سەگىزىنشى ءتۇس.
كەشە قىزىق بولدى. «ياسساۋي فەنومەنىن» ۇزاق وقىدىم. ءتۇرلى اقپارات باسىما تولىپ كەتتى. سەرگيىن دەپ كىتاپتى جاپتىم دا سمارتفوندى الدىم. فب-نىڭ لەنتاسىن اينالدىرىپ وتىرمىن. جەلىدە ەكى تەما «ورتەنىپ» جاتىر ەكەن. ءبىرىنشىسى «ايەلدى ساباۋ»، ەكىنشىسى «تەك كۇيەۋىڭە باعىن». جۇرت وي-پىكىرىن جارىسا جازىپ جاتىر. ءتۇرلى پىكىر قىرقىسىپ، شايناسىپ، ايقاسىپ تۇر. باسقا دا جاڭالىقتار شىعىپ قالار دەپ جەلىنى ۇزاق ارالادىم. جوق. كوزى اشىقتار ناداندىقتى توقتاتۋ ءۇشىن ەكى تەمانى ابدەن تالقىلاپتى. دۇمشەلەر بەرىسپەي «ايەل بايىنا عانا باعىنۋ كەرەك. باعىنسا جۇماققا كىرەدى. باعىنباسا ساباۋ كەرەك» دەپ وزەۋرەپ وتىر. ە-ە-ە، «ناداننىڭ ءدىنى قاتتى!» دەگەن وسى ەكەن عوي دەپ ويلانىپ جاتىپ قالعىپ كەتىپپىن. ۇيىقتاپ جاتىپ ءتۇس كوردىم. تۇسىمدە عاجاپ ءىس كوردىم. تۇركىستان شاھارى ەكەن ديم. قوجا احمەت ياسساۋي دۇربەسىنىڭ نامازحاناسىندا وتىر ەكەم. جۇماعا جينالعان جۇرت بولمەگە لىق تولىپتى. كوبى تۇيە ءجۇن شاپان كيگەن دارۋىشتەر. باسىنا تىماق، ۇستىنە كۇپى كيىگەن مال باعۋشى قازاقتار دا بارشىلىق. «مەشىتتە گاز جاقپاي ما، مۇنىسى نەسى؟ تۇركىستانعا گاز كەلدى دەپ «حاباردان» كورسەتىپ ەدى عوي....» دەپ قالىڭ كۋرتكامەن توڭىپ وتىرمىن. الدىڭعى ساپقا جايعاسىپپىن. ءبىر ءدارۋىش جانىمدا ءتاسپى اينالدىرىپ وتىر. بۇيىرىنەن ءتۇرتتىم. «نە دەيسىڭ» دەگەندەي يەك قاقتى. مەن:
- قۇتپانىڭ الدىندا ۋاعىز بولا ما؟ - دەدىم. ول:
- ءيا، دا. سوعان بولا جينالدىق قوي. بولماسا مەشىت اۋىلدا دا بار،- دەدى.
- قۇتپادا ۋاعىزدى كىم ايتادى؟
- شايقىنىڭ ءوزى ايتادى. مىنا وتىرعان الەۋمەت ازىرەتتىڭ ۋاعىزىن تىڭداۋ ءۇشىن جينالىپ جاتىر.
- حازرەتى ءابساتتار قاجى ما؟ - دەپ قايىرا سۇرادىم. ءدارۋىش جىندىعا قاراعانداي باسىن قيسايتىپ، ءۇنسىز قالدى دا:
- تۇسىنبەدىم؟ كىم دەدىڭ؟-دەپ سۇرادى.
- شەيح ءابساتتار قاجىنى ايتام.
- ويباي، ونداي شەيحتى تانىمايدى ەكەم. بىزدە جالعىز شەيح ازىرەت سۇلتان قوي. ءبىز قازاقشالاپ ول كىسىنى شايقى دەيمىز.
- كىم سوندا شايقىلارىڭ؟ – دەدىم مەنسىنبەي.
- شايقىمىز تۇركىنىڭ رۋحاني كوسەمى - ازىرەت سۇلتان قوجا احمەت ياسساۋي! – دەدى ءدارۋىش اسقاق رۋحپەن. اتىن ەستىگەندە مىسىم باسىلىپ قالدى. ەسىمىنىڭ ءوزى قۇدىرەتتى ەستىلدى.
- سوندا قالاي مينبارعا ازىرەت سۇلتاننىڭ ءوزى شىعا ما ءقازىر؟ –دەدىم باسەڭ ۇنمەن تاڭدانا.
- ءيا، دا. باسقا كىم بار؟ ازىرەت سۇلتاننىڭ حيكمەتىن تىڭداۋ ءۇشىن تۇراننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جينالدىق. ءقازىر بۇل ايماقتا ازىرەت سۇلتاندى تانىمايتىن مۇسىلمان جوق. ونىمەن ديدارلاسۋ ءۇشىن اراب پەن يراننان، ءۇندىستان مەن قىتايدان اعىلىپ كەلەتىن اقجۇرەك ادامدا ەسەپ جوق. باۋىرىم، ۇلىق ۇستازدى تانىمادىڭ. سوعان قاراعاندا شالعايدان كەلگەن سياقتىسىڭ. قاي جاقتان ساپار شەككەن ءمۇساپىرسىڭ؟ – دەدى ماعان مۇسىركەي قاراپ.
- الماتى قالاسىنان كەلدىم.
- الماتى؟! ول قاي قالا؟ ەستىسەم قۇلاعىم كەرەڭ بولسىن.
- قازاق رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇرىنعى استاناسى. كەيىن استانا اقمولاعا كوشتى. اتىن استانا دەپ وزگەرتتىك. ءقازىر استانامىز استانا، - دەدىم بويىمدى ەرەكشە ءبىر پاتريوتتىق سەزىم كەرنەپ.
