ءبارىمىز تۇتىنۋشىمىز. قازىرگى تاڭداعى نارىقتىق قاتىناستار زامانىندا  بەلگىلى ءبىر تاۋار ءونىمىن ساتىپ الۋ ءبىزدى ءبىراز ابىگەرگە سالاتىنى شىندىق.

سەبەبى تاۋار تۇرلەرى وتە كوپ، ءتىپتى ونى وندىرەتىن زاۋىت، فابريكالاردىڭ تۇرلەرىن ساۋساقپەن ساناي المايسىز، بۇگىندە. نارىق بولعان سوڭ بارلىق جەردە باعا دا ءارتۇرلى، كەيدە ساپاسى باعاسىنا ساي كەلمەيتىن ونىمدەردى ساتىپ الىپ «قاپ، اتتەگەن -ايلاپ» جاتامىز. كۇندەلىكتى تۇتىناتىن ازىق تۇلىكتىڭ ىشىندە ءسۇتتىڭ الار ورنى بولەك. Cءۇت ەشقاشان سۇرانىستان كەتپەيتىن تاۋار بولعاندىقتان بۇگىنگى زەرتتەۋدە ءدال وسى ونىمگە توقتالماقپىز.

ەگەر جولىڭىز ءتۇسىپ دۇكەنگە نە ساۋدا ورتالىقتارىنا بارىپ قالساڭىز ءسۇت ساتاتىن ورىندا لەك-لەك، رەت-رەتىمەن قويىلعان ءتۇرلى-تۇرلى  سۇتتەرگە كوزىڭىز تۇسەدى. نارىقتا وتاندىق ءسۇت ونىمدەرى دە، شەتتەن كەلەتىن ءسۇت ونىمدەرى دە بار. بۇگىندە نارىقتا وتاندىق ونىمدەردىڭ كوبەيۋى، شىن مانىندە قۋانتادى. ءسۇتتىڭ مايلىلىعىنا بايلانىستى باعالارى دا ءارتۇرلى. قامشى اقپاراتتىق اگەنتتىگىنىڭ ءتىلشىسى ارنايى ساراپتاما جۇرگىزىپ نارىقتاعى ءسۇتتىڭ قايسىسى ساپاسى جاعىنان دا، باعاسى جاعىنان دا تۇتىنۋشىعا قولايلى بولاتىنىن انىقتاپ كوردى.

ساراپتاما بارىسىندا الماتى قالاسىنداعى ءىرى ساۋدا ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى «ماگنۋم» مەن  «وپتوۆكا» بازارىنداعى سۇتتەردىڭ تۇرلەرى مەن باعالارى زەرتتەلىپ قاراستىرىلدى، تۇتىنۋشىلاردىڭ پىكىرلەرى ەسكەرىلدى.

نەگىزىنەن العاندا نارىقتا تابيعي ءسۇت تۇرلەرى ساۋساقپەن سانارلىق.  مۇنداي ونىمدەرگە قىرعىزستاندىق  «ءۇمىت» كومپانياسى شىعاراتىن ءسۇتتى جاتقىزۋعا بولادى.

 بۇل ءسۇتتىڭ جارامدىلىق مەرزىمى 5-6 كۇن.  3،2%-دىق، 1ليتر. بازارداعى باعاسى-190 تەڭگە، ال «ماگنۋم» ساۋدا ورتالىعىندا -215 تەڭگە.

سونىمەن بىرگە قازاقستاندا جاسالاتىن تالدىقورعاندا وندىرىلەتىن مىنا ءسۇت. ونىڭ دا جارامدىلىق مەرزىمى 5-6 كۇن عانا. تالدىقورعاننىڭ ءسۇتىنىڭ باعاسى  مايلىلىعىنا قاراي باعاسى 150 مەن 170 تەڭگەنىڭ اراسىن قۇرايدى، 2،5% - 150 تەڭگە، 3،2%-170 تەڭگە.

«وپتوۆكا» بازارىندا عانا كەزدەسكەن «رازيا» اتالاتىن ءسۇت تە تۇتىنۋشىلار اراسىندا سۇرانىسقا يە ەكەن.

ونىڭ جوعارىدا اتالعان سۇتتەرگە قاراعاندا باعاسى قىمباتتاۋ. 3،2% مايلىلىقتا عانا ساتىلاتىن بۇل ءسۇت 230 تەڭگە تۇرادى.

«ماگنۋم» مەن «وپتوۆكا» بازارىندا ءسۇت باعالارىندا ايتارلىقتاي ايىرماشىلىق بار.  

«وپتوۆكا» بازارىندا ءسۇت باعالارى 150تگ-دەن باستاپ 260-270تگ-گە دەيىن بارادى.

ماسەلەن، مىنا ءسۇت جاڭادان شىعىپ جاتقان ۇشتوبەدە شىعارىلاتىن «ايدىن» ءسۇتى. ونىڭ باعاسى 150-160 تەڭگەنى قۇرايدى.

