارلىق مەديسينالىق شارۋالارىڭدى ءبىتىرىپ ال. بەلگىلى اۋرۋىڭ بار بولسا، ورازا تۇتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن بىلەتىن دارىگەرمەن اقىلداسىپ، ورازا سەن ءۇشىن دۇرىس شەشىم بولاتىنىنا كوز جەتكىز. ەگەر سەن ءدارى قابىلداپ جۇرسەڭ، كۇندىزگى ۋاقىتتان گورى اۋىزاشار كەزىندە ءدارى قابىلداۋعا بولاتىنى جايىندا دارىگەردەن سۇراپ العان ءجون. ءدارىنى جۇتۋدان گورى، ينەكسيا ارقىلى قابىلداۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋعا بولادى، ويتكەنى حانافي مازحابىندا ينەكسيا ورازانى بۇزبايدى. 

4. ءناپىل ورازا تۇت 

ءناپىل ورازا — وي، دەنە جانە رۋحىڭدى رامازان ايىنا دايىنداۋدىڭ ەڭ ۇلى جولى. كۇشىڭ جەتسە، سۇننەتكە امال ەتىپ، تۋرا رامازان ايىنا دەيىن كەلەتىن شاعبان ايىندا ورازا تۇت. بۇل تىم اۋىر بولسا، دۇيسەنبى مەن بەيسەنبى كۇندەرى نەمەسە «اق كۇندەرى»، ياعني يسلامي ايدىڭ 13، 14، 15 جۇلدىزدارىندا ورازا تۇتساڭ بولادى. 

5. قۇراندى كوبىرەك وقى

ءدۇيىم كوپشىلىك رامازان ايىندا قۇراندى كەم دەگەندە ءبىر رەت وقىپ شىعۋدى ماقسات تۇتادى. ەگەر سەندە كۇندەلىكتى قۇران وقۋ ادەتى بولماسا، بۇل كەرەمەت ادەتتى ومىرىڭە قالىپتاستىرۋ ءۇشىن وسى ءساتتى قولدانىپ قال. بۇل ادەت ساعان رامازان ايىندا قۇراننىڭ كوبىرەك بولىگىن وقۋعا كومەكتەسەدى. ءتىپتى تولىق قۇراندى ءبىتىرۋ ساعان تىم اۋىر بولسا، كۇنىنە ءبىر بەت، ءتىپتى بىرنەشە ايات وقۋدى ادەت قىلۋ قاسيەتتى ايدا دا، ودان كەيىن دە كوپتەگەن بەرەكەت اكەلەدى. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالەمى مەن يگىلىگى بولسىن) ايتقانداي: «اللانىڭ قۇزىرىندا ەڭ سۇيىكتى امالدار – ۇزدىكسىز جاسالاتىن امالدار، ولار از مولشەردە بولسا دا». 

6. ءناپىل ناماز ورىندا 

ەگەر سەندە قازا بولعان پارىز نامازدارىڭ بولماسا، رامازان ايىنداعى قۇلشىلىقتارعا دايىندىق رەتىندە ءناپىل سۇننەت نامازداردى وقي باستا. ەگەر سەندە قازا نامازدار بولسا، ءناپىل سۇننەت ناماز وقيتىن ۋاقىتىڭدى قازالارىڭدى وتەۋگە ارنا. ءناپىل سۇننەت قۇلشىلىقتاردان قالىپ جاتىرمىن دەپ ويلاما، ويتكەنى اللا تاعالا جابرەيل پەرىشتەدەن جەتكەن اتاقتى حاديستە بىلاي دەيدى: «پەندەم مەنىڭ سۇيگەن ىستەرىمنەن پارىز ەتكەنىمدى ورىنداۋ ارقىلى ماعان جاقىنداعانداي، باسقا ەشنارسەمەن جاقىنداي المايدى» 

7. ساداقا بەر 

رامازانعا دەيىنگى اپتالاردا قاجەتتىلىگى بار ادامدارعا كومەكتەسىپ، ساداقانى كوبەيتۋمەن اينالىس. بۇل جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا اقشالاي قول ۇشىن سوزۋدان باستاپ، سيريالىق قاشقىن وتباسىلارىنا كومەكتەسۋگە دەيىنگى كەز-كەلگەن ءىس-شارا بولۋى مۇمكىن. ساداقا بەرۋ سەنىڭ بايلىعىڭدى تازارتۋدىڭ ءبىر جولى بولعاندىقتان، سەن قاسيەتتى رامازان ايىنا اسقان تازالىقپەن كىرە الاسىڭ. وعان قوسا، بۇل ءورىسىڭنىڭ كەڭەيۋىنە دە جول اشادى، سۇيىكتى پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالەمى مەن يگىلىگى بولسىن) ايتقانداي: «اللا ايتتى: “ەي، ادام بالاسى، بەرىڭدەر! سەندەرگە دە بەرىلەدى.”». 

