SCF (ستوكگولم بوستاندىق ورتالىعى) باسىپ شىعارعان «تۇركيادا ايەلدەردى قاماۋ: قۋدالاۋ جانە قورقىتۋ» اتتى بايانداماسىندا، تۇركياداعى مىڭداعان ايەلدەر بالالارىمەن مەملەكەت تاراپىنان زور-لىق كورسەتىلىپ، تۇرمەگە جابىلىپ جاتقانىن حابارلادى. «تۇرىك ەلىنىڭ جاڭا تۋعان نارەستەنى اناسىنان ايىرىپ، نە جۇكتى ايەلدەردى تۇرمەگە قاماۋى تۇرىك قوعامىندا ۇرەي تۋعىزۋدا»، — دەيدى SCF.
SCF-تىڭ ايتۋىنشا، جۇكتى ايەلدەردىڭ بوسانعاننان كەيىن بالالارىنان ءبولىپ، وزىنە كەلۋگە مۇرشا بەرمەي قاماۋعا الىنۋى بىرنەشە رەت ورىن العان. وكىمەتكە قارسى پىكىردەگى ازاماتتاردى جازالاۋ ءۇشىن جاسالعان زاڭ جۇيەسىن جەكە باسىنىڭ پايداسىنا قولدانىپ، اباقتىداعى كۇيەۋلەرىنىڭ جاعدايىمەن تانىسۋعا كەلگەن ايەلدەردى، قولىنداعى سابيلەرىنىڭ كوز جاسىنا قاراماستان، اكەلەرى ازداي، انالارىن دا تۇرمەگە قاماپ تاستادى. ءبىر جولى پوليسيا تاراپىنان زورلىق كورگەن ايەلدى ەسىنەن تانىپ قالعانىنا قاراماستان قايتا تۇرمەگە لاقتىرعان. باسقا ءبىر ايەل جۋرناليست كۇيەۋىنىڭ بوستاندىقتا جۇرگەنى ءۇشىن قامالعان. كوپتەگەن جاعدايدا ايەلدەر كۇيەۋلەرى تۇركيانىڭ پرەزيدەنتى رەجەپ تايپ ەردوعانعا قارسى وپپوزيسياعا قولداۋ كورسەتكەنى ءۇشىن تۇرمەگە قامالۋمەن قوسا، مال-مۇلكى تارتىپ الىندى. ايەلدەردىڭ قۋدالانۋى، ەردوعان مەن مەملەكەت قاھارىنان ەشكىمنىڭ قاۋىپسىزدىكتە ەمەس ەكەنىن كورسەتەدى. بۇلار مەملەكەتتىك زاڭعا جانە تۇركيا مۇشەسى بولعان حالىق-ارالىق ۇيىمداردىڭ ەرەجەلەرىنە قاراما-قايشى»، — دەيدى SCF پرەزيدەنتى ابدۋللاح بوزكۋرت.