- قۇدايا توبا، الماتى استاناسى نەسى تاعى؟ استانامىز استانا دەدىڭ بە؟ جاڭىلتپاش ويناپ وتىرسىڭ با؟ تۇركىنىڭ باس قالاسى وسى ياسى مەن سايرام ەمەس پە؟ ەلگە ەڭبەگى سىڭگەن يگى جاقسىلار وسىندا جەرلەنەدى. ءىلىم شىراعىن ىزدەگەن جان ساپارىن سايرام مەن وتىراردان باستايدى. بۇحارا، سامارقاندى اينالادى. سوسىن ياسىعا توقتايدى. ازىرەت سۇلتاننىڭ باتاسىن الادى. سوسىن بارىپ حاق جولىندا ءسوز باستاعان شەشەن، توپ باستاعان كوسەم بولادى. شارشى توپقا شالقىپ كىرەتىن شەشەندەر ازىرەت سۇلتاننىڭ باتاسىن الماي ءامىر-ماعرۋپتان سويلەمەيدى. قالا بەردى، ەل تاعدىرى ياسىداعى كۇلتوبەدە شەشىلمەي مە؟ الماتىدا نە بار ءوزى؟ جۇرەك كوزىن اشاتىن ۇستاحانا بار ما؟ - دەدى پاڭدانا. الماتىنىڭ اپورتى مەن الەم تانىعان ايبىندى استانانىڭ عاجايىپ ساۋلەتىنەن بەيحابار مىنا ساۋاتسىز دارۋىشكە جىنىم كەلىپ:
- ەي، باۋىرىم، بەرى قارا. بىلەسىڭ بە ءوزى استانادا قانداي جيىندار وتەتىنىن؟ بۇكىل الەمدىك دىندەر سەزى مەن وبسە-نىڭ جيىنى استانادا وتكەن، ودان بولەك بىلتىر ەكسپو - دەي بەرگەنىمدە «اسسلاۋماالەيكۋم ارداقتى اعايىن! ارمىسىزدار مۇسىلمان باۋىرلار! الىس ايماقتان ارىپ-اشىپ جەتكەن ءتىلى بولەك بولسا دا تىلەگى ءبىر تۋىستار! جۇما بارشاڭىزعا قايىرلى بولسىن» دەپ الپامسا دەنەلى، يمان ءجۇزدى ءبىر قاريا كىرىپ كەلدى. جاماعات تا جامىراپ امانداستى. «ءداۋ دە بولسا ازىرەت سۇلتان وسى بولدى عوي. نە ايتار ەكەن؟ 21-عاسىردىڭ ادامىنا ورتا عاسىردىڭ ۋاعىزى تايازداۋ ءھام كۇلكىلى كورىنەتىن شىعار» دەپ جەڭىلدەۋ وتىرمىن.
- نامازدان الدىن ءبىراز ۇگىت ناسيحات قىلامىز. ءبىراز سۇحبات قۇرىپ، كوڭىلدىڭ شامىن جاعالىق. سۇراقتارىڭىز بولسا قويىڭىزدار، مۇقتارام جاماعات، – دەدى ەرەكشە ىزەتپەن ياسساۋي بابا. ورتادان قاراساقال ءبىر قازاق قول كوتەرىپ:
- تاقسىر، ۇلىقسات بولسا مەندە ءبىر سۇراق، - دەدى.
- ءلابباي، ەكى قۇلاعىم سىزدە،- دەدى قوجا احمەت اتا ىلتيپاتپەن.
- بۇرىن «ەر»، «باتىر»، «ازامات» دەپ مايداندا شەپ بۇزاتىن جۇرەكتى جىگىتتەردى ايتۋشى ەدىك. ءقازىر ەلدىڭ دەنى مىناداي حيكمەتتى جاتقا ايتىپ ءجۇر، - دەدى دە:
سودان كەيىن كەرەك ەكەن قايراتتى ەرەن،
ول ەردەن رۇقسات تىلەپ ويلاپتى ورەن.
شىن ساتتىلىك شاريعاتقا ساي ب ا ق دەگەن
سونداي ەردىڭ ەتەگىنەن تۇتپاق كەرەك.
بۇل جولدى تاريقات دەر، بىلسە ءدارۋىش،
ماعريفاتقا نىق بەكىنىپ جۇرسە ءدارۋىش.
زىكىرمەنەن ءتۇن پەردەسىن تۇرسە ءدارۋىش.
اقيقات مايدانىندا سول ناعىز ەر - دەپ «ديۋاني حيكمەتتەن» ءۇزىندى وقىپ: – بۇدان بىلاي باتىر، ەر دەپ كىمدى تانيمىز؟ وسىنى اشىقتاي كەتسەڭىز؟ - دەدى.
- وتە ماڭىزدى سۇراق! - دەدى احمەت اتا. داۋسى قويۋ قوڭىر ەكەن. ارا زىكىرىن كوپ ايتقاندىقتان با تەمبرىندە مەتالل ءۇنى باسىم. كۇمبەزبەن جاڭعىرعاندا بەينە ءبىر ءتاڭىر الەمىنەن ءتىل قاتىپ تۇرعانداي ەرەكشە ەستىلدى. ءسوزىن جالعاپ:
- باۋىرلار قۇران نۇرى كەلگەنگە دەيىن جاۋدان بەتى قايتپاعان باتىرلاردى ەر دەپ توبەمىزگە تۇتتىق. ولار ەل مەن جەردى قورعاپ، بۇگىنگە ءبىزدى جەتكىزدى. باتىر بابالاردىڭ ءارۋاعىنا مىڭ ءبىر تاعزىم. ۇلىق اللا ولاردى شاپاعاتىنا بولەسىن. جاتقان جەرلەرى جايلى، توپىراقتارى تورقالى بولسىن. حاق پايعامبار ءتاڭىردىڭ تىنىشتىق سالەمىن بىزدەرگە جەتكىزگەن سوڭ سانامىز نۇرلاندى. اقىلىمىز ءوستى. تاس جۇرەكتەر ءجىبىدى، تار كوكىرەكتەر كەڭىدى. جۇرەك كوزىن اشاتىن ءىلىم ءناسىپ بولدى. قۇران نۇرىمەن الەمدى زەينەتتەيتىن جاڭا دارەجەگە كوتەرىلدىك. بۇدان بىلاي جاۋدى جەڭگەن جارتى باتىر. ءوزىن جەڭگەن ءبۇتىن باتىر سانالادى. شىن مىقتى بولسا اۋەلى ءوزىن جەڭسىن. ەر بولسا قۇدايىنا جىلاسىن، -دەدى ازىرەت سۇلتان.
- ءوزىن جەڭگەنى قالاي، تاقسىر؟ - دەگەن جانە ءبىر سۇراق ەستىلدى سوڭعى ساپتان.
- كوڭىلدە كەك ساقتاماسىن. يت مىنەزىمەن كۇرەسسىن. زورلىقشىمەن تىرەسسىن. تاڭ ساحاردا اللانى زىكىر ەتسىن. جاراتىلىسقا قاراپ پىكىر ەتسىن. تاعدىرىنا شۇكىر ەتسىن. بارعا قاناعات، جوققا سابىر قىلسىن. سابىر، تاعاتپەن كوڭىلدىڭ كوزىن اشسىن، جۇرتىنا ءىلىمنىڭ نۇرىن شاشسىن. وزىنەن مىقتىنى مويىنداسىن، حاقتىڭ جولىندا مويىماسىن. جىگىتتىڭ وزىمەن تالاسسا دا باعىمەن تالاسپاسىن. كۇنشىلدەرگە جاقتاسپاسىن. مومىندارمەن قاستاسپاسىن. جاقسىلارعا تاس اتپاسىن. وسى ۇددەدەن شىققان ازامات بۇدان بىلاي ەر اتانادى. ەستەرىڭىزدە بولسىن، باتىر دەگەن باراق يت، ەكىنىڭ ءبىرى تابادى. بي دەگەن اق شاريعات، مىڭنان ءبىرى عانا تابادى. بىلىڭدەر، بۇدان بىلاي بۇل ەلگە باتىر قۇت ەمەس، بي قۇت، - دەدى ياسساۋي بابا. جاۋابىنا ريزا بولدىم. سۇراقتارىنىڭ سۇيەكتەرى دە ءىرى ەكەن دەپ ءسۇيسىنىپ كەتتىم. وسى كەزدە ورتادان تاعى ءبىر سۇراق تاستالدى.
