تاريحشى، عالىم بەرەكەت كارىبايەۆپەن وتكەن ينتەرنەت-كونفەرەنسيانىڭ جالعاسىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز.
تىلەكشى:
قامشى اقپاراتتىق پورتالى 550 جىلدىققا شىعارماشلىق بايگە جاريالادى، پاۆلودار مەن پەتروپاۆل اتاۋىن كەرەي مەن جانىبەك اتىنا اۋىستىرۋدى كوتەردىhttp(http://qamshy.kz/؟p=16716)، بۇعان ءسىزدىڭ كوزقاراسىڭىز قالاي؟ قازاق حاندارىنىڭ ىشىندە ابىلاي حاننان باسقالارىنىڭ نە وبلىس تۇرماق كوشە اتتارىنادا بەرىلمەگەن؟ بىزگە وسى مەملەكەتتى سيلاپ كەتكەن حاندارىمىزدىڭ باعاسىن قاشان بەرەمىز؟
بەرەكەت كارىبايەۆ:
ءبىر ادامنىڭ اتىن قالاعا بەرگە مەن قارسىمىن. ول جەرلەردىڭ بۇرىنعى اتتارى بار. پەتروپاۆلدى قازاقتار بۇرىن قىزىلجار دەپ اتادى. پاۆلوداردى كەرەكۋ دەپ اتاعان. ال، وزگەرتۋ كەرەك بولسا، پاۆلوداردى ەرتىس قالاسى دەپ اتاۋعا كەڭەس بەرەر ەم. كەرىسىنشە كەرەي مەن جانىبەككە قازاقستاننىڭ باستى قالالارىنان، ءار اۋىلدان، ءار اۋداننان داڭعىلداردىڭ اتىن بەرىپ، مۇسىندەرىن قويۋى كەرەك. كىشى ءجۇز، ورتا ءجۇز، ۇلى ءجۇز حاندارىن قوسقاندا قازاقتا جالپى 35-40 حان بولعان. ودان كەيىن رەسەي مويىنداماعان، ءبىراق، قازاق مويىنداعان حاندار بولدى. مىسالى، ارىنعازى حان، قاراتاي سۇلتان. ەگەر ولاردى قوساتىن بولسا بيلەۋشى اۋلەتتە 100-گە جۋىق حان-سۇلتان بار. ونىڭ بارىنە كوشە بەرۋ مىندەت ەمەس، ارينە. دەگەنمەن قازاق حاندىعى داۋىرىندە قازاقتىڭ ۇلىقتاۋىنا لايىق 7-8 حاندى ايتا الامىن. كەرەي مەن جانىبەكتە ەسكەرتكىش بار. بيىلعى 550 جىلدىققا بايلانىستى تاعى دا كوشەلەر بەرىلۋى مۇمكىن. ودان كەيىن قاسىم حانعا قۇرمەت-اتاق بەرۋگە بولادى. ول قازاق حالقىنىڭ ەتنيكالىق تەريتورياسىن قالىپتاستىرعان ادام. حاقنازار حان وسى اتاقتارعا وتە لايىقتى تۇلعا. تاۋەكەل حان، ەسىم حان، جاڭگىر حان، تاۋكە حان، ابىلاي حان، ءابىلقايىر حان. وسى حانداردىڭ ەسكەرتكىشتەرىن استانا، الماتى سىندى ۇلكەن قالالارعا قويۋ كەرەك. بۇل تۇلعالار مەملەكەتتىلىكتىڭ سيمۆولى.
