ەڭ تومەنگى جالاقىنىڭ 10 ايلىق كور­سەت­كىشىنەن جوعارى الاتىن ايەل بيىل دەكرەتتىك دەمالىسقا شىققان كەزدە دەكرەتتىك تولەماقى رەتىندە – 213 640 تەڭگەنىڭ ءتورت ەسەلەنگەن مولشەرىن عانا الادى. ياعني، 213 مىڭ تەڭگەدەن جوعارى جالاقى الاتىن كەلىنشەكتەرگە ساقتاندىرۋ قورىنان – 807 559 تەڭگە «دەكرەتتىك» بەرىلەدى. ال جالاقىسى بۇل مولشەردەن تومەن ايەلدەردىڭ الاڭداۋعا نەگىزى جوق. سەبەبى، ولاردىڭ تولەمدەرى بۇرىنعى تاسىلمەن ەسەپتەلەدى.

جالپى، ەلىمىزدە بالانىڭ تۋۋىنا بايلانىستى تاعايىندالاتىن تولەماقىنىڭ ءۇش ءتۇرى بار. 1. جۇكتىلىگى جانە بوسانۋعا بايلانىستى تولەم؛ 2. بالا تۋۋىنا بايلانىستى ءبىرجولعى تاعايىندالاتىن مەملەكەتتىك جاردەماقى؛ 3. ءبىر جاسقا دەيىنگى بالا كۇتىمىنە ءتو­لەنەتىن جاردەماقى.

2015 جىلى  – ايلىق ەسەپتiك كورسەتكiش (اەك) – 1982 تەڭگە – جالاقىنىڭ ەڭ تومەنگi مولشەرi (جتم) – 21 364 تەڭگە – مەملەكەتتiك بازالىق زەينەتاقى تولەمiنiڭ مولشەرi (مبز) – 11 182 تەڭگە – زەينەتاقىنىڭ ەڭ تومەنگi مولشەرi – 23 692 تەڭگە – ەڭ تومەنگi كۇنكورiس دەڭگەيi – 21 364 تەڭگەنى قۇرايدى.

«دەكرەتتىك» – جۇكتىلىگىنە جانە بوسانۋعا بايلانىستى تابىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا تولەنەتىن الەۋمەتتىك تولەم. «دەكرەتتىك» تولەماقى ساقتاندىرۋ قورىنان تەك جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەرگە ءبىر رەت تولەنەدى. تولەم مولشەرىن انىقتاۋ ءۇشىن جىل بويىنا جالپى تابىستى 12 ايعا ءبولىپ، 4،2 كوەففيسەنتكە كوبەيتۋ كەرەك. شىققان سوممادان 10 پايىز الەۋمەتتىك تولەم مولشەرى شەگەرىپ تاستالادى. ماسەلەن، ايلىق جالاقىسى 50 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىن ايەلدەر جىل بويى 600 مىڭ تەڭگە مولشەرىندە تابىسقا قول جەتكىزەدى. ياعني: 600000/12*4،2-10%=189000. دەمەك، جالاقىسى 50 مىڭ تەڭگەگە تەڭ بولعان ايەلگە – 189 000 تەڭگە تولەنەدى. ەسكەرەتىن تاعى ءبىر ءجايت ايەلدىڭ جۇمىس ءوتىلى 1 جىلعا جەتپەسە دە جالپى سومما 12 ايعا ءبولىنىپ ەسەپتەلەدى. ال ەگەر ايەلدىڭ ەڭبەكاقىسى 10 ەتج-دان اساتىن بولسا، دەكرەتتىك تولەمدى ەسەپتەۋدە تەك ماكسيمالدى كورسەتكىش (بيىلعى جىلى – 213 640 تەڭگەگە تەڭ) عانا قابىلدانادى. بۇل جاعدايدا: 213 640*4،2-10%=875 600. دەمەك، الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنەن 875 600 تەڭگە كولەمىندە دەكرەتتىك تولەم تولەنەدى. ال بالا تۋعاندا تاعايىندالاتىن ءبىر رەتتىك مەملەكەتتىك جاردەماقى بارلىق بوسانعان ايەلدەرگە تولەنەدى جانە بالا سانىنا قاراي وزگەرىپ وتىرادى.

ءى، ءىى جانە ءىىى بالاعا – 59 460 تەڭگە (30 اەك)؛ IV جانە ودان ارتىق بالاعا – 99 100 تەڭگەنى (50 اەك ) قۇرايدى.

1 جاسقا دەيىنگى بالا كۇتىمىنە ءتو­لەنەتىن جاردەماقى دا بارلىق بوسانعان ايەلدەرگە بەرىلەدى. الايدا ونىڭ سومماسى جۇمىس ىستەيتىن جانە ىستەمەيتىن ايەلدەر ءۇشىن ءارقالاي بولادى. ماسەلەن، جۇمىس ىستەيتىن ايەل­­دەر بالاسى 1 جاسقا جەتكەنشە، جا­لاقىسىنىڭ 40 پايىزىن الىپ وتىرسا، جۇمىس ىستەمەيتىن ايەلدەرگە بيۋدجەتتەن بالا 1 جاسقا كەلگەنشە:

ءى بالاعا – 10 901 تەڭگە (5،5 اەك)؛ ءىى بالاعا – 12 883 تەڭگە (6،5 اەك)؛ ءىىى بالاعا – 14 865 تەڭگە (7،5 اەك)؛ IV جانە ودان دا ارتىق – 16 847 تەڭگە ( 8،5 اەك ) شاماسىندا جاردەماقى تولەنىپ وتىرادى.

جۇكتىلىك پەن بالا تۋۋعا بايلانىستى الەۋمەتتىك تولەمدەردى الۋ ءۇشىن تاپسىرىلاتىن قۇجاتتار ءتىزىمىن ناقتىلاي تۇسەيىك.

— جەكە باستى كۋالاندىراتىن قۇجات؛ — تۇرعىلىقتى مەكەنجاي انىقتاماسىن؛ — ۋاقىتشا ەڭبەككە جارامسىزدىق پاراعى؛ — سوڭعى 12 كۇنتىزبەلىك ايداعى جۇمىس ورنىنان تابىس تۋرالى انىقتاما؛ — بانك وپەراسيالارىن جۇزەگە اسىراتىن باسقا ۇيىمداردا نەمەسە بانكتەردە اشىلعان بانك شوتتارى تۋرالى انىقتامانى تاپسىرۋى قاجەت.

— جەكە كاسىپكەر رەتىندە مەملەكەتتىك تىركەۋ تۋرالى كۋالىكتىڭ كوشىرمەسىن؛ — سالىقتار جانە باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر بويىنشا سالىق ورگانى بەرگەن سالىستىرۋ اكتىسىن ۇسىنۋى كەرەك.

— جەكە باستى كۋالاندىراتىن قۇجات؛ — تۇرعىلىقتى مەكەنجاي انىقتاماسىن؛ — بالا جانە بالالاردىڭ تۋۋ تۋرالى كۋالىگىن؛ — بانكتەردە نەمەسە بانك وپەراسيالارىن جۇزەگە اسىراتىن باسقا ۇيىمداردا اشىلعان بانك شوتىنىڭ ءنومىرى تۋرالى انىقتامانى تاپسىرۋى كەرەك. جوعارىدا اتالعان قوسىمشا قۇجاتتار تۇگەل تاپسىرىلعاندا عانا الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان تولەنەتىن الەۋمەتتىك تولەمدەر 1 اي ىشىندە تاعايىندالادى.

«وڭتۇستىك رابات»، №13