سوت قىزمەتكەرلەرىنەن جۋرناليسىنە، مۇعالىمىنەن دارىگەرىنە دەيىنگى قاماۋعا الۋلار گۇلەن قوزعالىسىنىڭ تاراپتارىنا قارسى مەملەكەتتىك قۋعىن باعدارلاماسىندا ەرەكشە ورىن الدى. ايتىلعان ايەلدەردىڭ ەشقايسىسى بۇرىن-سوڭدى ايىپتالىپ كورمەگەن، ءقازىر مەملەكەت ولاردى «تەرروريست» جانە «توڭكەرىسكە قاتىسى بار» دەپ قاماۋدا ۇستاپ وتىر. ولار ءالى سوتتالمادى، ءتىپتى ايىپ تا تاعىلعان جوق، ءبىراق سوتقا دەيىنگى قاماۋدا جاتىر. SCF تىركەگەن كوپتەگەن جايتتاردا ايەلدەردىڭ فيزيكالىق جانە پسيحولوگيالىق دەنساۋلىعى قاماۋعا الىنعاننان كەيىن، تاماق، گيگيەنالىق جابدىقتاردىڭ جوقتىعىنان، پسيحولوگيالىق ايىقتىرۋ قىزمەتتەرى كورسەتىلمەگەندىكتەن كۇرت ناشارلاعان. ايەلدەردىڭ سەبەپسىز تۇتقىندالۋى تەك ولارعا عانا ەمەس، بالالارى مەن وتباسىلارىنا دا كەرى اسەرىن تيگىزدى. SCF بايانداماسىندا كورسەتىلگەن-دەردىڭ ولارعا ءمالىم بولعاندارى عانا ەكەندىگىن، كوپ جاعدايدا ادامدار قۋعىنعا ۇشىراۋ ۇرەيىنەن كورگەندەرىن كوپشىلىككە بىلدىرمەيتىندىگىن ايتتى. بىزگە جەتكەن وقيعالاردىڭ ازدىعىنا قاراماستان، تۇركياداعى جان تۇرشىك-تىرەر جاعدايلاردى بولجاۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى»، — دەيدى SCF. «ايەلدەرگە قارسى قۋدالاۋدى باستاعان ەردوعان مەن مەملەكەت قىزمەتكەرلەرى، تۇركيا بالالارى مەن انالارىنا جويقىن اسەرىن تيگىزگەنى ءۇشىن جاۋاپقا تارتىلۋى قاجەت»، — دەپ قوستى SCF.
SCF-تىڭ تولىق بايانداماسىن وسى جەردەن قاراي الاسىزدار:
سونىمەن قاتار، ءبىر جىلدىڭ ىشىندە تۇركيادا ادام قۇقىعىن اياققا تاپتاعان بىرنەشە وقيعا ورىن الدى. الەمدە ەڭ ينتەلەكتۋال تۇرمە تۇركيادا. وتكەن جىلدىڭ 16 شىلدەسىندە جۇزەگە اسپاعان «اسكەري توڭكەرىستەن» كەيىن 100 مىڭنان استام ادام جۇمىستان قۋىلىپ، تەڭ جارتىسى تۇرمەگە توعىتىلدى. ولار: مۇعالىمدەر، اكادەميكتەر، دارىگەرلەر، جۋرناليستەر، سوت، جوعارى سوت مۇشەلەرى، پوليسيا، پروكۋرورلار. سولاردىڭ ىشىندە دەنە مۇشەلەرىنىڭ 82 پايىزى قيمىلدامايتىن مۇگەدەك ايەلى، اۋرۋ بالاسى بولا تۇرا، مۇگەدەك كۇيەۋىن «اسكەري توڭكەرىسكە» قاتىسى بار دەگەن جەلەۋمەن تۇرمەگە توعىتقان. وزدىگىنەن ءجۇرىپ تۇرا المايتىن، دارەتحاناعا بارا المايتىن 80 جاستان اسقان قاريالار دا بار. وستەوكلازيۋ (سۇيەكتىڭ ەرۋى)، گەموفيليا سەكىلدى اۋرۋعا شالدىققان، قاتەرلى ىسىك اۋرۋىمەن اۋىراتىن ادامدار تۇرمەدە. زورلىق زومبىلىقتان ءولىپ كەتكەندەرى دە بار. ءبىر جىلعا جۋىق تۇرمەدە وتىرعاندار بۇگىنگى كۇنگە دەيىن قانداي قىلمىس جاساپ، زاڭ بۇزعانىن بىلمەيدى. ومىرگە بالاسىن ەندى عانا اكەلگەن انالاردى ەرتەسى كۇنى تۇرمەگە قاماۋ ءجيى ورىن الدى. بۇل تۋرالى الەۋمەتتىك جەلىلەردە «ومىرگە نارەستە اكەلگەننىڭ قولىنا كىسەن سالادى، ال ولگەندى تۇرمەدەن بوساتادى» حەشتەگىمەن قوعامدىق رەزونانس تۋعىزعان. سول كەزدە عانا بيلىك شارتتى تۇردە جازالاۋعا كەرەك دەپ شەشىم شىعارعان. تۇركيا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ءدال ءقازىر تۇركيا تۇرمەلەرىندە 560 ءسابي انالارىمەن بىرگە تۇرمەدە وتىرعانىن ءمالىم ەتتى. 1 جاسىندا — 128 ءسابي، 2 جاسىندا — 114، 3 جاسىندا — 81، 4 جاسىندا — 70، 5 جاسىندا — 31 ءسابيدىڭ تۇرمەدە وتىرعانى، جاس ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى سابيلەردىڭ دارىگەرگە قارالۋى، ارنايى تەكسەرىستەن ءوتۋى كەرەك ەمەس پە. الايدا، تۇرمەدە ونداي مۇمكىندىك جوق. 1 جاسىنداعى بالاسىن ەمىزۋ ءۇشىن تۇرمەدەن ۇيىنە 50 شاقىرىمدىق جولدى كۇنىنە 2 رەت جۇرەتىن انانىڭ وقيعاسى باق-تا جاريا بولعان-دى. بالالارىنىڭ كوزىنشە اكە-شەشەلەرىن قولىنا كىسەن سالىپ، سوراقىسى ۇيدەگى 3 جانە 5 جاستاعى بالالاردى جالعىز تاستاپ كەتكەن.
ءتۇيىن: ەكى ەل. ءبىرى — كەڭەس وداعىنداعى 1937-54 جىلدار ارالىعى انالار كورگەن زوبالاڭ. ەكىنشىسى — تۋىسقان تۇركيا مەملەكەتىندە ءقازىر بولىپ جاتقان زوبالاڭ. ۇقساستىق بار ما، بار. ەكى جىلعا جەتپەيتىن از ۋاقىتتا تۇرىك ايەلدەرىنىڭ باسىنان كەشكەن زۇلماتتارىن وقىعاندا ساي-سۇيەگىڭ سىرقىرايدى. نەگە بۇلاي؟ مەملەكەت ولارعا مۇنشاما زورلىق-زومبىلىق كورسەتەتىندەي نازىك جاندىلاردىڭ كىناسى، جازىعى نە؟ تۇركيا مەملەكەتىنىڭ، باسشىلىعىنىڭ مۇنىسى قالاي دەگىم كەلەدى. وسى جاعدايدى بىلە تۇرا بىلمەگەنسىپ، تەرىس اينالۋعا مەنىڭ ءداتىم جەتپەدى. ويتكەنى ولار دا مەن سياقتى انا عوي. انا مەن بالانى ايىرۋعا كىم قۇقىق بەردى سىزدەرگە؟ انا ءۇشىن بۇدان وتكەن قاسىرەت جوق قوي الەمدە. ءبارىڭ دە انادان تۋدىڭدار. انا مەن بالانى ساياسات قۇربانى ەتپەيىك، انانى جىلاتپايىق ..! الەمدەگى جاقسى قاسيەتتەردىڭ بارلىعى انانىڭ اق سۇتىنەن دارىماي ما؟ «جۇماق انالاردىڭ تابانىنىڭ استىندا» دەگەن ءسوزدىڭ مانىنە ۇڭىلەيىكشى ءبىر ءسات. انالاردى قادىرلەۋدى پايعامبارىمىزدان (س.ع.س.) ۇيرەنەلىك. انانىڭ اق ءسۇتىنىڭ كيەسى جامان بولادى. انالارىن قورلاعان كەڭەس وكىمەتىنىڭ تاعدىرى نە بولدى؟ ساباق الىڭىزدار سودان! بالالاردى، انالاردى ازاپتاۋدىڭ شەگى بار ما؟ وبال-ساۋابى كىمگە؟ بۇل سۇراقتارىما كىم جاۋاپ بەرەر ەكەن؟
ساۋلە مەشىتبايەۆا، قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى، ق ر ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
ماقالانىڭ تولىق نۇسقاسىن elana.kz سايتىنان وقي الاسىزدار.