https://www.youtube.com/watch؟v=QmLCSIHBFwAەرمەك:
بۇگىنگى كۇندە قازاق حاندىعى ۇعىمىن قالىپتاستىرىپ، تاريحتى ۇرپاق ساناسىنا ءسىڭىرۋ ءۇردىسى تىم ءالسىز بولسا دا جۇرىلۋدە. ەرتەڭ سانالى ۇرپاق ءوسىپ شىققاننان كەيىن وسى تاريحتاعى اقتاڭداقتارعا تاڭ قالا قاراۋى مۇمكىن. ءبىزدىڭ تاريحتاعى اقتاڭداق تۇستار دەپ ءسىز قاي تۇستاردى ايتاسىز؟ الدە ونداي تۇستار جوق پا؟
بەرەكەت كارىبايەۆ:
بولشيەۆيكتەر 1917 جىلى بيلىككە كەلىپ، سسر دەگەن مەملەكەتتى 1920 جىلى قۇرىلدى. كەڭەس وداعىندا تاريحتى وقىتۋ تەك 1934 جىلى قولعا الىندى. ءبىز 1991 جىلى تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن تاريحشىلارىمىزدىڭ ساناسىنا ءسىڭىپ قالعان ماركستىك، لەنيندىك مەتودولوگياداعى تاريحتى ءبىر-اق كۇندە وزگەرتۋ مۇمكىن ەمەس. ول نە دەگەن ءسوز؟ ول زاماندا تاريح مىندەتتى تۇردە قاناۋشى، قانالۋشى تاپتاردىڭ تۇرعىسىنان جازىلادى. كەڭەس وداعىندا حالىق ەكىگە ءبولىندى. قاناۋشى تاپ جانە قانالۋشى تاپ. ءبىز تاريحتى سول قانالۋشى تاپ تۇرعىسىنان جازدىق. ال، قاناۋشى تاپتىڭ وكىلدەرى كىمدەر بولدى؟ ءاليحان بوكەيحانوۆ، ءمىرجاقىپ دۋلاتوۆ، شاكارىم قۇدايبەردى، مۇحامەتجان تىنىشپايەۆ. مىنەكي، بۇكىل ەليتا قالىپ قويدى. تاپتىق تۇرعى تاريحتى تۇسىندىرەدى، ءبىراق، تولىق ەمەس، ءبىرجاقتى تۇسىندىرەدى. جارتىلاي، شالا تۇسىندىرەدى جانە ەڭ كەرەمەت جەرلەرى قالىپ قويادى. ۇستازىمىز مامبەت قويگەلدىنىڭ ءبىر پىكىرى بار: «نەگە مەن كەڭەس ۇكىمەتىن جەك كورەم؟ ويتكەنى، مەنىڭ بالا شاعىمدا قالىپتاساتىن كەزىمدە مەنى ءاليحاننان اجىراتتى، ءمىرجاقىپ، احمەتتەردى وقىتپادى» دەگەن. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن كونە سۇردەكتەن باس تارتتىق. ال، ونىڭ ورنىن نە باسۋى كەرەك؟ تاريحشىلار ابدىراپ قالدى. ءبىراق، تاريح جازىلۋى كەرەك. سول كەزدە عالىمدارىمىز وزىنە-وزى كەلە باستادى. بۇرىنعى يدەولوگيانىڭ ورنىن وركەنيەتتىلىك دەگەن تەرمين باستى. ول مادەنيەتتانۋشىلىق، فيلوسوفيالىق كاتەگوريالار. ازاماتتىق تۇرعى، بۇل جەردەگى ازامات – ادام. ادامداردان حالىق شىعادى. حالىق دەگەنىمىز – ۇلت. ەندى تاريح ۇلتتىق تۇرعىدان جازىلادى. وسىلايشا جاڭا كوزقارس، ۇلتتىق ۇستانىم قالىپتاسىپ كەلەدى. زاڭنىڭ قالىپتاسىپ حالىق ساناسىنا ءسىڭۋى سياقتى، مەتودولوگيانىڭ دا قالىپتاسۋىنا ونداعان جىلدار كەتەدى. تاريحتاعى ءبىزدىڭ تۇلعالارىمىزدىڭ ءبارى قايتىپ كەلدى. ۇلتتىق تۇرعى دەگەن وسى.
