«سىزدەر تيبەتكە اسكەر كىرگىزبەك ەكەنسىزدەر، بۇل وتە دۇرىس. اۋە كۇشتەرى تۋرالى ءبىز اسكەر تاراپىمەن اقىلداسىپ كورەيىك، جاۋابىن سونان سوڭ ايتامىز».  بۇل 1949 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ءستاليننىڭ رەسمي ساپارمەن كەڭەس وداعىنا بارعان جۇڭگو ءتوراعاسى ماۋ زەدونعا ايتقان ءسوزى بولاتىن. الايدا تەحنيكالىق سەبەپتەرگە بايلانىستى اۋەدەن كومەك كورسەتۋ جوسپارى ورىندالعان جوق.

سوۆەت وداعىنىڭ وسى ۇستانىمى تيبەتتىڭ جەرلىك ۇكىمەتىنىڭ «تيبەت ەگەمەندىگى» جوسپارىنىڭ  جۇزەگە اسۋىنا بەلگىلى دەڭگەيدە اسەر ەتتى.

1947 جىلدان باستاپ تيبەت ۇكىمەتىنىڭ ەگەمەندىكتى جاقتايتىن شاگبا قاتارلى مۇشەلەرى  تيبەتتىڭ ساۋدا ۇيىرمەسىن ۇيىمداستىرىپ ەۋروپا، امەريكا ەلدەرىنە بارىپ باتىس ەلدەرىنىڭ «تيبەت ەگەمەندىگى» ارەكەتىنە قولداۋ تاپپاققا تالپىندى. الايدا ولار كەڭەس وداعىنا بارۋدى ويلاستىرعان ەمەس. امەريكا، انگليا ەلدەرى كەڭەس وداعىنىڭ تيبەت ماسەلەسى تۋرالى ۇستانىمىن ايقىن بىلەتىندىكتەن ولاردىڭ «تيبەت ەگەمەندىگىن» قولداۋىنا كەدەرگى بولارىن بىلگەن.

1949 جىلى تيبەتتىڭ جەرگىلىكتى ۇكىمەتى امەريكا، انگليا قاتارلى مەملەكەتكە حات جازىپ بۇۇ-عا مۇشەلىك تالابىن قويعاندا اقش ۇكىمەتى ءوزىنىڭ يندياداعى ەلشىسى ارقىلى اۋىزشا جاۋاپ بەرەدى. ولاردىڭ ويىنشا «بۇۇ-نىڭ تۇراقتى مۇشەسى رەتىندە كەڭەس وداعى تيبەتتى قىتايدىڭ ءبىر بولەگى دەپ بىلەتىندىكتەن ولار «تيبەت ەگەمەندىگىن» قولدامايدى. سوندىقتان تيبەتتىڭ ەگەمەندىگى تۋرالى قۇلشىنىسىنىڭ  ىسكە اسۋى مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى بۇل جاعداي كەڭەس وداعى مەن جۇڭگو ۋاكىلدەر ۇيىرمەسىنىڭ ( تايۆان ۇكىمەتىن مەڭزەپ وتىر. ول كەزدە پەكين بۇۇ-عا مۇشە بولماعان) قارسىلىعىنا ۇشىرايدى.

وسىنداي جاعداي استىندا مەيلى اقش نەمەسە انگليا بولسىن بۇۇ-دا تيبەت ماسەلەسىن تالقىلاۋ  تۋرالى ويلارىن ورتاعا سالعان ەمەس. 1950 جىلى وڭتۇستىك امەريكاداعى سالۆا مەملەكەتى «سىرتقى كۇشتەردىڭ تيبەتكە سۇعاناقتىعى» تۋرالى ماسەلەنى بۇۇ-نىڭ كۇنتارتىبىندە قارالۋىن تالاپ ەتكەندە كەڭەس وداعىنىڭ ەلشىسى ياكوۆ الەكساندروۆيچ ماليكتىڭ قارسىلىعىنا تاپ بولادى. «تيبەت قىتايدىڭ ءبىر بولشەگى، وعان قاتىستى ىستەردى جۇڭگو ۇكىمەتى ءوز ەركىمەن شەشۋى ءتيىس» دەيدى ول. وسىلايشا «تيبەت ماسەلەسى» بۇۇ-نىڭ كۇنتارتىبىنە ەنبەي قالادى.

دايىنداعان: ا.ماناپوۆ