DW cاراپشىلارىنىڭ دەرەگىنشە، رەسەي ەاەو نارىعىندا وزىنە ءتيىمدى ەرەجەلەردى بەكىتتى، دەپ جازادى قامشى اقپاراتتىق اگەنتتىگى.

ولاردىڭ ويىنشا، رەسەيدىڭ ءوز نارىعىن قورعاۋ ماقساتىنداعى بۇل ارەكەتى ەۋرازيالىق ينتەگراسيا مۇشەلەرىنە قىسىم كورسەتۋدە.

ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتا بۇل قالىپتى جاعداي، ءبىر جانجال وزگە جانجالمەن اۋىسىپ وتىرادى. رەسەيدىڭ فەدەرالدى كەدەن قىزمەتى اقپان ايىنان 18 مامىرعا دەيىن ارمەنيا، بەلارۋسيا، قازاقستان جانە قىرعىزستاننان كەلگەن كەدەن وداعىنىڭ ءبىرىڭعاي تەحنيكالىق رەگلامەنتتى قاجەت ەتەتىن ونىمدەردى باعالاۋ جونىندەگى قۇجاتتاردى قابىلدامادى. اتالعان مەملەكەتتەردىڭ جەتكىزۋشىلەرىن رەسەيلىك فيرمالارعا سەرتيفيكات الۋعا عانا جىبەرەتىن.

ەندى فەدەرالدى كەدەن وداعى رەسەي نارىعىن تىيىم سالىنعان ونىمنەن قورعاۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءبىرىڭعاي تاڭبالاۋدى ۇسىندى. ەو-تان كەلەتىن سانكسيالىق تاۋارلاردى كەرى ەكسپورتتاۋدا وداقتاستارىنان كۇماندانىپ، روسسەلحوزنادزور بەلارۋسيادان كەلەتىن ونىمدەرمەن (ءسۇت، ەت، جەمىس-جيدەك) بىتپەس شايقاسقا ءتۇستى، ال رەسەي اۋماعى ارقىلى قازاقستانعا وتەتىن ۋكراينا جانە ەو تاۋارلارىن شەكارادان جىبەرمەي الەك.

ەۋرازيالىق ينتەگراسيا مۇشەلەرىنىڭ رف-سىنىڭ مۇنداي ەرەجەلەرىنە كوڭىلى تولار ەمەس، سەبەبى ءبىرىڭعاي نارىقتىڭ 4 ءپرينسيپىنىڭ ءبىرى بۇزىلىپ تۇر، ياعني تاۋارلاردى اۋىستىرۋ ەركىنىدىگى تەجەلگەن. DW ساراپشىلارىنىڭ پىكىرىنشە، مۇنداي كەلىسپەۋشىلىكتىڭ ءبىر سەبەبى ماسكەۋ ەاەق بويىنشا وداقتاستارىنا ءوز ەرەجەلەرىن جۇرگىزبەكشى جانە ءوزىنىڭ باتىس ەلدەرىمەن قاقتىعىسىندا ولاردى كەپىل رەتىندە پايدالانباقشى.

تاۋەلسىز تالداۋشىلاردىڭ ويىنشا، ەاەو مۇشەلەرىنەن قۇرالعان مەملەكەتتەردىڭ يمپورتىنا قويىلعان قاتاڭ باقىلاۋ رەسەيدىڭ باتىسپەن جۇرگىزىپ جاتقان سانكسيالىق سوعىسىنا سەبەپ بولدى. باق-تىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك، رەسەي نارىعىنداعى قازاقستاننىڭ مۇددەسى بۇزىلۋدا. ءدال وسى سەبەپتى قىرعىزستان قىتايدان كەلەتىن ونىمدەردى ەكسپورتتاۋدى قىسقارتتى.

«رەسەي ءوز نارىعىن سانكسيادان قورعاماق بولعاندا، ەۋرازيالىق وندىرۋشىلەر مەن ەكسپورتتاۋشىلار ءۇشىن جاساندى كەدەرگىلەردى تۇرعىزعان»، - دەيدى «تاۋەكەلدەردى باعالاۋ» («وسەنكا ريسكوۆ») قازاقستانداعى تاۋەلسىز ساراپتامالىق توبىنىڭ جەتەكشىسى دوسىم ساتپايەۆ. ءوز سۇحباتىندا بۇل كەدەرگىلەردىڭ ەشقايدا تىركەلمەگەنىن دە ايتىپ قالدى. ماسەلەن، وتكەن جىلى رەسەي ءوز اۋماعىنان وتپەك بولعان قازاقستاندىق جۇككە بۇرىنعىسىنان قاتال تۇردە باقىلاۋ جۇرگىزگەن. رەسەي شەكاراسىنان وتكەن قازاقستاندىق تاۋارلارعا باقىلاۋ ارتىپ، قۇنى ءوستى جانە ول تاۋاردىڭ باەكەگە قابىلەتىن جويدى.