- وسىندا ءبىر يراندىق ساۋداگەر دوسىم بار. كەشە ماعان ءبۇي دەدى. «قىز بالاسى نەگە ياسىدا اشىق جۇرەدى؟ تىم ەركىن ەكەن. بىزدە ايەل زاتى بەتىن بۇركەپ جۇرەدى. قىزدارعا وقۋ نە كەرەك؟ بالا تۋىپ، كۇيەۋ كۇتۋدى بىلسە سول دا جەتەدى قىزدارعا» دەپ اقىل ايتتى. وسىعان نە ايتاسىز؟- دەدى قاسقىر ىشىك كيگەن ءبىر اۋقاتتى قازاق.
- باۋىرلار، ءقىزىر ءبارىمىز مۇندا وتىرمىز. كوبىمىز تىرشىلىكتىڭ قامىمەن مال باعىپ، ساۋدا جاساپ، ايلاپ-جىلداپ تۇزدە جۇرەمىز. سوندا بالا-شاعانى كىم وقىتىپ، كىم تاربيەلەپ وتىر ۇيدە؟ البەتتە ايەلدەر! ۇرپاقتىڭ بويىنا يناباتتى تاربيەنى دارىتاتىن سولار. قاتىنىڭ قاراڭعى بولسا، ۇرپاعىڭ نادان بولادى. حاديس شارىپتە «مۇسىلمان ۇلعا دا، قىزعا دا ءىلىم يگەرۋ پارىز» دەگەن. ولاي بولسا نەلىكتەن قىز بالانى ءىلىمسىز وسىرەمىز؟ نادان ايەل سالاق بولادى. سالاق قاتىن ولاق بولادى. سالاق قاتىننىڭ اياعىنان اس ءىشۋ مۇسىلمان ءۇشىن ءقاۋىپتى. لاس تاماق كوڭىلدىڭ ايناسىن بىلعايدى. اقىلىڭ اقتى ايىرمايدى. ءناپسىنى كۇنادان قايىرمايدى. بۇگىنگى قىز بالاسى - ەرتەڭگى ەر مەن ءبيدىڭ اناسى. ءقازىر وسى ايماقتا «تۇركىنىڭ ۇستازى احمەت» كەلدى دەپ تالاي تايپا توبەسىنە تۇتادى. ءبىراق قايتەسىڭ ەندى، سويتە تۇرا ەكى قىزىم گاۋھار مەن ءجاميلانى وقىتۋعا ۋاقىتىم جوق. كۇنى بويى ەل ىشىندەمىز. وتباسى، وشاق قاسىمدى جان جارىم مۇنتازداي قىپ ۇستاپ وتىر. ەكى قىزىمدى اي مەن كۇندەي ەتىپ، ونەر-بىلىمگە باۋلىپ، مەن ەمەس سول وقىتادى. ءبيبىم ءىلىمسىز، ساۋاتسىز، قاراڭعى نادان بولسا ەكى قىزىمنىڭ تاعدىرى نە بولار ەدى؟ ولار قانداي قىز بولىپ وسەر ەدى؟ قىز بالانى تۇنەكتە ۇستايتىن ناداندىقتى باسقا جۇرتتان جۇقتىرماڭدار. مىنا پارسى پاتشالارى سانسىز قاتىن الىپ، سارايدا بۇركەپ ۇستايدى. ءبىراق بۇزىق توقالدار پارانجىنىڭ استىندا وتىرىپ-اق قالاعان بىلىعىن جاساي بەرەدى. ىشتەن ىرىگەندى سىرتتان بۇركەپ تۇزەمەيدى. تامىرى شىرىگەن اعاشتى بۇتاعىنان ەمدەمەيدى. كىسىنىڭ ءىشى تازارماي، ءىسى تازارمايدى. ولارمەن شاتىسقان سارتتار دا سونداي ناداندىققا ۇرىنىپتى. سارتتىڭ قىزدارى بەتىن بۇركەپ جۇرەدى، بالەسىن ارتىنا تىركەپ جۇرەدى. قازاقتىڭ قىزدارى بەتى اشىق جۇرەدى، بالەدەن قاشىق جۇرەدى. ەل بولامىز دەسەك، اۋەلى بەسىكتى تۇزەلىك، – دەپ ءبىر توقتادى ازىرەت سۇلتان. «رۋحاني جاڭعىرۋ مىنا جاقتا جۇزەگە اسىپ جاتىر عوي» دەپ تامسانىپ وتىرمىن. كەنەت جاماعاتتان:
- كەشە ءبىر تۋىسىم ارابستان جاققا كەرۋىن جۇرگىزىپ كەلگەن. سول «ايەلدى شاريعاتتا ساباۋعا بولادى. دەنە مۇشەسىن سىندىرماي ۇرۋعا ۇلىقسات بار ەكەن. بۇرىن بىلمەپپىز. ساپاردان كوزىم اشىلىپ كەلدى. ياسىدا قوجالار يسلامدى دۇرىس وقىتپايدى» دەپ كەلدى. قالا بەردى، ۇرۋعا قاتىستى قۇراننان ايات كەلتىردى. وعان نە ايتامىز، تاقسىر؟ – دەگەن تاعى ءبىر داۋىس ەستىلدى توپ ىشىنەن.
- ايەلدى ۇرىپ جازالاۋ قۇراندا بار، سۇندەتتە جوق. پايعامبار ومىرىندە ايەل زاتىنا قول كوتەرمەگەن. اللا ەلشىسى ءۇي شارۋاسىندا حاديشا انامىزعا جاردەم بەرۋدەن ارلانباعان. كيىمىنىڭ جىرتىعىن ءوزى جاماپ، ۇزىلگەن تۇيمەسىن ءوزى قاداعان. ەر ازاماتتىڭ بەلگىسى تۇزدە مىرزا ۇيدە قۇل. اسىرەسە كەلىندەر اۋىراياق كەزىندە اۋىر جۇمىسقا سالماڭدار. ۇرماق تۇرماق، ۇرىسۋعا ۇلىقسات جوق. جەرىك اسىن جەگىزىپ، قالاعان زاتىن اپەرىڭدەر. قۇدايعا شۇكىر، جىبەك جولىنىڭ بويىندا وتىرمىز. جۇڭگو مەن ءۇندىنىڭ كۇللى ساۋداگەرى اينا، تاراق، وپا، دولابتى وسىندا تاسىپ الەك. قىز-كەلىنشەكتىڭ كوركىن جويماي، الاقاندا الپەشتەپ ۇستاڭدار. جانعا جايلى بايبىشە، قۇلشىلىققا دا قولايلى. مال تاپپادىڭ دەپ ميىڭدى جەمەيدى. اعايىن تۋىس كەلگەندە جوقتىعىڭدى بىلدىرمەيدى. سوندىقتان ايەل زاتىن ايالاپ ۇستاۋ، پايعامبارىمنىڭ اسىل سۇندەتىنىڭ ءبىرى، - دەگەنى سول ەدى.