جارامدىلىق مەرزىمى تەز وتەتىن تابيعي ءسۇت بولعاندىقتان ونى ۇزاق ۋاقىت ساقتاۋ قيىن دەيدى ساتۋشىلار.

«بۋرلينسكوە» ءسۇتى «ماگنۋم» ساۋدا ورتالىعىندا كەزدەسكەن جوق.

بازار ساتۋشىلارىنىڭ ايتۋى بويىنشا «پەتروپاۆلسكوە»، «پروستو» سۇتتەرىنەن كەيىنگى سۇرانىسقا يە سۇتتەردىڭ ءبىرى وسى.

«پەتروپاۆلسكوە» ءسۇتى بازاردا مايلىلىعىنا قاراي 6%-260 تگ، 3،2%-235تگ. تۇرادى.

ال «ماگنۋم»-دا 3،2%-249تگ، 6%-275تگ. ساتىلادى.

«وداري» ءسۇتى  بازاردا 6%-270تگ، 10%-370تگ. تۇرادى

ال "ماگنۋم"-دا 2،5%-287تگ، 3،2%-315تگ. ەكەن.

«ميلوكو» ءسۇتى 6%-230، 10%-260، 2 ءليترى 420-470 تەڭگە ارالىعىندا.

«مۋمۋنيا»  ءسۇتىنىڭ 2 ءليترى بازاردا  450-470 تەڭگە ارالىعىندا.

ال ساۋدا ورتالىعىندا 2،5%- 435 تەڭگە، 3.2%-459 تەڭگە

 «زوركين لۋك» ءسۇتى بازاردا -180 تەڭگەدەن باستالادى، ال «ماگنۋم»-دا تومەندەگىدەي باعادا

«سۆەجەە» ءسۇتى بازاردا 230 تگ باستالادى

"ماگنۋم"-دا 235-250 تگ ارالىعىندا

«ادال»  بازاردا 3،2%-250تگ، 10%- 420 تگ. "ماگنۋم"-دا تومەندەگىدەي باعادا

بازاردا ۇنتاق ءسۇت  باعالارى 230-بەن 260 تگ. اراسىندا قۇبىلادى.

تۇتىنۋشىلار نە دەيدى؟

تۇتىنۋشىلاردىڭ كوپشىلىگى نارىقتاعى ءسۇتتىڭ باعاسى مەن ساپاسى سايكەس كەلمەيتىندىگىن ايتادى. «تابيعي ەمەس. وسىمدىك مايلارىن قوسادى، ءسۇتتى تاڭداعاندا شىعارۋشى زاۋىتىنا ءمان بەرەمىز. مىسالى فۋد ماستەر، لاكتەل، موە سۇتتەرىن تاڭدايمىز»-دەيدى تۇتىنۋشىلاردىڭ ءبىرى.

ساتىپ الۋشىلار ءسۇتتى مايلىلىعىنا قاراي تاڭدايتىندىقتارىن جەتكىزدى. كوپشىلىگى پاكەتتەگى ءسۇتتىڭ ايىرماشىلىقتارىن بايقاماعاندىعىن ايتادى. ءسۇتتىڭ قويۋلىعى مەن دامىنە ءمان بەرەتىندەر كوبىنە 6%-دىق ءسۇتتى ساتىپ الادى ەكەن.

«ءسۇتتىڭ ساپاسىنا ما الدە باعاسىنىڭ تيىمدىلىگىنە ءمان بەرەسىزدەر مە؟» دەگەن سۇراققا تۇتىنۋشىلار ءسۇتتىڭ ساپاسىنا دا، باعاسىنا دا ءمان بەرۋگە تىرىساتىندىقاتارىن ءبىلدىردى. دەگەنمەن، ءسۇت ساپاسىن قالاي انىقتاۋ كەرەكتىگىن، جالپى ءسۇت دامىندەگى ايىرماشىلىقتاردى سەزىنبەيمىز دەيتىندە دە تابىلدى.

ءسۇت ساتۋشىلارى نە دەيدى؟

«وپتوۆكا» بازارىنىڭ ساتۋشىلارىنىڭ ايتۋىنشا كوپشىلىك تۇتىنۋشىلار «پەتروپاۆلسكوە» ءسۇتى مەن «پروستو مولوكو» ءسۇتىن ءجيى الادى.

«نارىقتا تابيعي سۇتتەر اراسىندا تالدىقورعاننىڭ ءسۇتى مەن رازيا ءسۇتى جاقسى ساتىلادى. ال ۇنتاق سۇتتەردەن «بۋرلينسكوە»، «سۆەجەە»، «پەتروپاۆلسكوە» سۇرانىسقا يە»- دەيدى «وپتوۆكا» بازارىنداعى ءسۇت ونىمدەرىن ساتۋشى رينات تامايازوۆ. ساتۋشىنىڭ ايتۋىنشا كوپشىلىك تۇتىنۋشىلار ءسۇتتى قولايلى، ءتيىمدى باعادا الۋدى ءجون كورەدى.