8. قىزمەت ەتۋ شارالارىنا ارالاس 

رامازان ايىنا دەيىن جەرگىلىكتى قايىرىمدىلىق نەمەسە قوعامدىق قىزمەت كورسەتۋ ۇجىمدارىمەن بايلانىسىپ، ولارمەن بىرلەسىپ جۇمىس جاسا. بۇل مۇسىلمان قاۋىمى نەمەسە ودان كەڭىرەك ۇيىم دا بولۋى مۇمكىن. رامازان ايىنا دەيىن بۇل ءىسىڭدى باستاساڭ، ۇيىمعا تەزىرەك ءسىڭىپ، نە ءۇشىن تاماققا شىقپايتىنىڭدى تۇسىندىرە الاسىڭ ءارى ۋاقىتىڭدى ۇتىمدى وتكىزەسىڭ. 

9. مىنەزىڭە ەرەكشە كوڭىل ءبول 

يمام عازالي ءوزىنىڭ اتاقتى «يحيا ۋلۋم ءاد—دين» (ءدىني ىلىمدەردىڭ جاندانۋى) اتتى ەڭبەگىندە ورازا ۇستاۋدىڭ ىشكى كورىنىسىن تالقىلايدى، ونى رامازان ايىنا دەيىن دە سەزىنۋگە بولادى. ونىڭ ايتۋىنشا، جۇرەككە زياندى نارسەلەردىڭ بارلىعىنان ساقتانۋ ءۇشىن، بارلىق دەنە مۇشەلەرىمەن ورازا تۇتۋدى ۇيرەنۋ كەرەك. مىسالى، سەن كوزىڭدى ۇياتسيازدىق پەن زينادان ساقتاۋ ءۇشىن ءتۇرلى تۆ باعدارلامالاردى قاراماي، قۇلاعىڭدى جاعىمسىز سوزدەردەن ساقتاۋ ءۇشىن كەيبىر اڭگىمەنى تاستاپ، ءتىلىڭدى داۋ مەن ۇرىستان ساقتاۋ ءۇشىن ءناپسىڭدى تىيۋىڭ كەرەك. ىشكى ورازا — رامازان ايىنداعى ورازانىڭ ەڭ ماڭىزدى بولىگى جانە ادەتتە تاماق، سۋ، جىنىستىق قاتىناستان تىيىلۋ سەكىلدى فيزيكالىق ورازادان الدەقايدا قيىن بولىپ كەلەدى. سوندىقتان، بۇعان ەرتەرەك امال قىلعانىڭ دۇرىس. 

10. ىسىراپ، قالدىقتاردى جانە بۇدان شىعاتىن اۋرۋدى ازايتۋ ءۇشىن ءومىرىڭدى جوسپارلا 
 

بۇگىنگى مۇسىلمانداردىڭ رامازان ايىن وتكىزۋدەگى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – قاسيەتتى ايدا ىسىراپشىلدىق پەن قالدىقتاردىڭ كوپتىگى. بۇل شىنايى پايعامبارلىق داستۇرگە تولىقتاي قاراما-قايشى كەلەدى. يمام زايد شاكير جانە باسقالارى بۇگىنگى مۇسىلمان قاۋىمى وتكىزىپ جاتىرعان «جاسىل» رامازان ءۇردىسى جايىندا ايتتى. سونداي-اق، رامازان ايىن پايدالانىپ، حالال، ەتيكالىق كومپانيالاردى دا قولداۋعا بولادى. 

يمام ءزايدتىڭ وكلاندتاعى مەشىتى — وسى ءۇردىستىڭ كەرەمەت ۇلگىسى. ولار ءسال عانا ىنتا مەن ۇيىمداستىرۋشىلىق ارقاسىندا ۇجىمدىق اۋىزاشارلارعا ءبىر قولداناتىن پلاستماسس ىدىستار ەمەس، كادىمگى ىدىستار مەن كۇمىسپەن قاپتالعان ىدىستاردى قولدانىپ ءجۇر (دوستارى، كورشىلەرى، جەرگىلىكتى مۇسىلمان مەيرامحانالارىنىڭ كومەگى ارقىلى). قاعاز سالفەتكا ورنىنا، جۋىلاتىن ماتا ورامالدار قولدانىلادى. وسى امالدار ارقىلى ساقتالعان قوقىس مولشەرى وتە ۇلكەن جانە پايعامبارىمىزدىڭ (وعان اللانىڭ سالەمى مەن يگىلىگى بولسىن) «الەمدەرگە جىبەرىلگەن مەيىرىم» ۇلگىسىن ءىس جۇزىندە كورسەتەدى.
اۆتور:نۇر مىرزا 

شولۋشى: اسەل وتەشوۆا