- «ايەلدى ۇر» دەپ قۇراندا جازىپتى عوي، سول راس پا، تاقسىر؟ – دەگەن سۇراق ەستىلدى تۋ سىرتىمنان.
- باۋىرلار، قۇراندى حيكمەتپەن وقىڭدار. ايات پەن ۇكىمنىڭ استارىنا كوڭىل كوزىمەن ۇڭىلىڭدەر. ەنۋ سەبەبىنە تەرەڭ نازار سالىڭدار. اياتتى تۋرا ماعىنادا ەمەس، جاناما، استارلى ماعىنادا تۇسىنبەك ءلازىم. قۇداي قۇراندا «كاپىردى ۇستاعان جەردە ءولتىر» دەگەن. ءقازىر ياسىدا يسلامعا قاتىسى جوق عايىر ءدىن ساۋداگەردىڭ نەشە اتاسى ءورىپ ءجۇر. كاسىبىن دوڭگەلەتىپ، بىزبەن بىرگە بەرەكەلى تىرشىلىك كەشۋدە. قالا بەردى، ءدىنى بوتەن تالاي ادام ىزدەپ كەلىپ، بىزبەن سۇحباتتاسىپ، قوناق بولىپ كەتىپ جاتىر. ەلىم تىنىش، ءتاڭىرىم ريزا بولسىن دەپ بارشاسىمەن سىيىسىپ، سىيلاسىپ وتىرمىز. قۇراندا «مۇشىرىكتى ءولتىر دەگەن» دەپ سولارمەن جاۋلاسساق نە بولادى؟ قۇداي قۇراندا «ۇرلىق جاساعان ەركەكتىڭ دە، ايەلدىڭ دە قولىن كەس» دەگەن. تالاي قازاق «مىنا بالا ۇرىلارعا قوسىلىپ، بارىمتاعا بارىپتى. ۇستالىپ قالىپ، وتكەندە رۋىمىزبەن قۇن تولەپ ارەڭ قۇتىلىدىق. ادام قىل. تاربيەلە. زىكىرىڭدە وتىرسىن» دەپ ۇرلىققا شاتىلعان ۇلدارىن ماعان اپ كەلەدى. شاريعاتتىڭ ۇكىمى وسى ەكەن دەپ قولدارىن كەسەيىن بە سول ۇرىلاردىڭ؟ ءوز ءىنىڭ ۇرلىقپەن ۇستالسا نە قىلاسىڭ؟ قولىن كەسەسىڭ بە؟ - دەدى ازىرەت سۇلتان جاماعاتقا قاراپ. مەشىتتە ءولى تىنىشتىق ورنادى. ءبارى «قۇداي ساقتاسىن» دەپ اقىرىن كۇبىرلەستى. احمەت اتا ءسوزىن جالعاپ:
- كاۋىردى ولتىرەمەسەك، ۇرىنىڭ قولىن كەسپەسەك، قۇرانعا سۇيەنىپ، قاتىن ساباۋدىڭ نە ءجونى بار؟ - دەدى. سول كەزدە ءبىر جاس جىگىت:
- قاتىندى ساباماسا قامشىنى نەگە ىلەدى؟ ءبىر مولدا «قۇتىرا باستاعان قاتىن ءىلۋلى قامشىعا قاراپ ەسىن جينايدى» دەدى. ول قالاي، تاقسىر؟-دەدى.
- ءاي، باۋىرلار، باتىر بابالار قامشىنى قاتىن ساباۋ ءۇشىن ەمەس، ۇيگە جىن-پەرى جولاماسىن دەپ ىلەدى. قامشىنىڭ قاتىن ساباۋعا قاتىسى جوق. كەزىندە نۇح پايعامباردى زالىمدار قۋدالاپ كۇن بەرمەدى. ءبىر كۇنى ءبىر ەسالاڭ ساداقپەن اتىپ اياعىن جارالادى. ول بالتىرىنا قادالعان سۇر جەبەنى جۇلىپ الدى دا جەرگە شانشىدى. قولىن جايىپ: «بۇل ەلگە وياناتىن سانا سەزىم بەر، ۋا ءتاڭىرىم! بۇلار ناداندىقتىڭ قۇربانى بولدى» دەپ جالبارىندى. دۇعانىڭ شاراپاتىنان جەبەدەن توبىلعى ءوسىپ شىقتى. پايعامباردىڭ قانى تيگەندىكتەن ءتۇسى قان قىزىل رەڭگە بويالدى. وسىدان باستاپ توبىلعى اللانىڭ نازارى تۇسكەن قاسيەتتى اعاشقا اينالدى. توبىلعى ساپتى قامشىدان جىن پەرىنىڭ سەسكەنەتىن سەبەبى سول. اتام قازاق قاسىما جىن پەرى جولاماسىن دەپ قامشىنىڭ سابىن توبىلعىدان جاسايدى. سول نانىممەن تورگە ىلەدى، - دەدى داۋسىنا ءسال جۇمساقتىق قوسىپ. ەشكىم قارسى ءۋاج ايتپادى.
- ءسوز ۇقپايتىن، ساباۋعا سۇرانىپ تۇرعان اقىماق قاتىن بولسا شە؟ – دەدى تاعى بىرەۋى.
- اقىماق قاتىن بالاسىمەن اقىلدى بولادى. قۇداي ءناسىپ ەتىپ جاتسا،بيبىڭە التى بالادان كەم تاپقىزبا،- دەگەندە جينالعان جاماعات جادىراپ كۇلىپ جىبەردى.
- نەگە التاۋ؟ ونىڭ نە حيكمەتى بار؟ - دەدى جانە ءبىر قازاق.
