قازاقتىڭ جىگىتى كەزىندە ولىمنەن ۇياتتى، سەزىمنەن نامىستى بيىك قويعان. جاۋ الدىندا ءولىپ كەتسە دە باس يمەيتىن، تىزە بۇكپەيتىن، جاۋىرىنىن جەرگە تيگىزبەيتىن. سول سەبەپتى بۇرىنعى زاماندا ايەلدەر كۇيەۋىنىڭ الدىندا كوپ سويلەۋ تۇرماق قارسى پىكىرىن جانامالاپ، استارلاپ تۇسىندىرگەن، جەردەن الىپ، جەرگە سالماعان. سوندىقتان دا سول زاماندا ەر ادامدار ايەلدەردەن ءبىر ساتى جوعارى تۇرىپ، ءقادىرلى بولعان. التىن باستى قىرىق جاندىدان باقىر باستى قامشى ۇستاعان ارتىعىراق، ءسوزى وتىمدىرەك بولدى. بۇرىنعى قازاق باتىرى ايەلىنە ءسوزىن وتكىزە العان، الايدا اقىلىن تىڭداي دا العان.
مەنىڭ پىكىرىم، ويىم نازىك جاراتىلىس يەلەرىنە ۇناماۋى ابدەن مۇمكىن. الايدا جىگىتتىڭ قىزدىڭ الدىندا تىزەرلەپ تۇرىپ، «ماعان تۇرمىسقا شىقشى»، — دەپ ءوتىنىش جاساۋى قازاق جىگىتىنە ۇلكەن سىن. بۇل پىكىرىمنەن قايتپاق ەمەسپىن. مەن قازاق قىزى رەتىندە ءوزىمنىڭ بولاشاق جارىمنىڭ ەلدىڭ كوزىنشە تىزەرلەپ، ماعان ۇسىنىس جاساپ، ءوزىنىڭ دەڭگەيىن، نامىسىن تۇسىرگەنىن قابىلداماس تا، قالاماس تا ەدىم. مەن ءدال سول ساتتە باس تارتاتىن دا شىعارمىن. سەبەبى مەن ارمانداعان، مەن قيالداعان جىگىت ماعان ءسوزىن وتكىزە الاتىن، مەنى ءوزىنىڭ ايتقانىمەن «جۇرگىزىپ-تۇرعىزاتىن» بولۋى ءتيىس. بۇل ءسوزىمدى اركىم ءارقالاي تۇسىنەر، الايدا دۇرىسى – وسى. سەبەبى ەر ادام ايەل زاتىنان قاشان دا ءبىر ساتى جوعارى تۇرادى، ايەل ادام ەرىنىڭ ايتقانىن ورىنداۋ كەرەك دەگەن داستۇردە دە، شاريعاتتا دا بار. شاريعاتتا ەر ادامدارعا «ايەلىڭە امانات رەتىندە قارا»، - دەگەن بۇيرىق بار. ال كۇيەۋى مەن ايەلى بىر-بىرىنە مەيىرىممەن قاراۋى، قالجىڭداسىپ ويناۋى سۇننەت امالعا جاتادى. قازاق تا بۇل سۇننەتتى دە ۇستانعان، امال ەتكەن. الايدا كوپشىلىكتىڭ كوزىنشە ەمەس....
ال ءقازىر كوشەدە ايەلىنىڭ نە سۇيىكتىسىنىڭ سومكەسىن اسىنعان جىگىتتەر مەن ەلدىڭ كوزىنشە سۇيىكتىسىنە تىزەرلەپ تۇرىپ ۇسىنىس جاسايتىن رومانتيكسىماقتاردى ءجيى كەزدەستىرە الامىز. مەن ەر ادام ءوز سۇيگەنىنە، جارىنا سىيلىق جاساماسىن، سىپايىلىق كورسەتپەسىن دەمەيمىن. الايدا ءار دۇنيەنىڭ شەتى، شەگى دەگەن بولاتىنىن ەستەن شىعارماعان ابزال. شەتەلدىڭ جىگىتتەرىنە نە ىستەسە دە جاراسادى: شاش بوياسا دا، قىز سەكىلدى بويانسا دا، سىرعا تاقسا دا، ايەلىنىڭ سومكەسىن اسىنسا دا، ءتىپتى ايەلىن الاقانىنا سالىپ، كوتەرىپ جۇرسە دە... ال كەزىندە اتقا ءمىنىپ، جاۋعا شاپقان «الاش» دەپ ۇرانداپ، ەلى ءۇشىن ءوزىنىڭ قاسىق قانىن قيعان قازاققا بۇل ارەكەتتەر جاراسپاق ەمەس. ۇسىنىستى تىزەرلەمەي-اق تا جاساۋعا بولادى ەمەس پە؟ جوق الدە قازاقتىڭ قىزدارىنا تىزەرلەپ تۇرىپ ۇسىنىس جاساماسا ولار كەلىسىم بەرمەيدى مە؟ شەتەلدىڭ قىزدارى كەلىسىم بەرمەۋى مۇمكىن، ارينە. سەبەبى بۇل ءۇردىس ولاردىڭ مەنتاليتەتىنە ءسىڭىپ قالعان.
