تاياۋدا رەسەيدىڭ تەرگەۋ كوميتەتى رەسەي اۋە-عارىش كۇشتەرىنىڭ پودپولكوۆنيگى، سۋ-24م بومبالاۋشى-ۇشقىشى ولەگ پەشكوۆ پەن 810-جەكە بريگاداسىنىڭ تەڭىز جاياۋ اسكەرى دەسانتى الەكساندر ءپوزىنيچتىڭ ولىمىنە قاتىستى قىلمىستىق ءىس بويىنشا تەرگەۋدىڭ ءالى دە جالعاسىپ جاتقانى جايلى حابارلادى.

        انىعىنا كەلسەك، اسكەري قىزمەتكەرلەر 2015 جىلدىڭ 24 قاراشاسىندا سيريادا قازا تاپقان. بۇل سىرتتا قازا تاپقان العاشقى رەسەيلىك اسكەريلەر ەدى. وسىعان بايلانىستى تەرگەۋ كوميتەتى سيريانىڭ توعىز ازاماتىن ايىپتالۋشى رەتىندە جاۋاپقا تارتۋ تۋرالى قاۋلى شىعاردى. ايىپ تاعىلعانداردىڭ بارلىعى زاڭسىز قۇرىلعان  قارۋلى جاساقتىڭ مۇشەلەرى. ولارعا ادام ومىرىنە قاستاندىق جاساۋ، پەشكوۆتىڭ ءمايىتىن جابىرلەۋ، قارۋ-جاراق، ءوق-دارى مەن جەكە زاتتاردى ۇرلاۋ بويىنشا ايىپ تاعىلىپ وتىر.

     «جوعارىدا كورسەتىلگەن تۇلعالارعا حالىقارالىق ىزدەۋ سالىنىپ،  سوت ولاردى قاماۋعا الۋ تۇرىندە بۇلتارتپاۋ شاراسىن سىرتتاي تاعايىنداپ قويدى. وسى كەزەڭدە رەسەيلىك اسكەري قىزمەتكەرلەردىڭ ومىرىنە قاستاندىق جاساۋ قىلمىسىنا قاتىسى بار باسقا سىبايلاستاردى انىقتاۋ جانە اشكەرەلەۋگە باعىتتالعان ءتيىستى تەرگەۋ جانە جەدەل-ىزدەستىرۋ شارالارى جۇرگىزىلىپ جاتىر»،─ دەپ حابارلايدى رەسەيدىڭ تەرگەۋ توميتەتى.

       ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك، 2015 جىلدىڭ 24 قاراشاسىندا تۇرىكتىڭ 6 جويعىش ۇشاعى رەسەيلىك سۋ-24م بومبالاۋشى ۇشاعىن اتىپ ءتۇسىردى. ونداعى ەكيپاج كوماندير ولەگ پەشكوۆ پەن كاپيتان-شتۋرمان كونستانتين مۋراحتيننەن قۇرىلعان بولاتىن. ەكى ۇشقىش تا سەكىرىپ ۇلگەرگەن.

       سودان كەيىنگى وقيعاعا نازار اۋدارار بولساق، پەشكوۆتى جاۋىنگەرلەر اتىپ ولتىرەدى، ال مۋراحتين امان-ەسەن جەرگە تۇسكەننەن كەيىن رەسەيلىك اسكەريلەر مەن «حەزبوللا» جاۋىنگەرلەرىنەن قۇرىلعان ىزدەۋ-قۇتقارۋ كومانداسى ەۆاكۋاسيالايدى. الايدا وسى ميسسيا كەزىندە مي-8 تىكۇشاعى قيرادى. سونىڭ سالدارىنان مويىن تۇسىنان جارالانعان تەڭىز جاياۋ اسكەرىنىڭ جاۋىنگەرى الەكساندر پوزىنيچ كوز جۇمدى.

ءۇش جىلدان كەيىن...

 پەشكوۆ پەن ءپوزىنيچتىڭ قازاسىنىڭ ءۇش جىلدىعىنا وراي تەرگەۋ كوميتەتىنىڭ ۇسىنعان اقپاراتى الايدا ءالى دە تۇسىنىكسىز بولىپ وتىر، سەبەبى رەسەيدىڭ ءادىل سوتى ولاردىڭ ولىمىنە قاتىستى ەشكىمدى جاۋاپقا تارتقان جوق. ارينە، تەرگەۋ ءىسىن جۇرگىزىپ، ناقتىلاۋعا  لاتاكيانىڭ سولتۇستىگىندەگى جانە پەشكوۆتىڭ ۇشاعى، كەيىننەن پوزىنىچتىڭ مي-8 تىكۇشاعى قيراعان سيريا-تۇرىك شەكاراسى اۋدانىنداعى اسا تىنىشسىز جاعداي شىنىمەن كەدەرگى كەلتىردى. بۇل اۋماق ءالى كۇنگە دەيىن جارتىلاي زاڭسىز قارۋلانعان تۇرىكشىل جاساقتىڭ باقىلاۋىندا تۇر. بۇل وقيعادان كەيىن ماسكەۋ 2016 جىلدىڭ تامىزىندا پرەزيدەنت رەدجەپ ەردوعاننىڭ پەتەربۋرگكە ساپارىنان كەيىن انكارامەن ءبىرجولا تاتۋلاستى. سوعان قاراعاندا، قىلمىس ورنىن تەكسەرۋدى رەسەيلىك تەرگەۋشىلەر ەكى جىل بۇرىن توقتاتقان بولۋى دا مۇمكىن. ونىڭ ۇستىنە پەشكوۆتى ولتىرگەندەردىڭ جەكە باسى – بۇل كوپشىلىككە بەلگىلى سىر. سۋ-24م ۇشاعىن تۇرىكتىڭ F-16 جويعىش ۇشاعى قيراتتى. ەسىمىن جاريا ەتپەسە دە، انكارا سول ۇشقىشتىڭ ءاتى-جونىن انىق بىلەدى.

     ءسال بۇرىنىراق رەسەي قورعانىس مينيسترلىگى رەسەيلىك بومبالاۋشى ۇشاق «تورۋىلدىڭ قۇربانى بولدى» دەپ سەندىرگەن، ناقتى ايتساق،  تۇرىك ۇشقىشى سۋ-24ءم-دى اڭدىپ تۇرعان. زەرتتەۋ بارىسى كورسەتكەندەي،  «تۇتقيىلدان جاسالعان شابۋىل الدىن-الا جوسپارلانىپ، ەڭ جوعارعى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلعان» دەگەندى بىلدىرەدى. دەمەك، بۇل جەردە تۇركيا اسكەري-اۋە كۇشتەرى جوعارى قولباسشىلىعىنىڭ جەكەلەگەن وكىلدەرىنىڭ، مۇمكىن، ءتىپتى، ەلدىڭ ساياسي باسقارۋ وكىلدەرىنىڭ دە وسى قىلمىسقا قاتىسى بار سەكىلدى.

اتالعان وقيعا بويىنشا بار جاۋاپكەرشىلىكتى تۇركيانىڭ قىزمەتىنەن بوساتىلعان پرەمەر-مينيسترى احمەت داۆۋتوگلۋ (28 تامىز 2014 جىل — 22 مامىر 2016 جىل) ءوز موينىنا الدى. 2015 جىلدىڭ 10 قازانىندا ول اسكەري-اۋە كۇشتەرىنە سيريا جاقتان مەملەكەتتىك شەكارانى بۇزعان بارلىق ۇشاقتاردى اتىپ تۇسىرۋگە رۇقسات بەرەتىن قۇجاتقا قول قويىپتى.

      سوڭعى ەكى جىلدا ەردوعانمەن باۋىرلاسۋ پروسەسسى توقتاماعانىنا قاراماستان، رەسەي بيلىگى تۇرىك ۇشقىشىن دا، ااك وفيسەرلەرىن دە، داۆۋتوگلۋدى دا جاۋاپكەرشىلىككە تارتقان جوق.  انكارا دا بۇعان قاتىستى ءلام-ميم دەگەن جوق.

  الايدا  2016 جىلدىڭ جازىندا تۇرىكتىڭ ءادىل سوتى پەشكوۆتىڭ ولىمىنە قاتىسى بار اسكەريلەردى قۇرىقتادى. الايدا ااك وفيسەرلەرىن قاماۋعا الۋعا سەبەپ بولعان جاعداي رەسەيلىك ۇشقىشتاردىڭ ءولىمى ەمەس ەكەن. اسكەريلەر مەملەكەتتىك توڭكەرىسكە قاتىسقانى ءۇشىن جاۋاپقا تارتىلعان.  ءبىراق ولاردىڭ تاعدىرى تۋرالى ەشقانداي اقپارات جوق.

اقيقاتىنا كەلسەك،  انكارا قايعىلى وقيعاعا تىكەلەي كىنالى ادامداردان بولەك، رەسەيگە پەشكوۆقا وق جاۋدىرىپ، ارتىنان ونىڭ ءمايىتىن جابىرلەگەن جاۋىنگەردى دە بەرمەي وتىر. بۇل جەردە كۇماندى ادام رەتىندە نەوفاشيستىك، پانتۇرىكتىك «سۇر قاسقىرلار» باندا قۇراماسى باسشىلارىنىڭ ءبىرى الپارسلان چەليك تۋرالى ايتىلادى. رەسەيلىك ۇشقىشتى ولتىرگەننەن كەيىن ول پاراشيۋتتىڭ قالدىقتارىن كورسەتىپ، ءوزىنىڭ جەڭىسىنە  ماساتتانىپ، بەينەجازبا تۇسىرگەن.