ساتپايەۆتىڭ ايتۋىنشا، رەسەي قىرىممەن ىشكى ساياسي ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن وداقتاستارىنا ءوز ەرەجەلەرىن جۇرگىزۋدە. «الايدا، بۇعان قازاقتسان دا، بەلارۋسيادا الاڭداماۋى ءتيىس» دەيدى اناليتيك. «باتىسپەن جانجالدا ءبىزدىڭ قاتىسىمىز جوق، ءبىز ۋكراينمەن دە، ەو-پەن دە جاقسى قارىم-قاتىناستامىز. پولشامەن دە ساۋدالاسقىمىز كەلەدى، ءبىراق ول جەردەن قازاقستانعا كەلەتىن المالار رەسەيدى اينالىپ وتۋگە ءماجبۇر»، دەيدى ساراپشى.

سونداي-اق، ەاەو تاۋارلارىن تاڭبالاۋدا «رەسەيلىك كەدەننىڭ ماقساتى - رف ەكسپورتىنىڭ قوزعالىسىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ» دەپ اتادى. ەاەو مەملەكەتتەرى ماسكەۋدىڭ ىشكى ساياساتى ءۇشىن كەپىل بولىپ قالاتىنىنا ساراپشى كوزى جەتكەنىن ايتادى.

ساتپايەۆتىڭ ايتۋىنشا، ءبىزدى ءاردايىم رەسەيدىڭ باتىسقا قارسى سانكسياسىن بۇزدى دەپ ايىپتاپ كەلدى. ەاەو-نىڭ ەشبىر تاڭباسى، باقىلاۋدىڭ باسقا دا شارالارى ماسكەۋدىڭ كۇدىگىن جويمايدى، ءبىز ەشكىمنىڭ الا ءجىبىن اتتاماعانىمىزدى تاعى دالەلدەۋمىزگە تۋرا كەلەدى.

بەلارۋسيالىق ەكونوميست سەرگەي چالىيدىڭ ايتۋىنشا، 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا جۇمىسىن باستاعان ەاەو-نىڭ جارعىلىق قۇجاتتارى ەكونوميكا سالاسىندا ءبىرىڭعاي ساياساتتى ءوندىرۋدى جانە باسشىلاردىڭ جەكە كوڭىلىنە بايلانىستى ەكى جاقتى قاتىناستىڭ ءجۇرۋىن توپشىلادى: «ەلسين لۋكاشەنكونى جاقسى كورەدى، ال پۋتين جاقسى كورمەيدى».

ينتەگراسيانىڭ ءمانى – بارىنە ءبىرىڭعاي ەرەجە ورناتۋ. «بۇل ەكونوميكا سالاسىنداعى كەلىسىم، ونىڭ نەگىزىندە ساۋدا سوعىسىن تەجەيتىن جۇيە قۇرۋ كوزدەلگەن»، - دەيدى ساراپشى. ءبىراق وي جۇزەگە اسپادى – جانجال سول كۇيى جانجال بولىپ قالدى. چالوگونىڭ ويىنشا، ازىرگە ۇلكەن دارەجەدەگى ماسەلە رەسەيدىڭ بەلارۋسيامەن جانە قازاقستانمەن قاتىناسىنا بايلانىستى، ال ارمەنيا مەن قىرعىزستاننىڭ قاتىسى جوق.

رەسەي مەن باتىس اراسىنداعى سانكسيالىق سوعىستان وزگە، سەرگەي چالىي ساۋدا سوعىسىنا اكەلىپ سوعاتىن تاعى ءبىر جولدى اتادى – شەكارالىق جانە فيتوسانيتكارلىق باقىلاۋ. «رەسەي ءوز وداقتاستىرىنىڭ وزگە ەلدەرمەن ساۋدالاستىعىن ءوزىنىڭ نارىعىنا قول سۇعۋ دەپ ءتۇسىنىپ، الدىن الۋ ءۇشىن بار مۇمكىندىكتى پايدالانادى»، دەيدى ساراپشى.

«مۇنداي وداقتىڭ قاجەتى قانشا؟»

مينسك تۇرعىنى، سىرتقى ساۋدا سالاسىنىڭ ساراپشىسى ۆلاديمير ارتيۋگيننىڭ اتالمىش جاعدايعا قاتىستى ءوز كوزقاراسى بار. «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ نيەتى ءتۇزۋ، ال جانجالدار مەن كەلىسپەۋشىلىكتەر ناشار جازىلعان قۇجاتتامالاردىڭ كەسىرىنەن تۋىندايدى».

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، باتىسپەن سانكسيالىق سوعىستى باستاعان رەسەي سەرىكتەستەرىنە جاعدايدىڭ انىق-قانىعىن ءتۇسىندىرۋى كەرەك: شەكارا كورىنبەسىن دەسەڭىزدەر بىزبەن بىرىگىڭىزدەر نەمەسە كەدەن ورناتامىز. «مىنە، ماسەلەنىڭ شەشىمى وسىندا جاتىر»، دەدى سوزىنە نىق سەنىمدى ۆ. ارتيۋگين.

ءوز كەزەگىندە قازاقستاندىق ساراپشى دوسىم ساتاپايەۆ رەسەي مەن ەاەق وداقتاستارى بۇل جاعدايدان قانشالىقتى پايدا تاپسا، ءدال سونداي مولشەردە قيىندىق تۋىندايتىنىن دا ايتتى. جاعدايعا كوز جۇگىرتە وتىرىپ، ويىن «قازاقستانعا مۇنداي ەۋرازيالىق وداقتىڭ قاجەتى قانشا؟» دەگەن سۇراقپەن قورىتىندىلادى.

اۋدارعان: گۇلىم جاقان