Muratjan:
بەرەكەت مىرزا، ەڭبەكتەرىڭىز جانا بەرسىن! سىزگە ءبىر سۇراق. قازاق حاندىعىنىڭ باستاۋى شىڭعىسحاندا جاتىر. شىڭعىسحان تۋرالى بۇگىندە ءار-تۇرلى پىكىرلەر ايتىلىپ، تالاس-تارتىستار ءجۇرىلىپ جاتىر. وسى تۋرالى ءسىزدىڭ پىكىرىڭىز قانداي؟
بەرەكەت كارىبايەۆ:
ول پىكىرلەردىڭ ءبارىن بىلەمىن. ستۋدەنتتەرىم دە وسى جونىندە سۇراق قويادى. لەكسيالار وقىپ جاتىرمىز. الەمدەگى ءجۇز جىلدىق، مىڭ جىلدىق تۇلعانى انىقتايتىن اگەنتتىكتىڭ انىقتاۋىنشا ءبىرىنشى مىڭ جىلدىقتىڭ تۇلعاسى مۇحاممەد پايعامبار، ال، ەكىنشى مىڭ جىلدىقتىڭ ادامى دەپ شىڭعىس حاندى اتاعان ەكەن. ياعني، شىڭعىس حان الەمدىك تۇلعا. ول اكەدەن قالعان مۇراعا يە بولىپ قانا قالعان جوق، ءوزى ەڭبەكتەنىپ، تىرنەكتەپ جيناپ ۇلىسىن ۇلى يمپەرياعا اينالدىردى. ونىڭ ەنگىزگەن رەفورمالارى ءالى كۇنگە دەيىن كەلە جاتىر. ول ادامزاتتىڭ قوعامدىق قاتىناستارىن ءبىر دەڭگەيدەن ەكىنشى دەڭگەيگە كوتەرگەن تۇلعا. ال نەگىزىندە قوعامدىق قاتىناستاردىڭ دامۋى ءۇردىسى وتە جاي جۇرەدى. شىڭعىسحان كونە پاتريحالدىق قاتىناستارعا نەگىزدەلگەن قوعامدى دامىعان فەودالدىق قوعامدىق قاتىناستارعا كوتەردى. ودان دا مىقتىسى شىڭعىسحاننىڭ مىقتى اسكەري ءتارتىبى. مىسالى، شىڭعىسحان ءوزىنىڭ 120 مىڭ اسكەرىمەن وزىنەن 3 ەسە كۇشتى مۇحاممەد حورەزمشاحتى اينالاسى ءۇش-اق جىلدا جەڭگەن. ونىڭ اسكەرىندە 450 مىڭ ادام بار. ورتا عاسىردا مىناداي زاڭدىلىق بولعان، ەگەر سەن باسقا ەلگەن سوعىس اشپاق بولساڭ جانە جەڭۋدى ماقسات تۇتساڭ اسكەرىڭ قارسىلاس ەلدەن ءۇش ەسە كوپ بولۋى كەرەك. ال، شىڭعىس حان كەرىسىنشە.
شىڭعىسحان ءوزىنىڭ شىعۋ تەگى جايلى اڭىزدى جانە يدەولوگيانى قالىپتاستىرعان ادام. ول قازاقتا ءالى كۇنگە دەيىن كەلە جاتىر. قازاقتا مەملەكەتشىلدىك سانا باسىم. ءبىزدى كۇنى كەشەگە دەيىن ورىس جۇرتى بوداندىقتا ۇستاسا دا، ءۇش قازاقتىڭ باسى قوسىلسا ءبىر باسشى سايلايدى. 1931 جىلدارداعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىستەردىڭ بارىندە باسشى، حان سايلاپ الىپ وتىرعان. ورتا عاسىردا حان – اللانىڭ جەردەگى كولەڭكەسى رەتىندە قابىلدانعان. شىڭعىسحان حانداردىڭ نەگىزىن قالاعان تۇستا، ول – موڭعول ەدى، ال ءجۇز جىلدىڭ ىشىندە بۇكىل موڭعولدىق ەلەمەنتتەر دەشتى-قىپشاق اۋماعىندا قىپشاقتانىپ كەتتى. وعان ءتىل، مادەنيەت، ءدىن ءبارى اسەر ەتتى. ەڭ سوڭعى رەت موڭعول تىلىندە 1270 جىلدارى عانا ۆيزانتيادان كەلگەن ەلشىلەر قابىلدانعان. ال، ودان سوڭ بۇلار بىرتىندەپ قىپشاقىلانىپ كەتتى. ءتىپتى شىڭعىسحاننىڭ ۇرپاقتارىنىڭ ەسىمدەرىنەن-اق بۇل ءۇردىستى انىق بايقاۋعا بولادى.
گۋميلوۆتىڭ مىناداي ءسوزى بار: «شىڭعىسحان – قىپشاق مۇحيتىنا قۇيىلعان موڭعولدىڭ ءبىر تامشىسى». شىڭعىسحان وزىنە دەيىنگى بيلىكتىڭ جۇيەسىن دە وزگەرتتى. ول بارلىق بيلىكتى وزىنە، ياعني، ورتالىق ءبىر ادامعا شوعىرلاندىردى.
سەرىك:
كەشەگى حاندىق كەزىندە بيلەر مەن سۇلتانداردىڭ حان بيلىگىندە اسەرى قالاي بولدى؟ سۇلتان، بي، باتىرلاردىڭ ەل ساياساتىندا ءوز ورىندارىن ايتىپ بەرسەڭىز؟ بۇل سۇراق ءار رۋدىڭ ءوزىنىڭ سۇلتان، بي، باتىرلارى بولعاندىقتان تۋىپ وتىر.