- ونىڭ حيكمەتى مىناۋ. ارىستاننان التاۋ تۋماي ما؟ ارىستاننان تۋعان التاۋدىڭ بىرەۋى ابدان بولماي ما؟ بورىدەن التاۋ تۋماي ما؟ بورىدەن تۋعان التاۋدىڭ بىرەۋى ارلان بولماي ما؟ تۇلپاردان التاۋ تۋماي ما؟ تۇلپاردان تۋعان التاۋدىڭ بىرەۋى تارلان بولماي ما؟ ازاماتتان التاۋ تۋماي ما؟ ازاماتتان تۋعان التاۋدىڭ بىرەۋىندە ارمان بولماي ما؟ ارمانى بار بىرەۋى اتا جولىن قۋماي ما، ەلىنە قورعان بولماي ما؟ - دەگەن ەكەن اتام قازاق. اقىماق قاتىننان تۋعان التى بالاڭنىڭ بىرەۋى حاق جولىنا بەكەم بولسا اناسىنىڭ عانا ەمەس، كۇللى جۇرتىنىڭ ابىرويىنا اينالادى. قيت ەتسە قامشىعا جارماساتىن ناداندىقتى توقتاتىڭدار. قۇران جەتىنشى عاسىردا ءتۇستى. ول كەزدە اراب ەلى نادان ەدى. حاق پايعامبار ولارمەن كۇرەسىپ، قاراڭعىلىقتان ءبىراز ششىعاردى. سانا سەزىمدەرىن ءوسىردى. ودان بەرى اتتاي ءۇش عاسىر ءوتتى. حازىرەتى ءابۋ حانيفا شاريعاتتى رەتتەپ، حازىرەتى ماترۋدي اقيدانى تۇزەدى. عۇلامالار ءۇش عاسىردا نەشە مىڭ دانا كىتاپ جازدى. قانشا جىل تاجىريبە جينادىق. ءبىر ياسىنىڭ وزىندە جۇزدەن اسا مەشىت بار ءقازىر. مەدرەسەلەر تاۋلىك بويى توقتاماي حالىقتىڭ ساۋاتىن اشىپ جاتىر. سانا سەزىمدەرىڭ ءوستى. ارام مەن ادالدى ايىردىڭدار. وسىنداي ساۋلەلى زاماندا ايەلمەن الىسىپ، ماسقارا بولماڭدار. باسقالار ەستىسە «تۇركى بالاسىنا توپالاڭ كەلدى. بۇرىنعىداي الەمگە شاشقان ايبىنى جوق. ەركەكتەرى قاتىن سابايتىن ەزگە اينالدى. ايەلگە عانا ءالى كەلەدى» دەپ كۇلەدى. باسقاعا كۇلكى ەمەس، ۇلگى بولىڭدار. تابالاتپاڭدار، تامساندىرىڭدار، - دەدى.
- تاقسىر، كەيدە قانشا مال تاپساق تا ءقادىرىمىزدى بىلمەيتىن اقىماق قاتىندار بار. ولارعا دا ءبىر ۇگىت قىلساڭىزشى، - دەدى ءبىر مۇسىلمان.
- باۋىرلار، مال تاپقاندى قاتىنعا مىندەت قىلماڭدار. نەگىزگى ادامي بورشتارىڭ بۇل ەمەس. اقىلدىنىڭ مال تابۋعا سەپتىگى جوق، اقىماقتىڭ مال تابۋعا كەمدىگى جوق. ەر جىگىت ءىلىم ىزدەنىپ، ءتالىم تاربيە، ۇلگىلى ءسوز، ونەگەلى ورنەك، نۇرلى حيكمەت ۇيرەنۋگە جانە وزگەگە ۇيرەتۋگە مىندەتتى. ۇلىق اللا ەر مەن ايەلدى مىناداي حيكمەتپەن جاراتتى. ءتاڭىرى تاعالا كۇللى عالامنىڭ سىرىن ەڭ ءبىرىنشى ادام اتاعا ۇيرەتتى. جۇرەك ءوزىن اشىپ، ودان تۇڭعىش عالىم جاسادى. عىلىم سيپاتىن ادامعا دارىتىپ، قيامەتكە دەيىن ۇرپاعىنا ميراس ەتتى. سودان باستاپ ەركەككە عىلىم يگەرىپ، ءىلىم تاراتۋ پارىز بولدى. مۇعالىمدىك مىندەت جۇكتەلدى. سول سەبەپتى ەر ازاماتقا ۇستازدىق ەتكەن جاراسادى. ءتاڭىرى تاعالا ەڭ ءبىرىنشى ادامدى بالشىقتان يلەپ سومدادى. حاۋا انا جارالعان سوڭ دۇنيەگە ءسابي اكەلەتىن مىندەتتى ايەل زاتىنا جۇكتەدى. وسىدان باستاپ، ادام ۇرپاعى قۇدايدىڭ قۇدىرەتتى قولىندا ەمەس، انانىڭ قۇتتى قۇرساعىندا جاسالاتىن بولدى. ونى «التىن قۇرساق» دەيمىز. ءتاڭىردىڭ مۇنداي قۇدىرەتتى سۇندەتىن جالعاستىرۋشى ايەل زاتىن ساباۋ بارىپ تۇرعان ۇيات قىلىق. ودان دا ءبيبىڭنىڭ بابىن جاساپ، كوڭىلىن تاپ. بوپەلى بولسا قالجاسىنان قارجىنى اياماڭدار. بالاڭ وسكەندە بي بولماسا دا، بي تۇسەتىن بەرەكەلى ءۇيدىڭ يەسى بولادى. «اقىلدى كەلىنشەككە ۇيلەنگەن ەركەك يماننىڭ جارتىسىن تەگىن الادى. قالعان جارتىسىن ەڭبەكتەنىپ تاپپاسا مەنەن ۇيالسىن» دەگەن ۇلىق اللا. اقىلدى ايەلدىڭ ىشىندە التىن ايدارلى ۇل جاتادى. ايەلدىڭ وركەندەۋىنە جاعداي جاساساڭ، ەلدىگىڭدى ساقتاپ قالۋ مۇمكىندىگىڭ ۇزارا تۇسەدى. ۇلىڭ ۇياتتى، قىزىڭ يناباتتى بولسا ەكى دۇنيەڭ ابات، ەكى تويىڭ قابات بولادى. تۇنەكتەگى اراب اعايىندى جالعىز پايعامبار جارىققا سۇيرەپ شىعاردى دەدىم. سول سياقتى جۇرەك كوزى اشىلعان ەر قاراڭعىدا نۇرىن توككەن اي سياقتى جۇرتىنا ءىلىمنىڭ ساۋلەسىن توگەدى. ەردىڭ كوكىرەگى جۇكتى بولماي، ايەلى اۋليە تۋمايدى. «قىز كۇنىندە ءبارى جاقسى، جامان قاتىن قايدان شىعادى»، «استىڭداعى اتىڭا سەنبە، قوينىڭداعى قاتىنىڭا سەنبە» دەگەن سياقتى ماقاۋ ماقالداردى مانسۇقتاپ، ەڭ ءبىرىنشى ءوزىڭنىڭ كوكىرەگىڭدى جۇكتى قىلۋدىڭ قامىن جاسا، - دەدى قوجا احمەت ياسساۋي. اۋليەنىڭ ءارۋاقتانىپ كەتكەنى سونشا، ءجاي ءسوزىنىڭ ءوزى جارلىقتاي ەستىلدى. ءسوزىنىڭ اۋىرلىعى سونشا مەشىتتە ءولى تىنىشتىق ورنادى. ءبارى ءۇنسىز قالدى. سۇراق قويۋعا ەشكىمنىڭ باتىلى جەتپەي ەسەڭگىرەپ وتىر. ءبىر كەزدە ءولى تىنىشتىقتى سول جاعىمدا وتىرعان ءبىر جىگىت اعاسى بۇزىپ:
- تاقسىر، كوكىرەگى قالايشا جۇكتى بولادى؟ ونىڭ حيكمەتىن اشىقتاي كەتسەڭىز؟ – دەدى.