ءيا ۇلتتىق يدەولوگياعا بەرىلمەي-اق، سىرتىنان قاراعاندا «نە دەگەن سەزىم، نە دەگەن ماحاببات»، - دەپ ويلايتىنىڭ دا راس. الايدا ۇلتتىق يدەولوگيانى، ۇلتتىق سانانى شەتكە ىسىرا بەرسەك ۇلتتىق قۇندىلىعىمىزدان ايىرىلاتىنىمىز تاعى بار. ءبىزدىڭ ءقازىر اقساپ تۇرعان جەرىمىز دە وسى ەمەس پە؟ شەتەلگە ەلىكتەۋدەن الدىمىزعا جان سالمايمىز، ءوزىمىزدىڭ دۇنيەنى جاڭعىرتۋعا كەلگەندە اۋزىمىزدى قۇمعا تولتىرعانداي ءۇنسىز وتىرامىز. شەتەلگە ەلىكتەگەلى قانداي ەل بولدىق، وسىنى ويلاندىق پا؟ نەكەسىز بالانى دا، قوقىسقا تاستالعان شاقالاقتى دا، قىزعا اينالعان ەركەكتى دە، ەركەكتەن اسىپ بالاعاتتاعان ايەلدى دە، كوشەدە ءىشىپ الىپ، توبەلەسكەن قازاق قىزىن دا، سولاردى مازاق قىلعان قازاقتىڭ «نامىسقوي» جىگىتتەرىن دە كوردىك. ءبىز كورمەگەن تاعى نە قالدى؟ جاقىن ارادى شەتەلگە ەلىكتەگەن قىزدارىمىز جىگىتكە، ۇلدارىمىز قىزعا اينالسا دا تاڭعالمايتىن شىعارمىز. سەبەبى قازىرگى قوعامدى تاڭعالدىرۋ قيىن بولىپ بارا جاتىر. دارەتحانادان جاڭا تۋىلعان ءسابي تابىلدى دەسەك «تاعى دا ما؟» دەيتىن كەزگە جەتتىك. ەڭ سوراقىسى دا – وسى. بۇنىڭ ءبارى جىگىتتەردىڭ تىزەرلەپ ۇسىنىس جاساۋىنا قانداي قاتىسى بار دەپ ويلاساڭىز تىپتەن قاتەلەسەسىز. سەبەبى ءبىز ءوز قۇندىلىعىمىزدى شەتەلدىڭ قوقىستا جاتقان ۇساق-تۇيەگىنە ايىرباستاپ جاتىرمىز. ونى ءوزىمىز دە بايقامايمىز.
بولاشاق جارىنا تىزەرلەپ ۇسىنىس جاساعان جىگىت ايەلىنىڭ ءسوزىن سويلەيتىن بولىپ الادى. جارايدى بارلىعى دەمەي-اق قويايىن. الايدا قازىرگى كوپ جىگىتتەر اناسىنا سىيلاماعان گۇلدى ايدالاداعى قىزعا سىيلاپ، اناسىنىڭ بەتىنەن ءسۇيىپ، باسىن يمەگەن جىگىت وزگە قىزدىڭ الدىندا تىزەرلەپ، جالىنىپ، جالبارىنۋى شەكتەن شىققاندىق. قازىرگى وتباسىن نەگە ايەلدەر بيلەيدى؟ ەركەكتەر نەگە ايەلىنىڭ ايتقانىنان شىعا الماي، ايداۋىنا كونىپ، ءتوزىپ وتىرادى؟ وسى سۇراقتاردىڭ جاۋابى بىرەۋ عانا. ول قازاق جىگىتىنىڭ جىگەرسىزدىگى مەن ايەلدىڭ الدىندا تىزەرلەۋى. ءالى ايەلى بولماعان قىزدىڭ الدىندا تىزە بۇككەن ەركەك وتباسى بولعان سوڭ تىزە بۇگىپ، باسىن ءيىپ جۇرە بەرەدى. كونەدى، توزەدى، امالى جوق... سەبەبى باسىنان-اق جىگىت قىزدىڭ الدىندا تىزە بۇكتى، ايتقانىنا كوندى، باسىنا شىعاردى. بۇل جاعدايدان كەيىن بارلىعى مۇمكىن ايەل ادامعا تىكەلەي بايلانىستى بولاتىن شىعار. شىعار ەمەس سولاي بولادى. دانىشپان ايەل كۇيەۋىن حانداي كورىپ، حاننىڭ ايەلى بولادى، اقىماق ايەل كۇيەۋىن جالشى قىلىپ جالشىنىڭ ايەلى اتانادى. تۇسىنگەنگە بۇل ءسوزدىڭ استىندا تاعى ءبىر ۇلكەن كولەمدەگى ماقالا جاتىر...
اسەل بولات قىزى