بەرەكەت كارىبايەۆ:
بۇل تۋرالى مەنىڭ مونوگرافيامدا ايتىلادى. ورتا عاسىرداعى موڭعولدىق فاكتوردىڭ، موڭعول بيلەۋشىلەرىنىڭ قىپشاقىلانىپ كەتۋى، ءوز دىندەرىنەن ايىرىلىپ، يسلامعا كوشۋى، قىپشاق، تۇركى تىلدەرىنە كوشۋى سونىمەن قاتار، موڭعولدىق مەملەكەتتىك جۇيەنىڭ دە قىپشاقىلانۋى نەمەسە قازاقىلانۋى دەگەن بار. جالپى ءداستۇرلى تۇردە موڭعولدارعا دەيىن قازاقستان اۋماعىندا قىپشاقتار بولدى. قىپشاق حاندىعىندا حان بولدى، حانمەن قاتار، دارەجەسى تەڭ اقساقالدار كەڭەسى بولدى جانە بيلەر سوتى بولدى. بۇل ءداستۇر سول كەزدە ءومىر سۇرگەن بارلىق ۇلىستاردا بولدى. ال، شىڭعىسحاننىڭ مىقتىلىعى بۇكىل بيلىكتى اتقارۋشى بيلىككە تاۋەلدى ەتتى. كەيىن ءجۇز جىل وتكەننەن كەيىن موڭعولداردىڭ قىپشاقىلارنۋى دەيىن ءۇردىس جۇرگەن كەزدە، جەرگىلىكتى جەردەگى بيلەر، رۋ-تايپا كوسەمدەرىنىڭ رولدەرى كوتەرىلە باستادى. 20 جىل بويى التىن وردادا باتيدىڭ ۇرپاقتارى بىر-بىرىمەن سوعىسىپ، 25 حان اۋىسقان كەزەڭ تۋدى. سول كەزدە كىم جەرگىلىكتى رۋ-تايپاعا يەك سۇيەسە، سول مىقتى بولا باستايدى. ءسويتىپ، بىرتە-بىرتە جەرگىلىكتى رۋ-تايپا كوسەمدەرىنىڭ بەدەلى ارتا باستايدى. اينالىپ كەلگەندە، ەندى بيلىككە حان ءوزى كەلمەيدى، بۇلار بيلىككە حاندى اكەلە باستايدى. سونداي جول-جورامەن بيلىككە جاپ-جاس جىگىتتەر كەلە باستادى. مىسالى، ءابىلقايىر 1428 جىلى تاققا وتىرعاندا بار بولعانى 16-17 جاستاعى بالا بولدى. ال، موعولستاندا شاعاتايلىق ۇلىستىڭ نەگىزىن سالعان موعىلىق تەمىر ول دا بالا بولدى. ءبىر وقيعا بولسا ول كەزدەيسوق بولۋى مۇمكىن، ول ەكىنشى رەت قايتالانسا وعان نازار اۋدارۋ كەرەك، ول ۇشەۋ بولسا وندا ول تاريحي زاڭدىلىق بولعانى. بۇل زاڭدىلىققا اسەر ەتكەن فاكتىنى ءبىلۋ كەرەك. بۇل ءۇردىس موڭعولدىق فاكتوردىڭ السىرەپ، جەرگىلىكتى ەتنيكالىق كۇشتەردىڭ كۇشەيگەنىن بىلدىرەدى.
كەرەي مەن جانىبەك ءابىلقايىردان ءوز كۇشتەرىمەن كەتكەن جوق. ولار وردا-ەجەندىك تايپالاردىڭ كۇشىمەن كەتتى. وردا-ەجەندىك تايپالار دەگەنىمىز كىمدەر؟ اناۋ XIII عاسىردان بەرى جوشىنىڭ ۇلكەن بالاسى وردا-ەجەننىڭ ۇلىسىندا ءومىر سۇرەتىن تايپالار. ولار ارعىندار، الشىندار، نايماندار، قوڭىراتتار، جالايىرلار، ۇيسىندەر. اينالىپ كەلگەندە، قازاقتى قۇراعان نەگىزى تايپالاردىڭ ءبارى وسىندا كەزدەسەدى. مەن بۇلاردى وردا-ەجەندىك تايپالار دەپ اتايمىن. ويتكەنى، وردا-ەجەننىڭ ۇلىسىندا ءومىر ءسۇردى. ماڭعىت ۇلىسىندا ءومىر سۇرگەندەر ماڭعىتتار دەلىنەدى، شايبان ۇلىسىندا ءومىر سۇرگەندەر شايباندىقتار دەدى. ال، وردا-ەجەن ۇلىسىندا ءومىر سۇرگەندەرى نە ءۇشىن وردا-ەجەندىكتەر دەمەسكە؟!
