قاسيەتتى قۇران كارىمدە جەر سىلكىنىسى جايىندا كوپ ايتىلعان. جالپى، جەر سىلكىنىسى جايىنداعى اياتتاردى ەكى نەگىزگى توپقا بولسە بولادى. ماسەلەن، جەر سىلكىنىسى حاق تاعالانىڭ كاپىرلەردى جازالاۋ جولى رەتىندە بايان ەتكەن اياتتار بار. باسقا ءبىر اياتتاردا جەر سىلكىنىسى قيامەت باستالۋدىڭ عالاماتى رەتىندە كورسەتىلگەن. وسى جەر سىلكىنىسى ەڭ كۇشتى ءارى وپاتتى بولادى. ماسەلەن، «ءزالزالا» سۇرەسىندە حاق تاعالا بىلاي دەگەن: «جەر سىلكىنىپ قوزعالعان ساتتە. جەر ىشىندەگى جۇگىن شىعارعان كەزدە. ادام بالاسى: «بۇعان نە بولدى؟»، - دەگەن ساتتە». («ءزالزالا»، 1-3 ايات) بۇل اياتتاردا ناقتى قيامەتتىڭ عالاماتى بولعان جەر سىلكىنىسى جايىندا بايان ەتىلگەن.

بۇل سۇرەنىڭ اۋەلگى اياتىنداعى «يزا» ءسوزى «ساتتە، كەزدە» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. اراب ءتىلىنىڭ گرامماتيكالىق قاعيداسىنا ساي، بۇل ءسوز شارتتى ماعىنانى ايقىندايدى. ياعني، وسى ءسوز ارقىلى حاق تاعالا قيامەتتىڭ مىندەتتى تۇردە بولاتىنى جايىندا ايتىپ جاتىر. باسقا ۇعىمى – قيامەت ەسكەرتۋسىز، كەنتەتتەن باستالادى. وسى سەبەپتەن ءبىزدىڭ نانىمىمىز بويىنشا مۇسىلماندار ەشقاشان قيامەتتىڭ ناقتى باستالۋ ۋاقىتى جايىندا ءسوز ەتپەيدى. وسىنىڭ ءوزى يسلام – حاق ءدىن ەكەنىنە ايقىن دالەل!

وزگە ءدىن وكىلدەرى قانشا رەت قيامەتتىڭ باستالۋى جايىندا ايتقان بولاتىن. ال، مۇنىڭ سوڭى نە بولدى؟ دالەلسىزدىكتىڭ ناتيجەسىندە «قيامەت پالەنشە كۇنى باستالادى» دەپ جار سالىپ، سوعان وزگەلەردى سەندىرۋگە بار ىنتا-جىگەرىن جۇمساعانداردىڭ وزدەرى-اق قيامەتتىڭ باستالۋىن باسقا كۇنگە اۋىستىرىپ جاتتى. وسىنىڭ ءوزى ولاردىڭ اداسقاندىعىن كورسەتپەي مە؟!

«ءزالزالا» سۇرەسىنىڭ ەكىنشى اياتىندا حاق تاعالا: «جەر ىشىندەگى جۇگىن شىعارعان كەزدە»، - دەگەن. ياعني، قاتتى سىلكىنىستىڭ ناتيجەسىندە جەر جۇزىنە ونىڭ قويناۋىندا عاسىرلار بويى ادام بالاسىنىڭ نازارىنان جاسىرىن نارسەنىڭ ءبارى شىعادى. سونىمەن قاتار، عالىمداردىڭ ايتۋىنشا بۇل جەردە ولگەن ادامداردىڭ ءتىرىلۋى جايىندا ايتىلعان.

جەر سىلكىنىسىنىڭ ناتيجەسىندە جەر قىرتىسى وزگەرەتىنى عىلىمي اقيقات. سونىمەن قاتار جەر سىلكىنىسى ادام ولىمىنە الىپ كەلەدى. وسىنىڭ ءبارى عاسىرلار بويى جالعاسىپ كەلە جاتقان ادەتتەگى جەر سىلكىنىستىڭ ناتيجەسى. ال، ەندى كوز الدىڭىزعا ەڭ اقىرعى ءارى ەڭ كۇشتى جەر سىلكىنىسىن ەلەستەتىپ كورىڭىز! ول كەزدە تاۋلار توزاڭعا اينالىپ، سۋ تاسقىنى بولادى. جەر جاي قالالاردى عانا ەمەس، بالكىم ءبۇتىن ەلدەردى جۇتادى.

اقيقاتىنا كەلەر بولساق، «ءزالزالا» سۇرەسى تىم ۇلكەن عىلىمي اقيقاتقا يشارا ەتۋدە. ياعني، ونداعى ايتىلعان گەولوگيا زاڭدىلىعىنا دالمە-دال كەلەدى.

گەولوگتاردىڭ پىكىرىنشە جەر تارتىلىسى كۇشەيگەن سايىن جەردىڭ ءار قىرتىسىنىڭ سالماعى دا اۋىرلاي تۇسپەك. وسىعان ساي جەردىڭ ءار قىرتىسىنداعى تەمىردىڭ دە سالماعى اۋىرلاي تۇسەدى. ناتيجەدە سالماعى جەڭىل زاتتار جەر بەتىنە يتەرىلىپ شىعارىلادى. بۇل ايتىلعانعا جەر يادروسىنداعى تەمىر مەن وكسيدتەردىڭ (FeO ي Fe2و3) ۇلكەن مولشەرى دالەل. بۇل ءوز كەزەگىندە جەر بەتىمەن سالىستىرعاندا جەر ورتاسىنىڭ سالماعى اۋىر ەكەنىن كورسەتەدى. ال، قيامەت باستالعاندا سوڭعى قاتتى جەر سىلكىنىسىنىڭ ناتيجەسىندە وسى اۋىر سالماقتىڭ ءبارى جەر بەتىنە قوپارىلىپ شىعادى.

وسى جەردە كەز كەلگەن جەر سىلكىنىسىنىڭ رەتى جايىندا ايتىپ كەتسەك ارتىق بولمايدى. الدىمەن بولماشى ءدىرىل پايدا بولادى. ونى گەولوگيا سالاسىندا «فورەشوك» دەپ اتايدى. كوپ جاعدايدا فورەشوكتان سوڭ قاتتى سىلكىنىس بولادى. سونىمەن قاتار ادەتتە ءبىرىنشى قاتتى سىلكىنىستەن سوڭ بەلگىلى ۋاقىتقا تىنىش بولىپ، سودان سوڭ قاتتى سىلكىنىس ورىن الادى. گەولوگيادا مۇنى «افتەرشوك» دەپ ايتادى. ءدال وسى عىلىمي زاڭدىلىق «نازيعات» سۇرەسىندە بايان ەتىلگەن.

اللا تاعالا ايتادى: «ول كۇنى قاتتى سىلكىنىس بولادى. ونىڭ ارتىنان تاعى ءبىر سىلكىنەدى». («نازيعات»، 6-7 ايات)

دەرەككوز: islam.kz

شولۋشى: گۇلىم جاقان