«بوكو حارام» يسلامي توبىنىڭ جاۋىنگەرلەرى 2014 جىلى چيبوك قالاسىندا تۇتقىندالعان 82 وقۋشى قىزدى بوساتتى.

چيبوكتا تۇتقىندالعان 276 قىزدىڭ 100ء-ى ءالى دە قۇلدىقتا. مەملەكەت باسشىسى موحامماد بۋحاري بۇل كورسەتكىشتى جاقسى جاڭالىق رەتىندە حابارلاعان، الايدا قۋانىشتى حابار بولىپ كورىنگەنىمەن شىن مانىسىندە جاعداي مۇلدەم ءبىز ويلاعانداي ەمەس ەدى.

زورلىقپەن نەكەلەسۋ، ازاپتاۋ، قورلاۋ

2009 جىلدان بەرى «بوكو حارام» 800-گە جۋىق ايەلدەر مەن قىزداردى قۇلدىقتا ۇستادى. اسكەرلەر ءوز قۇربانىن قالاعان جەرلەرىنەن الىپ قاشىپ جاتتى: القاپ بولسىن، ورمان، باقشا بولسىن، سۋعا بارسا دا، مەكتەپكە بارسا دا، ايەل زاتى كەز-كەلگەن ۋاقىتتا جاۋىنگەردىڭ قارماعىنا ءتۇسىپ قالاتىن.  

تۇتقىننان قۇتىلعان قىزدار مىندەتتى تۇردە مەديسينالىق تەكسەرۋدەن وتكەن

Human Rights Watch (HRW)  قۇقىق قورعاۋ ۇيىمى قۇلدىقتان بوساعان بىرنەشە قىزدارمەن تىلدەسىپ كوردى. ولاردىڭ تۇتقىنداعى ءومىرى ناعىز توزاقپەن تەڭ.

ول جەردە قىزداردى فيزيكالىق قانا ەمەس، پسيحولوگيالىق تۇرعىدان دا قيناعان، قىزدار ءماجبۇرلى تۇردە ءۇي شارۋاسىمەن اينالىستى، باقشا تازالادى، دالا سىپىردى. ءتىپتى، كوبى ۇرلانعان قىزداردى تاسۋشى بولىپ قىزمەت اتقارعان.

تۇرمىستاعى ءومىر – توزاقپەن تەڭ

ماريام الي مەيانگا، 2016 جىلدىڭ قاراشاسىندا تۇتقىننان بوساتىلعان. قولىنداعى 10 ايلىق ءسابيىن تۇتقىندا جۇرگەندە بوسانعان

«بوكو حارام» لاگەرىنەن قاشىپ شىققان 15 جاستاعى قىز نەبارى 4 اپتانىڭ ىشىندە بولعان تۇرمىستىق ءومىردىڭ زورلىعى جايىندا ايتىپ بەردى.

«ءبىزدىڭ نەكەمىزدى قيعان سوڭ مەنى ۇڭگىرگە تۇرعىزدى، العاشىندا وعان، ياعني كۇيەۋىمە قاسارىسۋعا كۇشىم جەتىپ جۇرگەن. كەيىن ول مەنى پىشاقپەن قورقىتۋدى شىعاردى، تاپانشاسى دا ىلعي قالتاسىندا جۇرەتىن، ايقايلاسام، ولتىرەتىنىن ايتىپ قورقىتاتىن. مەن ۇندەمەدىم. ءار ءتۇنىم ونىڭ ايۋاندىعىن كورۋمەن ءوتتى. ونىڭ كۇشى دە تاسىپ تۇراتىن، 30 جاستاعى ەركەك قوي. مەنىڭ تەك جىلاۋدان باسقا شارام قالمادى».

كۇشتەپ يسلامعا كىرگىزۋ

قۇلدىقتاعى ايەلدەر، سۋرەت 2014 جىلدىڭ مامىرىندا تۇسىرىلگەن

​كوبىنە جاۋىنگەرلەر حريستيان-ايەلدەرىن ۇستاپ، ولاردى ولىممەن قورقىتىپ يسلامعا كىرگىزەتىن. ءدال وسىنداي جاعداي باسىنان وتكەن ايەل ءوزىنىڭ قالاي قينالعانىن، ازاپتالعانىن ايتىپ بەردى. ونى ورالعان سىممەن ابدەن ساباپ، اقىر سوڭىندا قىز يسلامعا كىرۋگە ءماجبۇر بولعان.

مارتەبەلى تۇتقىندار

نەمىس ءجۋرناليستى ۆولفانگ باۋەر نيگەريادا ءبىراز ۋاقىت ايالداپ، يسلامدىقتاردان قاشىپ قۇتىلعان قىزدارمەن تىلدەسىپ قايتقان.

قىزداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، ولاردىڭ كەيبىرى «بوكو حارام» لاگەرىندەگى بەدەلدى قىزمەتكەرلەر بولعان.

«چيبوكانىڭ كوپ قىزدارى «بوكو حارام» لاگەرىنىڭ باسشىسى ابۋباكىر شەكاۋدىڭ سۇيىكتى ايەلىنىڭ قىزمەتشىسى بولعان، سول سەبەپتى ول قىزداردىڭ بەدەلى وزگە تۇتقىنداردىڭ جانىندا جوعارى بولعان» دەپ جازدى ءوز بلوگىندا ءتىلشى.

ەركىندىكتىڭ تۇتقىنداعى ومىردەن ايىرماشىلىعى جوق

تۇتقىننان قاشىپ شىققان قىزداردى ءۇي ءىشى كوبىنە قابىلداۋدان باس تارتىپ جاتادى ەكەن.

بيب-بي-سي ءتىلشىسى اليستەر ليتحەد نيگەرلىك جاۋىنگەردىڭ تۇتقىنىنان قاشىپ شىققان 17 جاستاعى زارامەن سويلەسىپ كوردى.

بوستاندىقپەن قاۋىشسا دا، قارشاداي قىز تۇتقىنداعى ءومىرىن ساعىناتىنىن ايتتى.

«ولار بىزگە تاڭداۋ جاساۋعا مۇمكىندىك بەرگەن – تۇرمىسقا شىعۋ نەمەسە كۇڭ بولۋ. مەن تۇرمىسقا شىقتىم»، - دەدى زارا.

بوستاندىققا شىققان سوڭ زارانىڭ جاعدايى ودان ءارى ناشارلاماسا، جاقسارا قويمادى، سەبەبى قىزدىڭ اياعى اۋىر بولىپ قالعان. ونىڭ تۋىستارىنىڭ كەيبىرى حريستيان، كەيبىرى مۇسىلمان بولدى.

ءالى دە دۇنيەگە كەلمەگەن ءسابيدىڭ تاعدىرى وتباسىلىق وتىرىستا تالقىلاندى، ناتيجەسىندە بالانى بوساناتىن بولدى. ەڭ سوراقىسى بالا دۇنيە ەسىگىن اشقان سوڭ باستالدى. ۇلىنىڭ ەسىمىن ۋسمان دەپ اتاعان.

«اۋىل تۇرعىندارى مەنى جەزوكشەگە بالاپ، جاندارىنا جاقىنداتپايتىن. ۇلىم اۋرىپ قالسا دا، ءوزىم جۇگىرەتىنمىن، جاقىندارىم كومەكتەسكەن ەمەس. قاقپادان شىعا بەرە جۇرت مەنى كوزىمەن اتىپ، تابالايتىن دا تۇراتىن.

ءسويتىپ جۇرگەندە ۋلى جىلاننىڭ شاققانىنان ۇلىم قازا تاپتى، وتباسىم بۇعان قاتتى قۋاندى. «بوكو حارام» قانىنىڭ ءىزى دە قالعان جوق دەپ توبەلەرى كوككە جەتكەن» دەپ جانايقايىمەن ءبولىستى زارا.

جاقىندارى تاراپىنان تۋىندايتىن كۇمان

قۇلدىقتان بوساتىلعان قىزدار. ەندىگى ومىرلەرى نە بولماق؟

قۇلدىقتان بوساپ شىققان قىزداردىڭ جاعدايلارى ءماز بولمايدى. بوستاندىقتاعى قىزدار ءوز جاقىندارىنان قولداۋ كۇتەدى، ءبىراق تۋىستارى ولاردى قابىلداي ما؟ بۇل جاعى قيىن ەدى.

نيگەريا تۇرعىندارىنىڭ ەڭ باستى ماسەلەسى – بويلارىنداعى كۇدىك. تۇتقىننان قايتىپ كەلگەن قىزدار شىن مانىندە جابىرلەنۋشى مە، الدە قىلمىسكەر مە؟ نە بولماسا، قىلمىس جاساۋعا ءماجبۇر بولعان جابىرلەنۋشى مە؟

اۋىل ۇلكەندەرى قىزداردىڭ قىلمىسقا قاتىسى بار-جوعىن انىقتاۋ ءۇشىن بىرنەشە جىلدارىن جۇمساعان.

8 جىل بويى «بوكو حارام» توبىنىڭ جاۋىنگەرلەرى بىرنەشە مىڭداعان قىزداردى تۇتقىندا ۇستادى، ولاردىڭ تەڭ جارتىسى ءولتىرلىدى.

قايتىپ ورالعاندار ءومىر بويىنا مورالدىق تۇرعىدان ميلارىنا زاقىم كەلگەندەر.

دايىنداعان: گۇلىم جاقان