كەرەي مەن جانىبەكتى قولداعان تايپالار وسىلار.
جانەركە:
ابىلاي حاننان كەيىن ءۋالي ەمەس، حان تاعىنا قاسىم وتىرعان بولسا جاعداي باسقاشا بولۋى مۇمكىنبەدى؟
بەرەكەت كارىبايەۆ:
تاريحي زاڭدىلىق بۇزىلمايدى، ءسال وزگەرىستەر بولۋى مۇمكىن ەدى. جالپى، ابىلايدىڭ ءوزىن قازاقتار 1771 جىلى ابىلمامبەتتەن كەيىن حان سايلاعانىمەن، ورىستار تەك 1778 جىلى عانا حان رەتىندە مويىنداعان.
ابىلاي ولگەننەن كەيىنگى كەز ورىستاردىڭ دەندەپ ەنىپ كەتكەن كەزى. ال، بۇل XVIII عاسىردىڭ سوڭى، ەگەر XVIII عاسىردىڭ باسى بولعاندا جاعداي باسقاشا بولار ەدى. جالپى، ول زاماندا ورىستاردىڭ جاۋلاپ الۋ ساياساتىن توقتاتاتىنداي كۇش جوق ەدى. زەڭبىرەك پەن ۆينتوۆكاعا قارسى ساداقپەن، قىلىشپەن شىعا المايسىڭ.
ءامينا:
قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىا كينو تۇسىرگەلى جاتىر، سول كينو تۋرالى سىزدەردىڭ اقىل كەڭەستەرىڭىزدى الدىما؟ كينو قالاي شىعادى دەگەن ۇمىتتەسىز؟
بەرەكەت كارىبايەۆ:
جاقىندا عانا «الماتى» تەلەارناسىنىڭ «شىندىعى سول» دەگەن حابارىنا قاتىستىم. سول حابارعا قاتىسىپ وتىرىپ، وسى كينوعا بايلانىستى كوپ جاعدايعا قانىق بولدىم. حابارعا وسى كينوعا بايلانىس رەجيسسەرلار، تاريحشىلار جالپى ونشاقتى ادام قاتىستى. فيلمگە جاۋاپتى ديدار امانتاي، سەناريي جازىپ جاتقان سماعۇل ەلۋباي، تاريحشى مامبەت قويگەلدى، تاريحشى عاني مەڭلىبايەۆ جانە مەن.
مەنىڭ تۇسىنگەنىم كينو 10 سەريا بولادى ەكەن، حرونولوگياسى قازاق حاندىعىنىڭ قۇرىلۋىنان قاسىم حانعا دەيىن ەكەن. ەگەر ءبارى جاقسى بولىپ، كينو ويداعىداي ءتۇسىرىلىپ جاتسا بۇل سەريال سوزىلىپ كەنەسارى حان داۋىرىنە دەيىن كەلمەك. ەگەر ءساتىن سالسا جالپى سانى 60 سەرياعا دەيىن جەتپەك. كينو سەنارييى اقپاننىڭ 10-نا دەيىن بىتەدى دەدى، بىتكەننەن كەيىن ونى تاريحشىلارعا وقىتاتىنى جايلى ايتتى. كينو مامىر ايىندا باستالىپ، قازان ايىندا اياقتاۋدى جوسپارلاپ وتىر ەكەن. ال، مەنىڭ وزىمە تىكەلەي كەڭەسشى بول دەپ ۇسىنىس جاساعان جوق.