 2015 جىلدىڭ ناۋرىزىندا تۇرىك بيلىگى كۇدىكتى رەتىندە چەليكتى تۇتقىندادى، ال 2017 جىلدىڭ مامىرىندا ونى بەس جىلعا سوتتادى. الايدا ۇلتشىل-جاۋىنگەر مۇنداي مەرزىمدى جازاعا ۇشقىشتى ولتىرگەنى ءۇشىن ەمەس، قارۋ-جاراقتى زاڭسىز ساقتاعانى ءۇشىن كەسىلدى.

 كىنالىلەردى تابۋعا ۋادە ەتكەن

     ال ەكىنشى رەسەيلىك ازامات   ءپوزىنيچتىڭ قازاسىنا قاتىستى جاعدايدىڭ بىلىعى بۇدان دا كوپ. رەسەيدىڭ ىزدەۋ-قۇتقارۋ كومانداسى وتىرعان تىكۇشاقتى قانداي توپتاسقان ۇيىمنىڭ اتىپ تۇسىرگەنى جونىندە تەرگەۋ كوميتەتى ءتىس جارعان جوق. مۇمكىن، تاعى سول باياعى «سۇر قاسقىرلار» نەمەسە وزگە راديكالدى توپتىڭ جاۋىنگەرلەرى بولار. ولاردىڭ جەكە باسىن تەرگەۋ كوميتەتى انىقتاپ تا قويعان شىعار. تىم بولماعاندا، ءپوزىنيچتىڭ قازاسىنا بايلانىستى وقيعادا رەسەيدىڭ ءادىل سوتى جەڭىپ شىعادى دەپ ۇمىتتەنەيىك. ءبىراق تەرگەۋ ءىسىنىڭ نەگە كوپكە سوزىلىپ كەتكەنى تۇسىنىكسىز.

       رەسەيدىڭ تۇركياداعى ەلشىسى اندرەي كارلوۆتىڭ ءولىمىنىڭ توڭىرەگىندە دە تۇسىنىكسىز جاعدايلار كوپ. ونى 2016 جىلى 19 جەلتوقساندا انكارانىڭ مۋزەيىندە 22 جاستاعى بۇرىنعى پوليسەي ميەۆليۋت التىنتاش اتىپ ولتىرگەنىنەن جۇرتشىلىق حاباردار. پرەزيدەنت ەردوعان بۇل قىلمىسقا فەتحۋللاح گۇلەنننىڭ FETO ۇيىمىن «تاپسىرىس بەرۋشى» دەپ ايىپتادى.

       كارلوۆتىڭ ولىمىنە قاتىستى ءىس بويىنشا 28 كۇدىكتى ايىپتى دەپ تانىلىپ وتىر، وسى ىسكە قاتىستى 8 ادام تۇتقىندالعان، ونىڭ تەڭ جارتىسى قىزمەتىنەن بوساتىلعان تۇرىك پوليسەيلەرى. ءبىراق رەسەيلىك قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىلمىستىق ءوندىرىستى ءالى دە جالعاستىرىپ جاتقانعا ۇقسايدى. ال اڭگىمەنىڭ نوبايىنا كەلسەك، وسى قىلمىسقا «FETO ۇيىمىنىڭ قاتىسى بار» دەپ انكارانىڭ ايتقان نۇسقاسى ساراپشىلاردىڭ كوپشىلىگىنە جاساندى بولىپ كورىنىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس.  الايدا ماسكەۋ ساياسي سەبەپتەرگە بايلانىستى تۇرىك بيلىگىنىڭ ايىپتاۋىن جاناما تۇردە وسىلاي قولداپ وتىرعان سياقتى كورىنەدى. نەگىزى كرەمل كارلوۆتى ءولتىرۋ تاتۋلاسۋ پروسەسىنە كەدەرگى كەلتىرۋگە باعىتتالعان دەپ سەندىرۋگە تىرىسۋدا.

مىنە كورىپ وتىرعانىمىزداي، ءۇش تەرگەۋگە قاتىستى  رەسەي بيلىگىنىڭ پوزيسياسى ۋاقىت وتكەن سايىن السىرەي تۇسۋدە. رەسەي ازاماتتارى قانداي دا ءبىر  قايعىلى جاعدايعا دۋشار بولعاندا، رەسمي ماسكەۋ كىنالىلەردى جازالاۋعا ۋادە ەتكەنى بەلگىلى.  ءبىراق بۇل مالىمدەمەلەر سول كەزدە اشىق ايتىلعانىمەن، قازىرگى جاعداي كۇن وتكەن سايىن تۇماندانىپ، تۇيىققا تىرەلىپ بارا جاتقانداي...

ازامات سەرجان