- ەر جىگىت «ۇرپاق تاربيەسى نە بولادى؟»، «ناداندىقتان قايتسەك قۇتىلامىز؟»، «ۇرپاققا نە قالدىردىم؟»، «اردان اتتامايتىن مىقتى ۇرپاق قالدىرا الدىم با؟» دەپ قايعىرعاندا كەۋدەسى رۋحاني ۋايىممەن «جۇكتى» بولادى. سەندەر ءىلىم-بىلىم وشاعىندا وتىرسىڭدار. ۇلان عايىر دالادا قانشاما جۇرت كوشىپ-قونىپ ءجۇر. سولارعا حيكمەتتى كىم ۇيرەتەدى؟ كوزىن كىم اشادى؟ ناداندىقتان كىم قۇتقارادى ولاردى؟ «قاراڭعى حالىققا قۇراننىڭ مۇراتىن قالاي جەتكەرەم؟ ەلىم نەلىكتەن قاراڭعىدا قالدى؟ قايتسەم زۇلىمدىقتان قاشىپ، ىزگىلىككە ۇمتىلادى؟» دەپ قايعىرىڭدار. كوكىرەكتى وسىنداي وكىنىش قاپسىن. وسىنى ويلاپ، كۇرسىنگەندە 18 مىڭ عالام شايقالاتىن بولسىن. وسى وكىنىش ءبىزدى جارىققا شىعارادى. ءتاڭىردىڭ دە قۇلىنان تىلەيتىنى وسىنداي الاڭ! اڭ اۋلاپ، كوكپار شاۋىپ، قىس بويى سوعىم جەپ، قىمىز ىشكەنگە ءماز بولماڭدار. ەر ازاماتتىڭ ىشىنە ات باسىنداي شەر قاتادى دەپ اتام قازاق ءبىلىپ ايتقان. كوكىرەگى جۇكتى، شەرلى ەرلەرگە قىز-كەلىنشەك عاشىق بولادى. ەلى ءۇشىن قايعىرعان ازاماتتى كىم ماقتامايدى؟ ەل ماقتاعان جىگىتتى قىز جاقتاعان. قۋىس كەۋدە سەرىسىماقتى قاتىنى تۇرماق بالاسى دا سىيلامايدى. قاتىنعا باقىرماستان بۇرىن «جۇرەگىمدە شەر بار ما؟» دەپ ىشىڭە ءۇڭىلىپ العان ءلازىم، - دەپ ازىرەت سۇلتان ارىنى قاتتى اقتابانداي ارقالانىپ كەتتى.
- تاقسىر، اراب، پارسى تىلدەرىن ۇيرەنىپ، وقىت دەيسىز. بۇل جۇرتتىڭ ناداندارى دا بارشىلىق قوي. ول جاعى قالاي بولادى؟ – دەدى.
- باۋىرلار، اراب پەن پارسىنىڭ ونەرىن، ءتىلىن، ءدىنىن ءھام مادەنيەتىن ۇيرەنىڭدەر. دۇمشە داستۇرىنەن جيرەنىڭدەر. پايدالىسىن ءسىڭىرىپ، زياندىسىن جويىڭدار. كەرىسىنشە تۇركىنىڭ دارقان مىنەزىن ولارعا جۇقتىرىڭدار. «بۇلار نادان بوپ جۇرە بەرسىن» دەپ نەمقۇرايدى قاراماڭدار. «باۋىرىم، مىنا ءىسىڭ سۇندەتكە تەرىس. بۇلاي جاساما، ۇيات بولادى» دەپ تىيىڭدار. ءتاڭىرىم اراب اعايىندارعا پايعامباردى ءناسىپ قىلعان. قۇران ءتىلى اراب ءتىلى. وسى ەكى نىعمەتىنە قۇرمەت كورسەتىپ، نادان اراب كورسەڭدەر كوزىن اشىڭدار. پايعامباردىڭ بەدەلىنە، قۇراننىڭ اقىسىنا كەڭ ويلاۋدى، ءار ىستە ءادىل بولۋدى ولارعا كورسەتىڭدەر. قۇراندى قۇر تىلمەن ەمەس جۇرەك كوزىمەن وقۋدى ۇيرەتىڭدەر. اراپتىڭ ناداندىعىن ءدىن دەپ سوقىر كەيىپتە الا بەرسەڭدەر، ولارعا دا، بىزگە دە زيان بولادى، - دەدى. بۇ سوزگە ءبارى ۇيىپ قالدى.
- سۇراقتارىڭىز بولسا قويىڭىزدار. بولماسا، نامازدى باستايىق، - دەدى ياسساۋي. نە تۇلەن تۇرتكەنىن قايدام، مەن باتىلدانىپ كەتىپ:
- مەندە ءبىر سۇراق بار، تاقسىر! - دەپ ساڭق ەتە قالدىم. ورنىمنان تۇردىم. ءبارى مەنى باعىپ تۇر.
- ءا، ءشانجارحان، سەن بە؟ قالايسىڭ بالام؟ ەلىڭ امان با؟ – دەدى ازىرەت سۇلتان تانىپ.
- شۇكىر، ءبارى جاقسى!