امان:
قازاق حاندارى وردا ەجەننىڭ ۇرپاعى ورىس حاننىڭ ۇرپاقتارى، جوشىنىڭ 3 ۇلىنىڭ ءبىر وردا ەجەن بولسا ءبىرى جارتى الەمدى بيلەگەن باتۋ حان، ەندى ءبىرى كەرەي مەن جانىبەك ءبولىنىپ شىققان ءشايباني اۋلەتى، بۇلاردان تىس قازاق دالاسىندا ۇگەدەي مەن شاعاتايدىڭدا ۇرپاقتارىدا قازاق دالاسىندا ءوز ۇستەمدىكتەرىن جۇرگىزگەن، سوندا قازاق حاندىعى قۇرىلعانسوڭ ارى قاراي بۇل اۋەتتەردىڭ حاندىققا قانداي اسەرى بولدى؟ ولار قازاق حاندىعىندا كىمدەر بولىپ قالدى؟
بەرەكەت كارىبايەۆ:
قازاق جەرىندە حان بولعان تەك جوشىنىڭ ۇرپاقتارى. ونىڭ ىشىندە باتيدىڭ ۇرپاقتارى التىن وردا جاعىندا بولدى. ولار 1359 جىلى ءبىرىن-بىرى قىرىپ، ەڭ سوڭىندا بەردىبەك قالىپ ەدى، ول دا ءبىر ءامىردىڭ قولىنان قازا تاپتى. بۇل جونىندە ءادىلعازىدا: «نار مويىنى بەردىبەك حان تۇسىندا كەسىلدى» دەگەن ءسوز بار. بۇل 1241 جىلدان باستالعان باتي حان اۋلەتىنىڭ 1359 جىلى تولىق ءۇزىلىپ، جويىلعانىن بىلدىرەدى.
باتيدىڭ وردا-ەجەن دەگەن اعاسى بار جانە 12 ءىنىسى بار. سولاردىڭ ىشىندە جوشىنىڭ بەسىنشى ۇلى شايبان جانە ەڭ كەنجە ۇلى توقايتەمىر بيلىككە تالاسادى. اراسىندا وردا-ەجەندىكتەر دە تالاسادى. بۇل تالاس ناتيجەسىندە قىرىمدا، قازاندا توقايتەمىرلىكتەر بيلىككە كەلدى، سىبىردە شايباندىقتار بيلىككە كەلدى. اقىرىندا ولار قۋىلىپ ورتا ازياعا كەتسە، قازاقستان جەرىندە وردا-ەجەندىكتەر قالدى. بۇل تەك جوشىنىڭ ۇلدارى، ال ۇگىدەيلىكتەر، شاعاتايلىقتار، تولەلىكتەر قازاقستان جەرىندە بولعان جوق. تولەنىڭ ءبىر ۇلى قۇبىلاي قىتايدى بيلەپ، قىتايلانىپ كەتتى، ءبىر ۇلى قۇلاعۋ يراندى باسىپ الىپ، سول ەلگە ءسىڭدى. شاعاتايلىقتار ورتا ازيادا بولدى. بۇگىنگى ءبىزدىڭ شاعاتاي ءتىلى، شاعاتاي جازۋى دەپ جۇرگەنىمىز سول. ۇگىدەيدىڭ ەڭ مىقتى نەمەرەسى قايدۋ ەدى، ولار 1300 جىلى ءولتىرىلىپ، مەملەكەت تاراتىلىپ، شاعاتايلىقتارعا قوسىلىپ كەتتى.
بۇگىنگى تاڭدا شاعاتايلىقتاردان ەشكىم جوق، تەك ءبىزدىڭ قازاقتا عانا جوشىنىڭ ۇرپاقتارىنان تورە اتانعان اۋلەت ساقتالىپ قالعان.
سارسەن:
قازىرگى قازاق جاستارىنىڭ ءتول تارمحىمىزدى زەرتتەۋ جاعى قالاي بولىپ جاتىر؟
بەرەكەت كارىبايەۆ:
بۇگىنگى تاڭدا جاستاردىڭ تاريحقا قىزىعۋشىلىعىنان كورى، مەملەكەتتىڭ، ۇكىمەتتىڭ تاريحقا ءمان بەرۋى باسىپ كەتكەن سياقتى. جاستارعا، جاسوسپىرىمدەرگە تاريحتى وقىتۋدىڭ جاڭاشا فورماتىن ويلاپ تابۋ كەرەك. مىسالى، كىتاپ ەمەس 30 سەريالى فيلم ءتۇسىرىپ بەرسەڭىز سونى كورەدى، ءارى ەستەرىندە كوبىرەك قالدى. ال، كىشكەنتاي بالالارعا قازاق حاندىعى جايلى، باتىرلاي جايلى مۋلتيك ءتۇسىرىپ بەرسەڭىز ولار سونى كوبىرەك قىزىقتاپ قارايدى.