نەگىزىنەن العاندا تابيعي ونىمگە جەتەتىن نارسە جوق. سەبەبى ول ساپا. الايدا مۇنداي سۇتتەردىڭ جارامدىلىق مەرزىمدەرى بىرنەشە كۇندى عانا قۇرايتىندىقتان تۇتىنۋشىلاردىڭ كوپشىلىگى ونداي تاۋاردى ساتىپ الىپ تاۋەكەل ەتكىسى كەلمەيدى. دەگەنمەن، تابيعي ءسۇت ءونىمىن قالاۋشىلار ءۇشىن تالدىقورعان وبلىسىندا شىعارىلاتىن ساپاسى دا، باعاسى دا ءتيىمدى ءسۇتتى ۇسىنامىز. ءتيىمدى باعادا «وپتوۆكا» بازارىنان الۋعا بولادى. تۇتىنۋشىلار تاراپىنان دا، ساتۋشىلار تاراپىنان دا جوعارعى باعاعا يە بۇل ءونىم شىن مانىندە ساپالى دەۋگە ابدەن لايىقتى. سونىمەن بىرگە، بۇل وتاندىق ءونىم.

تابيعي ءسۇت اراسىنان قىرعىزستان شىعاراتىن «ءۇمىت» كومپانياسى وندىرەتىن ءسۇتتى الۋعا دا ابدەن بولادى. ساپاسى جوعارى، ارنايى كوراپشاسى ىڭعايلى جاسالعان. بۇل كومپانيا قايماق تا وندىرەتىنىن اتاپ وتۋگە بولادى.

ۇنتاق ءسۇت

ۇنتاق ءسۇت اراسىنان تۇتىنۋشىلاردىڭ كوڭىلىن جاۋلاعان «پەتروپاۆلسكوە» مەن «موە» ءسۇتىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. باعالارى كەلەتىن بولساق، «ماگنۋم» ساۋدا ورتالىعىنان ءبىرىنشى ءسۇت 249-275 تگ. ارالىعىندا ساتىلسا، بازاردا 235-260 تەڭگەگە ساتىپ الا الاسىز.

ەڭ ارزان ءسۇت

بازارداعى ەڭ ارزان ءسۇتتىڭ باعاسى 150 تەڭگەنى قۇرادى. ول جاڭادان كەلگەن ۇشتوبەلىك «ايدىن» تابيعي ءسۇتى. ۇنتاق سۇتتەردەن «بۋرلينسكوە» ءسۇتى  باعاسى ەڭ ارزانى ەكەنى انىقتالدى. ول 190 تگ. تۇرادى. ال ساۋدا ورتالىقتارىندا باعا كوبىنە كوتەرمەلەنىپ قويىلاتىندىقتان ساپاسى ناشارلاۋ ءبىراق باعاسى قىمبات سۇتتەرگە ۇرىنىپ قالۋعا بولادى. 

قورىتىندىلاي كەلە، نارىقتاعى سۇتتەردىڭ باعالارىنىڭ ءار الۋان بولۋى مىناداي نەگىزگى فاكتورلارعا بايلانىستى ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى:

1. ءسۇت باعالارى مايلىلىعىنا قاراي وزگەرىپ وتىرادى. 3،2%، 2.5%، 6% مايلىلىقتاعى ءسۇت باعالارى تيىسىنشە ءارتۇرلى.

2. ءسۇت سالىناتىن قوراپشالاردىڭ قاتتىلىعى مەن جۇقالىعىنا قاراي دا باعا كورسەتكىشى وزگەرىپ وتىرادى.

3. سوڭعى جانە باستى فاكتور، ءسۇت ءونىمىنىڭ كومپانياسىنىڭ نارىقتاعى تانىمالدىلىعى باعاعا قاتتى اسەر ەتەدى. 

ساراپتامادا بايقاعاندارىڭىزداي، جوعارىدا اتالعان "بۋرلينسكوە" ءسۇتىنىڭ "ادال" سۇتىنەن ساپاسى جاعىنان ەشقانداي ايىرماشىلىعى جوق. تەك "ادال" ءسۇتىنىڭ برەندىنىڭ تانىمالدىلىعى باعاسى مەن ساتىلىمىنا اسەر ەتەدى.

باعاسىنىڭ قولايلىعى مەن ساپاسىنىڭ جوعارىلىعى- قايسىسىنا كوبىرەك ءمان بەرىپ تاڭداۋ جاساۋ ءار تۇتىنۋشىنىڭ ءوز ەركىندە. دەسە دە، «ساپالى» ونىمدەر ەش كەدەرگىگە قاراماستان  ءوز قولدانۋشىلارىن تابادى.

نازەركە مۇسا