- مۇقتارام جاماعات، بۇ بالا 21 عاسىردىڭ قازاعى. عايىپتان تايىپ، ءبىزدىڭ قۇتپاعا قاتىسىپ وتىر. بۇلاردىڭ ءداۋىرى عىلىمنىڭ ابدەن دامىعان كەزى. ەرەكشە اقىل يەلەرى. بۇلار تاياز سۇراق قويمايدى. 14 عاسىردىڭ ءبىلىمى مەن ءدىني تاجىريبەسىن سىڭىرگەن باقىتتى ۇرپاق. بۇل بالادان ۇلگى الىپ، سۇراق قويۋدى ۇيرەنىڭدەر، - دەپ مەنى جاماعاتقا ماقتادى. وتىرعاندار انتالاي ءتۇستى. «ويپىرماي، نامازدان سوڭ مىنا بالانىڭ باتاسىن الىپ، كيىمىنەن تابارىك جىرتىپ الايىق. كۇپىسىنە بالامىزدى ءبىر اۋناتىپ الايىق. ازىرەت سۇلتاننىڭ نازارى تۇسكەن مىقتى مۇسىلمان قۇسايدى» دەپ ءبارى جامىراپ كەتتى. ازىرەت سۇلتاننىڭ ءوزى ماقتاعاسىن وڭاي ما. ماقتاۋعا ماستانىپ:
- تاقسىر، وسى ايەلدەر كۇيەۋلەرىنە باعىنسا عانا جۇماققا بارادى عوي، ءيا؟ مۇسىلمان ايەل ءۇشىن ەڭ قىمباتى اتا-انا، اعايىن-تۋىس، ءتىپتى بالا دا ەمەس، كۇيەۋ عوي يا؟ كۇيەۋىنە تولىق باعىنسا عانا جۇماققا كۇمانسىز كىرەدى عوي يا؟ - دەپ قويىپ قالدىم. «دومبىرام نە ديد، مەن نە ديم» دەگەندەي ازىرەت سۇلتاننىڭ ءتۇرى بۇزىلىپ كەتتى. ەرتە ماقتاپ قويعانىنا وكىنگەن سياقتى. اجىمدەرى دەرەۋ تەرەڭدەپ كەتتى. سول كەزدە تۋ سىرتىمنان:
- مىناۋ ما اۋليەنىڭ ماقتاعان كەمەڭگەرى؟
- بىزدەن وتكەن توپاس قوي مىنا جىگىت.
- نە كوكىپ كەتتى مىنا ناس؟ - دەگەن سياقتى كۇڭكىل-سۇڭكىل ەستىلە باستادى. «وزدەرىڭ نادان» دەپ ەرەگىسىپ مەن تۇرمىن.
- بالام سەن، شىنىمەن دە 21ء-شى عاسىردان كەلدىڭ بە؟ - دەپ قوجا احمەت ياسساۋي قايتالاپ سۇرادى.
- ءيا!
- بۇل اڭگىمەنى قايدان شىعارىپ الدىڭ؟ «كۇيەۋى قاتىنعا جاتىرىن جارىپ شىققان بالاسىنان دا ارتىق» دەگەن نە ءسوز؟ قايدان ۇيرەندىڭ؟ اعايىن-تۋىس، باۋىردى ءبىر بىرىنەن ارتىق، نە كەم قىلىپ سالىستىرىپ قارايتىن ناداندىقتى قايدان جۇقتىردىڭ؟ – دەدى قوجا احمەت اتام.
- قويىڭىز، تاقسىر، ولاي دەمەڭىز. ءبىزدىڭ زاماندا ول ۇيات ەمەس. مۇنداي ماسەلەنى قازاقستاندا مۇسىلماندار سالتاناتتى ساحىنادا كورىنىس قويىپ ناسيحاتتايدى. سولاي ۇيرەتىپ، قۇدايعا شۇكىر قىز-كەلىنشەكتەرگە اسىل يمان سىيلاپ جاتىر. ونداي شاراعا ءسىز سياقتى سالدە وراعان، ءىلىم يگەرگەن، شەت ەلدە وقىعان، ورازا، نامازىن ۇزبەيتىن مىقتى يمامدار قاتىسادى. سولاردان ۇيرەندىم. كەلىنىڭىزگە «اكە-شەشەڭ بىلاي تۇرسىن، تۋعان بالاڭنان دا مەنى ارتىق كورەسىڭ. مەنى ريزا قىلماي ساعان پەيىش جوق! تار قۇرساعىڭدى كەڭىتكەن، تاس ەمشەگىڭدى جىبىتكەن، ايازى كۇندە اينالتىپ، بۇلتتى كۇندە تولعانتىپ، توعىز اي توعىز كۇن كوتەرىپ، ومىرتقاڭدى ۇزە جازداپ، زورعا تۋعان ۇلىڭ مەن قىزىڭ دا مەنىڭ قاسىمدا ەشكىم ەمەس» دەپ ۇيرەتىپ قويدىم،- دەدىم ۇلكىن ءىس بىتىرگەن ادامشا. ىشىمنەن «ءاي، مىنا پاقىرلاردىڭ كوزى اشىلىپ، دىنگە ءبىر جارىدى-اۋ. ماعان ريزا شىعار» دەپ وزىمە ءسۇيسىنىپ تۇرمىن. ازىرەت سۇلتان ءۇنسىز وتىر. قوس جانارى مۇڭعا باتقان. كوزىنەن «21ء-شى عاسىرداعى ۇرپاعىم مىناداي بولسا جەتىسكەن ەكەنبىز. قايران ەڭبەگىم جەلگە ۇشتىڭ با؟ اقىرى ناداندىققا ۇرىنعان ەكەن عوي» دەپ سالى سۋعا كەتكەندەي كورىندى. ءبىر كەزدە ازىرەت:
- ءشانجارحان، بەرمەن قارا. سەن «توزاق تا، جۇماق تا اناڭنىڭ اياعىنىڭ استىندا» دەگەن ءحاديستى وقىپ پا ەدىڭ؟ – دەدى.
- ول ساحيح حاديس پە؟ – دەدىم ىقپاي.
- ءيا، ساحيح. ەندى ءحاديستىڭ حيكمەتىنە قۇلاق ءتۇر. پايعامبارىم ميعراجعا ۇشقاندا جەبىرەيل ەكەۋى ادام اتا مەن حاۋا اناعا كەزىكتى. حاق پايعامبار ءبىرىنشى اناسىنا سالەم بەردى. سول جەردە سۇحبات قۇردى. كەنەت حاۋا انامىز اياعىن قوزعاپ ەدى تابان استىنان اق ساۋلە شاشىرادى. 18 مىڭ عالام نۇرعا بولەنىپ، جايناپ كەتتى. سالدەن سوڭ سول اياعىن قوزعاپ ەدى، تابانىنىڭ استىنان ىستىق جالىن كوككە شاپشىدى. 18 مىڭ عالام سول زاماتتا جانىپ كەتتى. پايعامبار تاڭعالدى. سوسىن قوشتاسىپ ساپارىن جالعادى. جولدا جەبىرەيىلدەن وقيعانىڭ سىرىن سۇرادى. پەرىشتە ايتتى:
- ءاي، قۇدايدىڭ دوستى، مۇحامبەت! Cەنى قۇداي ءوزى ساقتادى. ءبىرىنشى اناڭا ەمەس، اتاڭا سالەم بەرگەندە ءتاڭىرىم رەنجىپ ساپاردى دوعارىپ، سول جەردەن ۇيىڭە قايتارار ەدى. ال، حاۋانىڭ ەكى اياعىنان شاشىراعان نۇر مەن وتتىڭ سىرى مىنادا. «جۇماق پەن توزاق انانىڭ اياعىنىڭ استىندا» دەگەن. ۇمبەتىم وركەنيەتكە جالعانىپ، مادەنيەتتى ەل بولسىن دەسەڭ ۇمبەتىڭە ايت. ءۇش قىز تاپقان ايەلدى تورگە شىعارىپ سىيلاسىن، - دەدى. پايعامبارىم:
- ءۇش قىز تاپپاسا شە؟ - دەدى
- وندا ەكى قىز تاپقان انانى تورگە وزدىرىڭدار، - دەدى جەبىرەيىل.
- ەكى قىز تاپپاسا شە؟
- وندا ءبىر قىز تاپقان ايەلدى قۇرمەتتەڭدەر!
- قىز تۋماعان ايەل بولسا شە؟
- وندا ۇل تاپقان كەلىنشەكتى توبەلەرىڭە تۇتىڭدار!
- قۇرساق كوتەرمەگەن ايەل بولسا شە؟
- وندا ەرىن كۇتكەن!
- بويداق ياكي جەسىر بولسا شە؟
- وندا ار-نامىسىن كۇزەتكەن ايەلدى الپەشتەڭدەر! ايەل بالاسىن ارداقتاماي يسلام كوگەرمەيدى. وسىنى ۇمبەتىڭە ۇعىندىر، - دەدى. ميعراجدان ورالعان سوڭ ەر ازاماتتى تۇگەل جيناپ: «باۋىرلار، بۇگىننەن باستاپ، ايەل زاتىن كەمسىتكەندى، قورلاعاندى دوعارىڭدار. قىز-كەلىنشەكتىڭ جاعدايىن جاساماي ەل بولمايمىز» دەدى. سودان باستاپ ايەل زاتىن ارداقتايتىن مۇسىلماندىق وركەندەدى، – دەپ ازىرەت سۇلتان ميعراجدان ءۇزىندى باياندادى. جۇرت ميعراجدىڭ قيسساسىنا ەلتىپ قالدى. اقجۇرەكتەرى «ءاي، مۇباراك تا ايتادى عوي، شىركىن» دەپ كىرپىكتەرىن جاسقا شىلاپ الدى. قاتتى تولقىعان ءبىر پاراسى پايعامبارعا سالاۋات ايتىپ ەلجىرەپ كەتتى. مەن دە قايتپاي:
- تاقسىر، كەشىرىڭىز، ءبىزدىڭ زاماننىڭ يمامدارى تۇك بىلمەيتىن ساۋاتسىز دەگىڭىز كەپ تۇر ما؟ بۇل قيسسامەن نە ايتقىڭىز كەلدى؟ قيسسا ساحيح پا؟ ءيسنادى بار ما؟ دالەلى بار ما؟- دەدىم. جۇرتتىڭ سابىرى سارقىلعان سياقتى. نارازى داۋىستار كوبەيە باستادى:
- 21ء-شى عاسىردان كەلگەن اقىلدى ادام مىناۋ ما؟
- ءسوز ۇقپايتىن توپاس قوي مىنا ءباتشاعارىڭ.
- قۇداي اي، قۇتپانىڭ بۇكىل ءلاززاتىن قۇرتتى-اۋ مىنا نايساپ.
- مىنا ءيىسالماستى كىم ەكەن قۇتپاعا ەرتىپ كەلگەن؟
- ءاي، جىگىتتەر، مىنا تاسقۇلاق توپاستى سۇيرەپ شىعارىپ تاستاڭدارشى.
- وسىنداي ناداردار عوي ءدىندى بىلعايتىن.
- ايەل زاتىن قۇرمەتتەۋدىڭ ورنىنا وزىنە تابىندىرعالى جۇرگەن پۇت قوي بۇل وڭباعان. ە، كاللا باران دەسە!
- اتتىڭ قۇيرىعىنا بايلاپ سۇيرەۋ كەرەك مىنا ماقاۋدى. سول كەزدە ەس كىرەدى بۇعان، - دەپ جاماعات راديكالدانىپ بارا جاتتى. قوجا احمەت ياسساۋي عانا ماعان بولسىپ:
- ءاي باۋىرلاپ، ولاي قاتتى كەتپەڭدەر. جۇمساق بولىڭدار. قۇتپادان سوڭ ءشانجارحان كوزى اشىلىپ مۇسىلمان بوپ كەتەر. قارا كۇشكە سالماڭدار. نيەتى شلي جامان بالا ەمەس، - دەپ شىر-پىر بوپ جاتىر. مەن بولسام مەنسىنبەي:
- ءبىزدىڭ دە يمامدار بوسىنا سويلەمەيدى. ولار دا بىلگەسىن ايتادى. تەك ساحيح حاديستەن ايتادى، - دەي بەرگەنىمدە جۇرتتىڭ ءتوزىمى تولىق تاۋسىلدى. «ءاي، جىگىتتەر، مىنا مىلجىڭدى قۇرتىڭدارشى» دەپ قاريالار جاعى ايعاي سالدى. جاس جىگىتتەر سۇيرەي جونەلدى. بەرىسپەي: «سۇيرەمە مەنى، مەن دە ناماز وقيمىن، ە. جالعىز سەندەر ەمەس مۇسىلمان» دەپ جۇلقىنىپ قويامىن. سول ساتتە مۇرتىنىڭ ەكى ۇشى كوككە قاراي تىك شانشىلعان ءىرى دەنەلى، قويشى قازاق قونىشىنداعى دىراۋ قامشىنى سۋىرىپ الدى دا «ءاسىلى ءتاڭىرىم توبىلعى ساپتى قامشىنى وسىنداي ويسىز ەسەك ەركەكتەردى ساباسىن دەپ جاراتقان. مۇنىڭ بار حيكمەتى وسى» دەدى دە قاق شەكەدەن وسىپ جىبەردى. كوزىمنىڭ وتى جارق ەتە قالدى. سول ساتتە سەلك ەتىپ ويانىپ كەتتىم. قامشىدان قاشقانداي باسىمدى ۇستاپ تىپىرشىپ جاتىرمىن. قاسىمدا قۋىرشاق ويناپ وتىرعان كىشى قىزىم جانى قالماي باعىپ تۇر. «كوكە نە بولدى؟ نەگە شوشىپ وياندىڭىز؟» دەدى. جانىم قالماي باسىمدى سيپالاپ كورىپ جاتىرمىن. ساۋمىن. «ە، ءتۇسىم ەكەن عوي» دەپ قۋانىپ قالدىم. ويانىپ كەتكەنىم قانداي جاقسى بولدى. مىناۋ ءبىر سۇمدىق ءتۇس بولدى. دەگەنمەن ورتا عاسىردىڭ ادامى قاراڭعىلاۋ بولادى ەكەن. بولماسا ەسى دۇرىس ادام نامازعا كەلگەن مۇسىلماندى مەشىتتە قامشىمەن ساباي ما ...
سانجار كەرىمبايدىڭ Facebook پاراقشاسىنان